حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
نگاهی به عمده دلایل موفقیت مجموعه «سسمیاستریت» در سطح جهان
جاده دوطرفه موفقیت و محبوبیت عروسکها
مجموعههای عروسکی در همهجای دنیا اسمورسم دارند و پایشان تقریبأ در تمام کشورها به آثار تولیدی، نمایشی، تلویزیونی و سینمایی باز شده است. شاید دلیلی که این عروسکها را حتی برای مخاطبان بزرگسال جذاب و دوستداشتی میکند و آنها را به تماشای شیرینکاریهایشان مینشاند، ریشهای باشد که این اسفنجیهای آرام، در عمق کودکیهایمان دارند و هرکدام از ما، روزگاری به نحوی عروسکی داشته و او را موجودی زنده پنداشتهایم. یکی از مجموعههای عروسکی نامآشنایی که سالهاست در تلویزیونهای جهان روی آنتن میرود و مخاطبانی از همهجای دنیا دارد، مجموعه «سسمیاستریت» است. یک مجموعه تلویزیونی آمریکایی که رویکردی آموزشی دارد و حتی اگر بهطور مستقیم بینندهاش نباشید، بیشک در این سالها به نحوی با تصویر عروسکهایش آشنایی پیدا کردهاید و آنها را در رسانههای گوناگون دیدهاید اما رمز موفقیت سسمیاستریت چیست و این مجموعه چه عنصری دارد که اینطور پربینندهاش کرده است؟
عروسکها متولد میشوند
بیشک شما هم چون من، این نکته را تصدیق میکنید که 49 سال، مدت زمان قابل توجهی برای امتداد ساخت و پخش شدن دائمی یک مجموعه از تلویزیون محسوب میشود. بله؛ عروسکهای سسمی استریت حالا 49 سالی است که روی آنتن نفس میکشند و با شیرینکاری، شیطنتها و نکات طنز، به نسلهای مختلف مخاطبانشان مسائل مختلف را آموزش میدهند. اما این عروسکها چطور توانستهاند به الگویی کامل از مجموعههای عروسکی تلویزیون تبدیل شوند؟
موجودات عروسکی دنیای سسمیاستریت، همان «ماپت»هایی که ما در اصطلاح خودمان عروسکهای دهانگشاد یا خیمهشببازی هم مینامیم، نخستینبار در سال 1955 به عنوان عروسکهایی مستقل و صاحب هویت، توسط جیم و جین هانسون ساخته شدند. آنها آرامآرام در مجموعههای گوناگون حضور پیدا کردند، هویتشان پررنگتر شد و بعد با موافقت هانسون، در سسمیاستریت هم جلوی دوربین رفتند.
پیش به سوی اوج
ساختار سسمیاستریت، ترکیبی از عناصر و تکنیکهای برنامهسازی تلویزیونی است که با عادات و فرهنگهای مردم آمریکا ترکیب شده و جنس صحبتها و شوخیهای آن را بخوبی برای مخاطبانش ملموس کرده است. سسمیاستریت یکی از اولین برنامههای عروسکی ویژه کودکان بود که توانست مفاهیم و اهداف آموزشی را به شکلی مستقیم در متن خود وارد کند. این ساختار خیلی زود مورد توجه قشرهای گوناگون مخاطبان تلویزیون و بویژه والدین و مربیان قرار گرفت و بنا بر نتایج یک نظرسنجی که در سال 1996 برگزار شد، 95 درصد از کودکان پیشدبستانی آمریکایی اعلام کردند که از سه سالگی به بعد بهطور دائم مخاطب این برنامه بودهاند.
در سال 2001، رقم 120 میلیون بیننده از سراسر جهان برای این مجموعه تخمین زده شده و همچنین اعلام شد که در سال 2009، همزمان با چهلمین سالگرد روی آنتن رفتن برنامه، سسمیاستریت در 140 کشور جهان پخش میشد و کودکان نقاط مختلف جهان، تماشاچیاش بودند. این اعداد و ارقام بخوبی موفقیت این مجموعه را نشان میدهد و برمحبوبیتش صحه میگذارد.
چرا موفق شد؟
همانطور که گفته شد، سسمیاستریت از اولین مجموعههای تلویزیونی بود که ادبیات کودکان را در اجرای خود رعایت کرد و توانست ضوابط برنامهسازی تلویزیونی را که تا پیش از آن فقط مختص به بزرگسالان بود، تغییر بدهد. در دورهای که تلویزیون عموما برای کودکان محتوای آموزشی نداشت و فقط به سرگرم شدنشان میپرداخت، توجه به مفاهیم آموزشی و بار درست تربیتی، اتفاق قابل توجهی بود که در سسمیاستریت رخ داد. بویژه اینکه نگاه این برنامه، به آموزشهای پیشدبستانی بود؛ اتفاقی که در آن دوران حتی در نهادهای رسمی آموزشی هم چندان جدی گرفته نمیشد. همچنین سسمیاستریت به ساختار برنامههای تلویزیونی تنوع بخشید؛ برنامهای که ترکیبی از نمایش، مونولوگ و شعر و موسیقی بود و حوصله حتی بیحوصلهترین مخاطبان را هم در حین تماشایش سر نمیبرد. اینکه امروز در مجموعههای نمایشی و برنامههای تلویزیونی کودکان شاهد استفاده از شعر و سرود و آواز هستیم هم مرهون همین سسمیاستریت است. نکته اینکه تنوع و شمار شخصیتهای این مجموعه عروسکی را هم نباید نادیده گرفت. مجموعه علیرغم تنوعی که به لحاظ شخصیتها دارد، باز از پرداخت هیچ شخصیتی سرسری نگذشته است؛ عروسکها گرچه بیجان هستند، اما به تیپ تبدیل نشدهاند و هویت دارند. همین تنوع این قضیه را هم موجب شده که هر مخاطبی بالاخره بتواند با یکی دو عروسک، بیشتر از دیگران ارتباط برقرار کند و نقطهعطفی در تماشای مجموعه برای خود بیابد.
کدام عروسکهای «سسمیاستریت» را بیشتر میشناسیم؟
کلوچهدزد: این هیولای آبیرنگ که برخلاف اسمش ظاهر و ویژگیهایی دوستداشتنی دارد، یک موجود ناشناخته آبیرنگ است که از جنس خز ساخته شده و به کلوچه خوردن معتاد است؛ اما در عین حال طرفدار محصولات غذایی سالم هم هست و آنها را تبلیغ میکند!
المو: المو هم چون کلوچهدزد، با توجه به ماهیت عجیبوغریبی که دارد، در دسته عروسکهای «مانستر» یا هیولا قرار میگیرد. شخصیتی از جنس خز قرمز رنگ با صدایی فالش و خراشیده که در قالب کودکی سه، چهار ساله جلوی دوربین میرود و شیرینکاری میکند.
کرمیت قورباغه: کرمیت گرچه از همان سال شروع فعالیت سسمیاستریت به مجموعه معرفی شده است، اما بهطور ویژه در دو سه سال اخیر محبوب شد و به بسیاری از شوخیهای اینترنتی، استیکرهای مجازی و جوکهای بزرگسالانه راه پیدا کرد. کرمیت برخلاف دیگر عروسکهای مجموعه، زندگینامهای انسانی دارد.
برت و ارنی: این دو شخصیت، از اولین عروسکهایی بودهاند که از زمان شروع پخش مجموعه جلوی دوربین رفتهاند؛ دو دوست صمیمی که شخصیتهایی متضاد با هم دارند و یکدیگر را تکمیل میکنند.
زهرا غفاری
رسانه
گفت و گو
