تماشای ایران در خارج از مرزها

پیشینه تاریخی ایران، فرهنگ غنی و کهن این سرزمین، حالا بیش از آن که در داخل ایران مورد توجه باشد زینت‌بخش موزه‌های خارج از ایران است. این داستان البته که آنقدرها هم بد نیست، چراکه خیلی بهتر است خارج‌نشینان به جای آن که ایران را از روی رسانه‌های غربی بشناسند از قدمت و پیشینه فرهنگ ایران در موزه‌های کشورشان متوجه شوند.

گستردگی آثار ایران در موزه‌های خارج از ایران آنقدر هست که محدود به این ستون نشود و این موضوع نمونه‌های معروف بسیاری هم دارد، از منشور کورش که فقط چند ماه به سرزمینش بازگشت تا اهالی ایران بتوانند از این سند ارزنده دیدن کنند گرفته تا الواح هخامنشی که توسط دانشگاه شیکاگو به گروگان گرفته شده! و البته سرستون‌های بی‌نظیر تخت جمشید که بخشی عظیم در لوور فرانسه را به خود اختصاص داده است.

در اینجا نگاهی کلی کردیم به معروف‌ترین جاذبه‌های تاریخی ایران نه در ایران که در خارج از مرزها، هرچند این نوشته رنگ و بویی از حسرت به همراه دارد، اما آخر داستان ـ اگر بخواهیم کمی خوشبینانه نگاه کنیم ـ این است که شاید این موضوع بهتر باشد چراکه بسیاری دیگر از جاذبه‌های تاریخی ایران در این سرزمین به شرایط فاجعه‌باری افتاده‌اند و کسی رغبتی برای حفظ‌شان ندارد، اما همین که پایشان به موزه‌های جهان باز شود همان حسرت دوباره جای این بی‌توجهی را می‌گیرد.

نگین موزه‌های جهان

لوور شاید بهترین و جامع‌ترین موزه در دنیا نباشد، اما بی‌گمان معروف‌ترین موزه جهان است. در این موزه که یکی از مقاصد مهم گردشگری در فرانسه است بخشی وجود دارد که حدود 58 اثر تاریخی ایران را در خود جای داده است.

از قطعات بزرگی از سرستون‌های کاخ هخامنشیان و تخت‌جمشید گرفته تا لوح قانون حمورابی را می‌توانید در موزه لوور فرانسه بیابید. جالب این که سرستون‌های آپادانا هفت متر طول و چگونگی انتقال این آثار به فرانسه هم جای تعجب دارد. این آثار در فاصله سال‌های 1930 تا 1950 میلادی به این موزه منتقل شده‌اند. همچنین ظرف‌های رنگ‌آمیزی شده سفالی متعلق به نیمه دوم هزاره چهارم قبل از میلاد، سفال‌های قرن دهم پیش از میلاد، آثار برنزی قرن هشتم پیش از میلاد، تابلوهای نقاشی، مهره‌ها و مجسمه‌های کوچک دوره هخامنشیان (که از قدیمی‌ترین آثار ایرانی است) هم در این موزه نگهداری می‌شود، اما از مهم‌ترین آثار دوران هخامنشیان در موزه لوور باید به نقش یک شیر و گاو بال‌دار روی آجرهای لعابدار شوش و سرستون گاو دوسر از قصر هخامنشیان در شوش اشاره کرد؛ آثاری که نگین معروف‌ترین موزه جهان است.

شکارگاه ایرانی اتریش

در موزه هنرهای دستی اتریش هم قالی «شکارگاه» شاه عباس که برخی از کارشناسان آن را نفیس‌ترین قالی جهان دانسته‌اند، موجود است. قالی شکارگاه، فرشی است تمام ابریشم متعلق به اوایل قرن 16 میلادی که صحنه‌ای از شکار این شاه ایرانی را ترسیم کرده است. در موزه ایالتی تیرون این کشور هم تابلوهای متعدد نقاشی ایرانی ازجمله تابلوهای موش و گربه عبید زاکانی، نقاشی‌ها و هنر سکاها (از اقوام پیشین ایرانی)، مدال‌ها، هنرهای تزئینی و... دیده می‌شود.

قالی ایرانی پیش چشم روس‌ها

قالی پازیریک، قدیمی‌ترین قالی دنیاست؛ چراکه پژوهشگران آن را از دستباف‌های پارت‌ها یا مادها می‌دانند و در دره پازیریک در کنار اشیای باستانی دیگری در گور یخ‌زده یکی از فرمانروایان سکایی کشف کرده‌اند، اما اگر فکر می‌کنید می‌توانید ردی از این قالی را در ایران بیابید سخت در اشتباهید و برای تماشای این قالی باید راهی روسیه شوید و سری به موزه معروف هرمیتاژ سنت‌پترزبورگ بزنید.

بریتانیا میزبان منشور کوروش

به‌جرات می‌توان نام‌آورترین اثر از تمدن ایرانی در خارج از کشور را منشور کوروش دانست که چند وقتی هم مهمان ایران بود. بخش خاورمیانه موزه بریتانیا جایی است که منشور کورش در آن جای گرفته و این قسمت شامل اشیای باستانی بسیار پرارزش از ایران، عراق و دیگر کشورهای منطقه است. جالب این که بیش از 13 هزار شیء باستانی ایران در موزه بریتانیا قرار دارد؛ گنجینه آمودریا (جیحون) ،باارزش‌ترین گنج برجا مانده از دودمان هخامنشی که مجموعه‌ایست 170 تکه‌ای از طلا و نقره، و هم‌اکنون در موزه «ویکتوریا و آلبرت» بریتانیاست. این موزه به دلیل داشتن ذخایر غنی آثار هنری از بهترین موزه‌های جهان است.

شکوه ‌2500 ساله ایران در آمریکا

ایالات متحده اما با 400 سال پیشینه محل نگهداری اشیای گرانبهای 2500 ساله ایران است. آنقدر آثار ایرانی در این کشور فراوان است که شاید بتوان فقط فهرستی از این میراث گرانبها را نوشت.در موزه بوستون آمریکا، نقش برجسته سرباز هخامنشی نگهداری می‌شود. در موزه دانشگاه شیکاگو ردیفی از شیرهای غران تخت جمشید، سر ستونی از این سازه جهانی، سر ستون ایوان شمالی کاخ صد ستون، کتیبه‌ای آجری از خشایارشاه و بخش‌هایی از طاقچه‌های سنگی تخت جمشید دیده می‌شود. در گالری نلسون در کانزاس سیتی علاوه بر سرستون‌های سنگی و نقوش برجسته از دوران هخامنشی و ظروف مفرغ متعلق به لرستان و... آثار هنری دیگری از ایران موجود است. در موزه شهر دیترویت، بزرگ‌ترین شهر ایالت میشیگان نقش برجسته‌ای مربوط به هخامنشیان موجود است. موزه سینسینتی آمریکا هم آثار متعددی از هنر ایران دارد که از مهم‌ترین آنها می‌توان لوح نفیس نقره‌ای با نقش «زروان»، «اهورامزدا» و «اهریمن» را نام برد. این لوح متعلق به قرن‌های هفتم تا هشتم قبل از میلاد است. همچنین یکی از مهم‌ترین آثار هنری ایران، یعنی «مجسمه نیم‌تنه شاپور دوم» که از گچ ساخته شده، در موزه تاریخ طبیعی شیکاگوی آمریکاست.
در موزه بروکلین هم شماری از آثار هنری ایران قدیم موجود است.