توفیق مدیریت جهادی در ساخت مسکن

5 اردیبهشت 1397 در تاریخ معاصر ایران روز مهمی است. شاید این ادعا در نگاه اول عجیب به نظر برسد و خواننده سوال کند مگر در این روز چه اتفاق مهمی روی داده که آن را به روزی دوران‌ساز در تاریخ معاصر ایران از منظر اقتصاد سیاسی تبدیل کرده است. در این روز با تدبیر کسانی که در 40 سال گذشته سپر دفاع مردم در برابر حمله‌های رنگارنگ بیگانگان بوده‌اند، به‌طور عینی به سیاست ویران‌کننده اقتصاد، سرمایه اجتماعی و فرهنگ کشور پایان داده شد و نمونه‌ای عینی ارائه شد که می‌تواند ساختار اقتصادی منحرف‌شده کشور را اصلاح کند.

ظاهرا خبری عادی است و نشان از این‌همه پیچیدگی و آثار وضعی فراوان ندارد، اما اندکی تأمل و بررسی بیشتر نشان می‌دهد یک مبنای راهبردی نوین ایجاد شده و به سیاستی ویرانگر پایان داده شده است. فاجعه‌بار بودن سیاست ویرانگر «تحدید زمین» در 30 سال گذشته که میراث حاکمیت نئولیبرال‌ها بر امورات اجرایی ایران است، با انجام یک نمونه عینی به همه نشان داده شد و ثابت گردید تغییر عملی در نوع نگاه به زمین و مسکن که سهم بزرگی در رفاه خانوارها دارد و عملکرد بد در این بخش به یکی از نقاط تاریک در عملکرد مدیریت اجرایی کشور در 30 سال گذشته مربوط می‌شود، امکان‌پذیر است.

در دوران بعد از انقلاب اصلاح وضعیت مسکن که میراث تلخ رژیم گذشته بود ضرورت داشت و حضرت امام خمینی(ره) برای جبران آنچه بر سر مسکن ملت ایران آمده بود سریعا دست به کار شدند. «بنیاد مسکن انقلاب اسلامی 21 فروردین 1358 به‌فرمان حضرت امام خمینی(ره) بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران به‌منظور تأمین مسکن محرومان و متولی توسعه و عمران روستاهای کشور و ساخت واحدهای مسکونی شهرها در چارچوب سیاست‌ها و برنامه‌های دولت جمهوری اسلامی ایران تشکیل شد.» یعنی تنها دو ماه پس از انقلاب و در حالی که هنوز ساختار اجرایی کشور تعیین تکلیف نشده بود، حضرت امام(ره) به‌دلیل اهمیت موضوع دست به کار شده و سازمانی را با دستور کار مشخص ایجاد کردند. اما متأسفانه این نهاد به دلیل حاکم شدن نوع خاصی از نگاه نئولیبرال که حتی در کشورهای غربی هم نمونه آن یافت نمی‌شود؛ عملا در مسیری که برای آن تعریف شده بود حرکت نکرد.

این رویکرد به زمین و مسکن در بیش از سه دهه؛ به اقتصاد سیاسی ایران شکل داده و از آن مدلی رانت‌پرور و ویران‌کننده اقتصاد و جامعه ساخته است. تحدید عامل به‌وفور موجود زمین در سرزمین پهناور ایران باعث رقم خوردن سلسله‌ای از آثار خارجی منفی شده که ساختار هویتی، سیاسی و اقتصادی ایران را از تعادل خارج کرده است.

در دوران محمد سعیدی‌کیا و علی نیکزاد گرچه به‌دلیل اجرای سیاست حذف عامل زمین از عوامل مؤثر بر قیمت مسکن که سهم بالایی را در قیمت به خود اختصاص داده بود اصلاحی بخشی انجام شد، اما به‌دلیل ادامه سیاست بلندمرتبه‌سازی و بی‌توجهی به استفاده از فناوری‌های نو، انقلابی که باید در بخش مسکن انجام شود، اتفاق نیفتاد و در همچنان بر پاشنه غلط چرخید.

زلزله ناگوار در غرب کشور و ورود سپاه به مناطق آسیب‌دیده، آغاز انقلاب در صنعت ساخت‌وساز ایران را با خود به ارمغان آورد که آثاری درخشان بر اقتصاد سیاسی ایران به‌جای خواهد گذاشت و تبعات مثبت آن محدود به حل مشکل مردمی که خانه‌های خود را از دست داده بودند، نیست. با اصلاح الگوی ساخت‌وساز مسکن، زمان بسیار کوتاه ساخت، قیمت ارزان و فراهم آوردن فضایی بزرگ و مناسب برای آرامش و تعالی خانواده‌های ایرانی، حذف عامل زمین به‌عنوان عامل اصلی مؤثر بر قیمت تمام‌شده انقلابی با آثار گسترده در اقتصاد سیاسی ایران ایجاد خواهد شد. مهندس سعید قاسمی، متولی ساخت مسکن در مناطق زلزله‌زده با فناوری‌های نو می‌گوید، در روشی که وی و جهادگران به کار گرفته‌اند هر متر مسکن با کیفیت بسیار مناسب با قیمت 550 هزار تومان و در کمتر از یک ماه آماده می‌شود، یعنی اگرنه از وام بانکی خبری باشد و نه از سایر روش‌های بانک‌محور برای خرید خانه؛ می‌توان با کمتر از صد میلیون تومان سطح رفاه مردم ایران را چندین برابر افزایش داد.

سپاه با تجربه عملی ارزنده‌ای که به دست آورده است و با توسعه این طرح و ادغام آن با سیاست استفاده از انفال (زمین) اقتصاد سیاسی ایران را دگرگون کرده و بار کم‌کاری و اجرای سیاست ویرانگر دولت‌ها در بخش زمین و مسکن را با موفقیت بر دوش خواهد کشید.