داراب کهن؛ ایرانی کوچک با چهار فصل

شهر داراب که در زمانهای گذشته دارابگرد نامیده می‌شده از کهن‌ترین شهرهای ایران و جهان محسوب می‌گردد قدمت این شهر براساس مطالعات باستان‌شناسی به هزاره‌های پنجم و ششم قبل از میلاد مقارن با عصر سفال نخودی باز می‌گردد تپه‌ها و تل‌های ماقبل تاریخی پیرامون شهر بیانگر این موضوع می‌باشند. این شهر برمبنای شواهد تاریخی در دوران هخامنشیان به صورت مدور بنا شده و به عنوان مهم‌ترین شهر آبادان شرق فارس در دشت بزرگی بنا می‌شود وعلت مدور بودن شهر اهمیت حفاظت از آن بودن بوده‌است براساس روایت فردوسی طوسی بانی این شهر داراب شاه (دارای بزرگ) است که در ادبیات ایرانی و اسلامی از وی به عنوان داریوش بزرگ یاد می‌شود. شهر به صورت مدور درمیان دشت بزرگی ایجاد شده‌است و پیرامون آن کَندَگ یا خندق بزرگی برای حفاظت از شهر ایجاد نموده‌اند. بسیاری از محققین اعتقاد دارند این شهر از تأسیسات عصر هخامنشی محسوب می‌گردد. شهر دارابگرد در عصر ساسانی به عنوان مقر اردشیر بابکان سرسلسله این خاندان از اهمیت واعتبار ویژه‌ای برخوردار می‌گردد. به عقیده اصطخری شهر دارابگرد سومین ولایت بزرگ پارس بوده‌است. یکی از بزرگ‌ترین ضرابخانه‌های پارس در شهر دارابگرد ایجاد شده بود. این شهر در دوران اسلامی نیز اهمیت خود را همچنان حفظ می‌نماید ویکی از مهم‌ترین ولایات پارس محسوب می‌شده است.

آبشارهای تنگه رغز

تنگه رغز در 30 کیلومتری شهرستان داراب و در جنوب استان فارس قرار دارد. این تنگه که از دو طرف با دیواره‌هایی بلند محصور شده است. به دلیل وجود چشمه‌های فراوان در این دره 64 آبشار جاری شده که از این تعداد 12 آبشار نیازمند فرود با طناب است. ارتفاع فرود‌ها حداقل 6 تاحداکثر 65 متر و بقیه آبشار‌ها با پرش در آب قابل گذر است. حوضچه‌های زیر آبشار‌ها حداقل 6 و حداکثر 20 متر عمق دارند.

دره رغز به طول تقریبی 4 کیلومتر در امتداد شمال به جنوب از سرچشمه رغز تا دره جنوب 60 آبشار و حوضچه طبیعی را در خود جای داده است که تنها 14 آبشار و آبگیر دره جنوبی مورد توجه عموم مردم و کوهنوردان بوده است و با رسیدن به آخرین آبشار دره جنوبی به ارتفاع 35 متر دره جنوبی به بن بست می‌رسد . منطقه سرچشمه رغز نیز که از مسیر دیگری پیمایش می‌گردد ، جنگلی زیباست که محل آغاز آب رغز است رسیدن به این منطقه نیز با 3 ساعت کوهپیمایی امکان پذیر است .آب رغز که از این منطقه آغاز می‌گردد با ایجاد حوضچه‌ها و آبشارهای طبیعی تا دره جنوبی امتداد و نهایتاً در آبگیرهای انتهایی به زمین باز می‌گردد.

از منطقه سرچشمه نیز بدون وسایل فنی امکان بازدید از چند حوضچه و آبشار مسیر است و نهایتاً با رسیدن به آبشار بلندی به طول 23 متر کوهپیمایان متوقف می‌شوند در حد واسط منطقه سرچشمه و دره جنوبی رغز ده‌ها آبشار و آبگیرهای زیبا و طبیعت بکر تنها با استفاده از وسایل فنی امکان پیمایش می‌یابد.

آبشار فدامی

در فاصله 130 کیلومتری جنوب شرق داراب و در دل گرمای سوزان چشمه ای از دل کوه می‌جوشد و به پیش می‌آید نام این آبشار زیبا فدامی است این آبشار در منطقه فورگ (فرگ) و در شهر فدامی در مسیر جاده ترانزیتی شیراز به بندرعباس واقع شده و هر ساله میزبان تعداد کثیری از علاقمندان به طبیعت است.

یکی از وی‍ژگی‌های آبشار فدامی وجود چهار نوع آب شور و شیرین و سرد و گرم است که در فاصله 20 متری آبشار شیرین با هم مخلوط می‌شوند و استخر طبیعی زیبایی را پدید می‌آورند. ارتفاع آبشار شور فدامی که در بالادست آبشار شیرین واقع شده 10 تا 15 متر است.

سرچشمه آبشار شور فدامی در 500 متری آن است و وجود نخل‌های خودرو در کنار آبشار شور به زیبایی آن افزوده است. عرض آبشار شیرین فدامی که در گذشته به 800 متر می‌رسید و عریض ترین آبشار طبیعی ایران محسوب می‌شد، به دلیل خشکسالی و استفاده بی رویه کشاورزان بالادست اکنون به 200 متر رسیده است.

در زیر آبشار حوضچه ای بزرگ پدید آمده و در بالای آن پوششی متراکم از گیاهان بلند و نیزار دیده می شود. از ویژگی‌های ارزشمند این آبشار، دایمی و شیرین بودن آب آن است که با توجه به موسمی و شور بودن اکثر آبهای جاری در این منطقه از اهمیت خاصی برخوردار است.

چشمه فدامی پس از عبور از بستر یک کیلومتری به پرتگاهی می‌رسد که هنگام سقوط زیباترین آبشار منطقه را تشکیل می‌دهد. این آبشار زیبا با ورود به رودخانه شور به میزان قابل توجهی از شوری رودخانه می‌کاهد و آب شور رودخانه را برای 825 هکتار نخیلات و 650 هکتار اراضی کشاورزی پائین دست قابل استفاده می‌کند.

آب شیرین این آبشار در واقع آب شرب شهر فدامی و روستاهای اطراف را تامین میکند. جالب تر از آن، اینکه آب شیرین آبشار در تابستان بسیار خنک و گوارا و در زمستان گرم است و آب شور نیز حالتی برعکس آب شیرین دارد.

تعداد زیادی غار با عمق‌های مختلف و اشکال و قندیل‌های زیبا در منطقه وجود دارد و همچنین فعالیت‌های ژئوفیزیکی و زمین شناسی از جمله گسل‌ها،‌ طاق دیس‌ها، ناودیس‌ها، کانی‌ها و بلورهای مختلف سنگی و رسوبی و نمکی و خاک‌های مختلف از جمله گل رس و گل سرشور از دیگر جاذبه‌های این منطقه زیباست.

آبشار فدامی یکی از تفرجگاه‌های زیباست که با منظره ای زیبا و دل انگیز روح هر انسان دوستدار طبیعت را نوازش می دهد

قدیمی ترین بنای داراب

قدیمی ترین بنای شهر فعلی داراب، مسجد جامع این شهر است که دارای چهار برج تنومند و یازده ضلعی متساوی الاضلاع است .روی برج‌ها با آجر خانه بندی و روی آن‌ها با خط کوفی آیات قران نگاشته شده است .

پیرامون شبستان مسجد راهرویی قرار دارد که به وسیله دهلیز‌هایی به هم ارتباط دارند.

تنها مسجد جامع چهار مناره ای جهان، یکی از چهار بنای شاخص شهر داراب می‌باشد .

این بنای تاریخی درمرکز شهرداراب در محله بازار واقع شده ودر زمان شاه طهماسب یکم صفوی مرمت شده است واز این رو قدمت بنا به دوره صفوی تعلق ندارد. همچنین فضای بزرگ مسجد پوشیده از درختان تنومند خرما، پرتقال و نارنج است .

این بنا بخاطر سبک معماری متفاوتش نسبت به سایر مساجد، دارای سبک هندی است و آن را شبیه به آرامگاه اعتمادالدوله طهرانی درآگرای هند ونیز خدای خانه مسجد جامع عتیق می‌دانند .

بنای اصلی مسجد به صورت مکعب مستطیل قرارگرفته که در زوایای چهارگانه آن چهارمناره دیده می‌شود. بزرگ‌ترین بخش بنا، شبستان مرکزی آن است که درسمت شمال و جنوب آن دو ایوان سراسری پهن ودرسمت غرب آن دو ایوان کم پهنا با سقف کوتاه قرارگرفته است که این ایوان‌ها بوسیله چند دهلیز کوچک و بزرگ به فضای بیرونی مسجد وصل میشود.

معماری این مسجد آجری به شیوه بناهای دوره سلجوقی است و مساحت آن به 380 مترمربع می‌رسد. مناره‌های این مسجد برخلاف بیشترمساجد ایرانی دایره شکل نیست، بلکه از 12 ضلع مساوی تشکیل شده که برروی آنها نزدیک نیم متر با رو سازی گچ، آجر و سنگ با اشکال مربع و لوزی خانه بندی و تزئین شده است.

مسجد جامع داراب یکی از مساجد تاریخی استان فارس است که به شماره 1597 درفهرست آثارملی ثبت شده است.

چشمه گلابی

چشمه گلابی در 17 کیلومتری جاده قدیم داراب به شیراز در منطقه فسا رود قرار دارد. آب چشمه گلابی از تشکیلات آهکی شمال دشت داراب که کوه نمک در وسط آن قرار دارد، سر چشمه می گیرد.

در 4 کیلومتری چشمه گلابی چشمه شور قرار دارد. این دو چشمه به همراه شماری از چشمه‌های دیگر تامین کننده آب شهر داراب هستند. علت نامگذاری چشمه به چشمه گلابی شکل خاص آن است که شبیه میوه گلابی است.

چشمه گلابی از مکانهای گردشگری قابل توجه استان فارس است که علاقمندان زیادی را به خود جلب می‌نماید.

چشمه گلابی برای مردم داراب از اهمیت خاصی برخوردارست، چرا که یکی از منابع اصلی تامین آب شهر داراب می‌باشد.

با توجه به آب و هوای گرمسیری داراب خصوصا در فصل تابستان، سپری کردن اوقاتی در این مکان زیبای طبیعی خالی از لطف نبوده و خاطرات خوشی را برای علاقمندان رقم خواهد زد.

مسجد سنگی

این بنا در جانب جنوبی کوه پهنا و نزدیک شهرستان داراب در 111 کیلومتری جنوب شرقی فسا واقع گردیده و به صورت کامل در دل صخره کوه کنده شده است . محققان بر این عقیده اند که بنای اولیه این مسجد مربوط به دوره ساسانیان بوده و در دوره اتابکان فارس – 652ه-.ق – با تعیبه محراب و تغییراتی به مسجد تبدیل شده است . نقشه بنا عبارت از محوطه صلیبی شکلی است که در اطراف آن، دورتادور، رواقی با جرز و ستون و دهانه‌های طاقدار قرار گرفته است . پوشش چهار بازوی محوطه صلیبی شکل، به صورت طاق گهواره ای ساخته شده؛ اما پوشش بخش میانی را به صورت مربع بریده و فضای روبازی تهیه دیده اند و در زیر آن و وسط تالار، حوض چهارگوش کم عمقی ساخته اند . در دوره اتابکان فارس، در ضلع جنوبی تالار صلیبی شکل، محرابی سنگی تراشیده و سه کتیبه در بازوی جنوبی تالار و اطراف محراب حجاری کرده اند . متأسفانه بخش عمده کتیبه‌ها آسیب دیده؛ با این حال می توان نام اتابک ابوبکر و تاریخ652 ه-. ق را در آن مشاهده کرد . این بنا به شماره 229 به ثبت تاریخی رسیده است .

لایزنگان

لایزنگان روستایی است کوهستانی که از شمال به شهرستان نی ریز، از جنوب به روستای نوایگان و قلعه بیابان، از شرق به کوهستان بخش رستاق و از شمال غرب به روستاهای شکرویه و مروارید متصل است و در جنوب شرقی استان فارس وشرق داراب قرار دارد.

روستای لایزنگان به ماسوله زیبای جنوب مشهور است.

روستای لایزنگان به طور کامل شرایط و اوضاع جوی و اقلیمی یک نقطه میان کوهی را دارا است و از نقاط سردسیر شهرستان محسوب می‌گردد. آب وهوا در این روستا در فصل زمستان بارانی وبرفی است و در فصل تابستان هوا نسبتا خنک است.

مردم لایزنگان مردمی مهمان نوازند و از مهمانانی که در تابستان به آنجا می‌آیند به خوبی پذیرایی می‌کنند.

روستای لایزنگان یکی‌ از بزرگ‌ترین تولید کنندگان عمده گل محمدی در استان فارس و ایران است و بالغ بر 5000 هکتار گلستان دیم محمدی و حدود 500 هکتار گل محمدی آبی وجود دارد.

از این روستا گل‌های محمدی را به سراسر ایران بخصوص قمصر کاشان می‌برند. گل‌های محمدی در مکانی به نام سرحد(سردحد)وجود دارند. در این مکان شبها بسیار سرد و روزها هوایی خنک و نسبتا گرم دارد. بزرگ‌ترین واحد تولید گلاب و عرقیات جنوب کشور در این مکان قرار دارد.

باغ‌های لایزنگان

باغ‌ها سهم عمده‌ای را در زیبایی و گردشگری این روستا برعهده دارد. بخصوص از اوایل فصل بهار تا اوایل فصل پاییز که قابلیت تنوع و سیاحت را دارا می‌باشد. از جمله باغ‌های این روستا می‌توان به باغکر، چاه زرد، چاه ریگو، بیشه، کل خوش آب کشکو، گلو آبک، گلو غرفته، گلواره‌ای، قرقوس، سسنک، نیگو و… اشاره کرد.

باغکر

منطقه‌ای بسیار دیدنی با درختان بلند و قطوری که سر به فلک کشیده واقع در هشت کیلومتری شرق لایزنگان که با درختان گردو، سیب، زرد آلو، انار و بادام وبا چشمه و آب زلالش منطقه‌ای منحصر به فرد را خلق کرده و دارای یک استخر سیمانی پر از آب و درختی بسیار تنومند به قطر شش متر است و مکان مناسبی برای تفریح، استراحت و اسکان می‌باشد.

چاه ریگو

در منطقه غرناک (حدود ده کیلومتری نرسیده به لایزنگان) در شرق لایزنگان قرار دارد و با درختان، میوه‌ها، چمن‌ها و چشمه زلالش مکانی با صفا را ایجاد کرده است.

کل خوش آب

در این باغ درختان سربه فلک کشیده و چمن زارهای بلند منظره‌ای شگفت آور به وجود آورده که چشم هر بیننده‌ای از دیدن آن خیره می‌ماند. در کنار راه استخری به چشم می‌خورد که در فصل تابستان مکان مناسبی برای شنا می‌باشد.

آب این منطقه از درون شکافی، که در 15 متری استخر می‌باشد، تأمین می‌گردد. این منطقه به دلیل آب شیرین وگوارا یکی از خالص‌ترین آب‌های منطقه محسوب می‌شود که هر ساله افراد زیادی برای تفریح و گردش به این منطقه زیبا، که ارتفاع آن بالغ بر 2200 متر است، می‌آیند.

گلو آبک

منطقه‌ای خوش آب و هوا دارای درختان بادام، گردو وانار که سربه فلک سائیده و شاخه در شاخه قفل شده اند و دارای چشمه‌ای است که از شکاف سنگ بیرون می‌آید و همچنین دو استخر یکی با عمق دو و نیم متر و دیگری با عمق یک و نیم متر است که مکان جالبی برای دوستداران طبیعت می‌باشد.

سسنک:

سسنک حدفاصل کل خوش آب وکل کبوتر بوده وباغی با ظاهر آراسته و درختانی تنومند و دارای استخری به عمق دو و نیم متر و درختانی چون انار، گردو، توت، بادام و منظره زیبایش یکی از اماکن زیبای لایزنگان به شمار می‌آید.

نیگو

منطقه‌ای است زیبا دارای درختان قطور واقع در شرق لایزنگان با راهی سخت‌گذر که در 20 کیلومتری لایزنگان قرار دارد و یکی از دورترین باغهای روستا به شمار می‌رود.ارتفاع آن بالغ بر 2200 متر و در پشت کوه مفک قرار دارد. از محصولاتش می‌توان بادام، گردو، زرد آلو، گل محمدی، انگور و… را نام برد. همچنین دارای چشمه‌ای است زیبا که این درختان رامشروب می‌سازد. این منطقه در اکثر فصل‌های سال از طبیعت دل انگیز برخوردار است.

غارهای لایزنگان

غار لای سنه، غار معدن گاه (به عمق بیش از پنجاه متر و قطر دهانه نیم متر)، غار باغ کر (به عمق بیش از پانزده متر و قطر دهانه دو متر)، غار پیرنو (به عمق بیش از پانزده متر و قطردهانه نیم متر)، غار پیر شیخ علی (به عمق حدود هشت متر و قطر دهانه حدود دو متر) از غارهای دیگر می‌توان به غار گلو آبک، پس کمانه، چاه شمسی، چاه زرد و… اشاره کرد.