پشت پرده دعوای آمریکا و ترکیه در سوریه

اختلافات از کجا آغاز شد؟

اختلافات میان آنکارا و واشنگتن در سوریه از آنجا آغاز شد که دولتمردان آمریکایی به دلیل استقرار نیروهای کرد مورد حمایتشان در محور شمالی سوریه، بصراحت با درخواست رسمی مقامات ترکیه‌ای مبنی بر ایجاد منطقه پرواز ممنوع در این محور مخالفت کرده و دست رد به سینه آنها زدند. هنوز سه سال از بحران سوریه سپری نشده بود که مقامات دولت ترکیه از جمله «رجب طیب اردوغان» رئیس‌جمهور ترکیه رسما از ایالات متحده خواستند با آنکارا برای ایجاد منطقه پرواز ممنوع در شمال سوریه همکاری کند. این درخواست با مخالفت صریح باراک اوباما، رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده مواجه شد. اردوغان از همان زمان تاکنون این‌گونه ادعا می‌کند که ایجاد نشدن منطقه پرواز ممنوع در شمال سوریه، امنیت ملی ترکیه را با خطر مواجه ساخته است؛ ادعایی که البته کاملا بی‌پایه‌واساس است، زیرا علت اصلی ناامنی‌هایی که گاهی شهرهای مختلف ترکیه با آن مواجه می‌شوند، در واقع به سیاست‌های نادرست و نسنجیده آنکارا در حمایت از تروریسم در فراسوی مرزهای ترکیه باز می‌گردد. پس از این مخالفت بود که جرقه اختلافات میان آنکارا و واشنگتن از سال سوم بحران سوریه زده شد.

دولتمردان ترکیه و در رأس آنها رجب طیب اردوغان بسیار امیدوار بودند تا با روی کار آمدن «دونالد ترامپ» در آمریکا و به تبع آن تغییر سیاست‌های کاخ سفید در سوریه، اختلافات فی‌مابین حل‌وفصل شود، اما نه‌تنها چنین اتفاقی نیفتاد، بلکه روند اختلافات طرفین در نتیجه سیاست‌های جدید کاخ سفید سیر صعودی پیدا کرد. دولت جدید آمریکا نه‌تنها با گذشت بیش از یک سال از روی کار آمدنش برای ایجاد منطقه پروازممنوع در شمال سوریه زیر بار فشارهای ترکیه نرفت، بلکه مقابله با سیاست‌های آنکارا در این محور یعنی محور شمالی را نیز در دستور کار خود قرار داد.

عملیات عفرین و آغاز فصل جدید اختلافات

با آغاز عملیات متجاوزانه نیروهای ترکیه در شهر کردنشین «عفرین» از یک ماه پیش، فصل جدیدی از اختلافات میان آنکارا و واشنگتن را گشود. دولت ترکیه مدعی شد به‌منظور پاکسازی عفرین از گروه‌های تکفیری دست به چنین عملیاتی زده است. این در حالی است که مبارزه با تروریسم تنها، بهانه مقامات آنکارا برای تجاوز به حاکمیت ملی سوریه به‌شمار می‌رود و نه بیشتر. در اینجا بود که میان نیروهای متجاوز ترکیه‌ای و یگان‌های کرد تحت‌الحمایه ایالات متحده آمریکا در شمال سوریه اصطکاک به‌وجود آمد و فریاد آمریکایی‌ها به آسمان رفت. درهمین ارتباط، «رکس تیلرسون» وزیر خارجه ایالات متحده آمریکا تنها چند روز پس از آغاز عملیات ترکیه در شهر عفرین، در حالی که در لندن، پایتخت انگلیس به سر می‌برد، در انتقاد از این عملیات گفت: «هرچند که ما مبارزه با تروریسم و دفاع از امنیت ملی ترکیه را حق مقامات این کشور می‌دانیم اما واقعیت این است که نسبت به عملیات عفرین نگران هستیم». وی همچنین تأکید کرد عملیات «شاخه زیتون» ترکیه در عفرین با فرآیند مبارزه با تروریسم در سوریه در تعارض آشکار است. اختلافات دو طرف پس از آغاز عملیات عفرین تا حدی پیش رفت که چندی پیش مولود چاووش اوغلو، وزیر خارجه ترکیه صراحتا تهدید کرد ممکن است آنکارا به قطع روابط خود با آمریکا تصمیم بگیرد.

چه چیزی ترک ها را عصبانی کرد؟

پرسشی که اکنون به ذهن متبادر می‌شود، این است که چه اقدامی از سوی ایالات متحده آمریکا در شمال سوریه خشم و عصبانیت مقامات ترک را به دنبال داشته است و باعث شده آنها ضمن کلید زدن عملیات «شاخه زیتون» در عفرین اعلام کنند که این عملیات تا شهر «منبج» و شرق فرات نیز ادامه پیدا خواهد کرد؟ واقعیت این است که عملیات تجاوزکارانه ترکیه در شمال سوریه در واقع واکنشی به یک کنش از سوی ایالات متحده در شمال سوریه تلقی می‌شود. ایالات متحده آمریکا پس از متحمل شدن سلسله شکست‌های گسترده از محور مقاومت در جبهه‌های مختلف سوری، برنامه جدیدی را برای بقای خود در سوریه طراحی کرد که محور شمالی در این کشور، اصلی‌ترین جایگاه را در طرح جدید آمریکایی‌ها داشت. واشنگتن مدت‌هاست تلاش‌های خود برای تشکیل «نیروهای امنیت مرزی» در شمال سوریه را کلید زده است.

نیروهای امنیت مرزی مدنظر آمریکا متشکل از یگان‌های کرد مستقر در شمال سوریه هستند و تعداد آنها حدود 30 هزار نفر برآورد شده است. این نیروها قرار است تحت رهبری ایالات متحده اعلام موجودیت کنند. هدف اصلی ایالات متحده از تشکیل نیروهای امنیت مرزی، فراهم آوردن مقدمات تجزیه خاک سوریه و همچنین استفاده از کردها به‌عنوان اهرم فشار علیه دولت دمشق است.

در همین خصوص، یوری شویتکین، نایب رئیس کمیته امور دفاعی دومای روسیه معتقد است: «تلاش آمریکا برای تشکیل نیروهای امنیت مرزی در شمال سوریه بیانگر آن است که سیاست واشنگتن برای تغییر دولت حاکم بر سوریه تغییر نکرده است. آمریکایی‌ها با این تلاش‌ها نشان می‌دهند علاقه‌ای به حل‌وفصل سیاسی بحران سوریه ندارند». تشکیل این نیروها درست همان اقدامی است که موجب سر ریز شدن جام خشم و غضب دولتمردان
آنکارا شده است.

ارتش در برابر ارتش

اکنون که مقامات آنکارا به ابعاد مختلف طرح ایالات متحده برای تشکیل ارتش
30 هزار نفری از کردها در شمال سوریه پی برده‌اند، معادله «ارتش دربرابر ارتش» را در دستور کار خود قرار داده‌اند. آنها تصمیم دارند به‌منظور خنثی‌سازی نقشه آمریکایی‌ها در شمال سوریه یک ارتش 22 هزار نفری را در این محور تشکیل دهند؛ ارتشی که متشکل از گروه‌های مسلح تحت‌الحمایه آنکارا و در رأس آنها «ارتش آزاد» خواهد بود. دولتمردان ترکیه امیدوارند تا از این رهگذر، از یک‌سو با طرح تشکیل نیروهای امنیت مرزی آمریکا در جبهه شمالی مقابله به مثل کنند و از سوی دیگر، مناطق استراتژیک و راهبردی در این جبهه را به کنترل گروه‌های مسلح تحت امرشان درآورند.

چه کسی پیروز می شود؟

آنچه امروز واضح و عیان شده این است که جبهه شمالی سوریه به عرصه‌ای برای تقابل بیگانگان از جمله ترکیه و ایالات متحده آمریکا تبدیل شده است. ترکیه و آمریکا، هردو جبهه شمالی سوریه را آخرین دروازه‌ برای جامه عمل‌پوشاندن به اهداف شوم خود می‌دانند و در این میان، قوانین بین‌المللی، منشور سازمان ملل متحد و قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل مبنی بر لزوم احترام به وحدت اراضی کشورهای دارای حاکمیت ملی مستقل را به‌طور آشکار زیر پا می‌گذارند. در این گیرودار، آمریکایی‌ها وضعیت بشدت خطرناک‌تر و به عبارت بهتر متزلزل‎‌تری نسبت به ترکیه در سوریه دارند، چراکه کردهای سوری آخرین کارت ایالات متحده برای تداوم بازی این کشور در سوریه محسوب می‌شوند و مغلوب شدن کردها توسط هر طرفی ـ چه از سوی نیروهای ترکیه و چه از سوی نیروهای سوری ـ به مثابه پایان تدریجی تمامی رؤیاهای دولتمردان آمریکایی در سوریه است.

وحشت از تقویت کردها

آنکارا امروز شاهد آن است که شبه‌نظامیان کردی است که ده‌ها سال است با آنها سرجنگ دارند، با حمایت‌های مالی و تسلیحاتی آشکار ایالات متحده، درحال تبدیل شدن به یک گروه نظامی بزرگ سازماندهی‌شده با رهبری واحد واشنگتن، هستند. اردوغان تقویت کردهای شمال سوریه را در تعارض با آمال و آرزوهای خود برای احیای امپراتوری عثمانی تلقی می‌کند و درست به همین دلیل است که طی روزهای اخیر، مقامات آنکارا، مسئولان آمریکایی را آماج حملات سیاسی و رسانه‌ای قرار داده‌اند. درهمین ارتباط، رئیس‌جمهور ترکیه اخیرا ضمن انتقاد شدید از واشنگتن به دلیل تداوم سیاست‌های آن در تسلیح گروه‌های کرد مستقر در شمال سوریه گفته است: «نمی‌دانیم علت حمایت آمریکایی‌ها از تروریسم در شمال سوریه چیست؟» هرچند حمایت‌های ایالات متحده آمریکا از کردها در سوریه همان طور که پیشتر گفته شد، با هدف تحقق اهداف تجزیه‌طلبانه و توسعه‌طلبانه صورت می‌پذیرد، اما پر واضح است که آنکارا از این حمایت‌ها که نتیجتا به تقویت قدرت یگان‌های کرد منجر خواهد شد، بشدت در هراس است.