تمدید تحریم ها ؛ انگیزه ها ، اهداف و دستاوردها

در خبرها آمده بود که رئیس جمهور امریکا بار دیگر تحریم های این کشور علیه جمهوری اسلامی ایران را تمدید کرده است.

کد خبر: ۱۱۱۸۸۹

تحریم چیست و چرا ایالات متحده هر ساله آن را علیه ایران تمدید می کند؛ آیا این تحریم ها تاکنون در دستیابی امریکا به اهداف تعیین شده اش مفید بوده اند که باز تمدید می شوند؛ به طور کلی تحریم اقتصادی را می توان «اقدامات الزامی اقتصادی علیه یک یا چند کشور به منظور مجبور ساختن آنان به تغییر سیاست ها یا دست کم نشان دادن دیدگاه یک کشور در قبال سیاست های کشور یا کشورهای دیگر» دانست . براساس یک تعریف تخصصی تر ، تحریم اقتصادی «توقف یا تهدید به توقف تجارت معمول یا روابط مالی که به طور عمدی و از سوی حکومت ها انجام گرفته باشد» ، تحریم های اقتصادی شامل اقداماتی همچون تحریم های تجاری ، اعمال محدودیت بر انواع خاصی از صادرات و واردات ، خودداری از اعطای کمکهای خارجی ، وام ، ممانعت از سرمایه گذاری ، کنترل دارایی های خارجی یا دیگر مبادلات اقتصادی است که اشخاص حقیقی و حقوقی کشور اعمال کننده تحریم در آن درگیر هستند. این تحریم ها هنگامی اعمال می شود که یک کشور یا متحدانش می خواهند به زعم خود ، رفتار یک کشور دیگر (اعم از دولت ، افراد یا شرکتهای تابع) را که به نظر آنها استانداردهای بین المللی را نقض کرده یا منافع ملی آنها را به مخاطره افکنده محکوم کنند. ایالات متحده مدعی است تاکنون تنها نسبت به حکومت هایی با خصوصیات زیر اقدام به اعمال تحریم کرده است : حکومت هایی که پیوسته حقوق بشر به رسمیت شناخته شده بین المللی را نقض می کنند؛ حکومت هایی که تروریسم بین المللی را مورد حمایت مالی قرار می دهند یا به تروریست ها پناه می دهند؛ حکومت ها، افراد یا شرکتهایی که دست اندرکار تکثیر سلاحهای کشتارجمعی هستند؛ افراد یا حکومت هایی که موادمخدر حمل و توزیع می کنند و حکومت هایی که متجاوز به حریم همسایگان خود بوده اند، ثبات منطقه ای را مورد تهدید قرار داده اند، یا امنیت یا منافع ملی ایالات متحده امریکا را تهدید کرده اند. در 3 مورد نخست امریکا هر بار اتهاماتی را علیه ایران عنوان کرده که هرگز نتوانسته است آنها را اثبات کند بلکه برعکس خلاف آن مکررا به اثبات رسیده است . آخرین نمونه اتهام علیه ایران درخصوص تکثیر سلاحهای کشتارجمعی و تلاش برای دستیابی به سلاح هسته ای است که گزارش های آژانس مکررا این ادعا را رد کرده و امریکا به رغم کوشش همه جانبه حتی نتوانسته دوستان و متحدان نزدیکی همچون اروپا را در این خصوص متقاعد کند. در خصوص موادمخدر نیز آشکار است که ایران در خط مقدم مبارزه با این بلای جهانسوز قرار دارد و اقدامات ایران برای مبارزه با موادمخدر مورد تایید و تشویق نهادهای بین المللی قرار گرفته است . درخصوص تجاوز به همسایگان نیز آشکار است که ایران خود مورد تجاوز عراق قرار گرفت و 8 سال جنگ تحمیلی شاهدی بر این مدعاست اما درباره تهدید منافع امریکا باید در نهایت مشخص شود که دامنه این منافع تا کجاست و مفهوم تهدید چیست . معمولا اهداف مورد نظر از اعمال تحریم رسما اعلام نمی شود اما تحریم ها عموما در مواردی اتخاذ می شوند که اقدامات دیگر کافی به نظر نمی رسند و اقدامات خصومت آمیز نیز توصیه نمی شوند. ارزیابی اثربخشی تحریم ها بسیار دشوار است و نمی تواند در خلا انجام گیرد. یکی از جدیدترین پژوهش ها در این زمینه ، فهرستی از عوامل را به عنوان عوامل موثر در اثربخشی تحریم های امریکا به این شرح فهرست کرده است ؛ نزدیکی جغرافیایی ، زبان مشترک ، حجم تجارت ، ثروت نسبی کشور هدف و عضویت در یک بلوک تجاری . همچنین می توان به اهمیت امریکا در اقتصاد کشور هدف بویژه اهمیت تجاری و نیز نقش فرهنگی ، علمی ، فکری و تاریخی امریکا در کشور هدف در همین زمینه اشاره کرد. باید میزان اهمیت همکاری اقتصادی امریکا برای کشور هدف را مورد بررسی دقیق قرار داد. آیا امریکا برای کشور هدف یک شریک عمده تجاری است یا تنها نقشی فرعی دارد؛ بازرگانان امریکایی مکررا اشاره کرده اند که تحریم های امریکا خواه تحریم بر واردات و یا صادرات باشد، به نفع رقبای تجاری امریکا تمام می شود. گاه نیز تاکید می شود که حضور امریکاییان در بازار کالا، خدمات ، کار و سرمایه کشور هدف ، ابزارهای قدرت موثرتری را در اختیار دستگاه دیپلماسی ایالات متحده قرار می دهد. علاوه بر این گفته می شود که هرچه اهداف طراحی شده برای اعمال تحریم جزیی تر باشد ، امکان دستیابی به آنها از طریق تحریم بیشتر است ، یعنی مثلا امکان آن که تحریم بتواند شکل حکومت ، ترکیب رهبری یا چشم پوشی از بخشی از قلمرو سرزمینی یک کشور را موجب شود ، بسیار ضعیف است . فارغ از توفیق یا عدم توفیق ، هر برنامه تحریم ، واجد مجموعه ای از آثار جانبی است . این آثار می تواند ایجاد مضیقه اقتصادی یا سیاسی برای کشورهای همسایه ، تضعیف جنبش ملی آزادیخواهی و اصلاح طلبی در کشور هدف ، روی آوری کشور هدف به نظامیگری و توسعه و تکثیر انواع سلاحهای متعارف و غیرمتعارف ، ایجاد مضیقه و کمبود برای مردم کشور هدف نظیر کمبود غذا ، دارو و دیگر نیازهای اساسی ، لطمه به اقتصاد داخلی ایالات متحده ، از دست دادن تجارت ، تاثیر تحریم بر ایجاد بیکاری در امریکا ، از دست دادن احتمالی قراردادها و روابط تجاری ، از میان رفتن اعتماد طرفها نسبت به بازرگانان امریکایی و مواردی از این دست در زمره آثار جانبی تحریم های اعمالی از سوی ایالات متحده قرار می گیرند. با این توضیحات نیازی به تاکید نیست که اولا امریکا در دستیابی به اهداف خود در تحریم ایران ناموفق بوده است زیرا امروز دیگر این کشور در موقعیتی نیست که خواسته های خود را به جهان تحمیل کند. ثانیا هرچند اعمال تحریم موجب بروز برخی مشکلات در اقتصاد و سیاست خارجی کشورمان شده است ، اما بیش از هر چیز امریکا را منزوی کرده ، زیرا این کشور حتی در همراه ساختن نزدیک ترین همپیمانانش در اعمال تحریم علیه ایران تاکنون ناموفق مانده است . ثالثا بنا به اظهارات شرکتهای امریکایی این تحریم ها هزینه هایی را همچون از دست دادن بازارها و قرار گرفتن رقبای اروپایی ، ژاپنی و چینی در موضع قوی تر بر این شرکتها اعمال کرده است . با این تفاصیل به نظر می رسد توجیه چندانی برای تمدید تحریم ها علیه ایران وجود ندارد ، مگر آن که نفوذ لابی صهیونیستی ، توهم سیطره هژمونیک و ملاحظات پرستیژی مدنظر قرار گیرد. سخن آخر آن که در شرایط فعلی ، تمدید این تحریم ها تاثیر قابل ملاحظه ای بر روندهای موجود در مسائل عمده سیاست خارجی ایران نخواهد داشت.