بیش فعالی درمـان‌پـذیـر است

دکتر بهزاد قربانی، روانپزشک و عضو هیات علمی پژوهشگاه ابن سینای جهاد دانشگاهی به این سوالات در گفت‌وگو با جام‌جم پاسخ داده است.

خطر کردن بدون ترس !

یکی از بیماری‌های دوران کودکی بیش فعالی و کمبود تمرکز است که به اختصار بیش فعالی نامیده شده است. این بیماری را نمی‌توان به طور مطلق در دوران نوزادی تشخیص داد و بهترین سن برای تشخیص آن، چهار تا شش سالگی یعنی سنین پیش از مدرسه و دوره پیش دبستانی است.

بین بیش فعالی و شیطنت تفاوت وجود دارد. به عبارت دیگر، کودکان بیش فعال در سایر حوزه‌ها در مقایسه با بچه‌های شیطان متفاوت عمل می‌کنند و رفتارهای پر خطر را بدون ترس انجام می‌دهند. درکل، این بچه‌ها با بچه‌های شیطان فرق می‌کنند. بچه‌های شیطان یک مقدار قاعده‌مند هستند. آنها از قواعد خاصی پیروی می‌کنند و از کسی یا کسانی در خانواده حساب می‌برند و احترام آنها را حفظ می‌کنند.

درمان بیش فعالی، پیش از 13 سالگی

مطالعات نشان می‌دهد، اگر پس از 13 سالگی این اختلال درمان نشود، تبدیل به اختلال دو قطبی و سبب رفتارهای بزهکارانه و پرخاشگرانه می‌شود.

85 درصد این کودکان تا حدود 13 سالگی بهبود پیدا می‌کنند و حدود 15 درصد آنها تبدیل به ADHD بالغین می‌شوند. اختلال بیش فعالی کمبود تمرکز بالغین که در سنین بزرگسالی باقی می‌ماند و درمان آن بلند‌مدت است.

به تذکر مدرسه و مهد‌کودک توجه کنید

لازم است به توضیحات اطرافیان نسبت به بیش فعالی توجه کرد و نمی‌توان فقط طبق صحبت پدر و مادر نتیجه گرفت. اگر از این گزارش‌ها چنین برداشت شود که بچه بیش از اندازه شلوغ است، باید به بیش فعالی شک کنیم. به عبارت دیگر باید رفتار کودک در خانه، محیط‌های دیگری غیر از خانه مانند خانه پدر بزرگ و اقوام، محیط مدرسه و مهدکودک در نظر گرفته شود و بررسی کرد که آنها چه می‌گویند. اگر دو مورد از این سه دسته افراد بگویند، این بچه غیر معمول است، باید گفت این بچه بیش فعال است، چرا که پدر و مادر‌ها شرایط بچه را تحمل می‌کنند، ولی مادربزرگ و خاله نمی‌توانند رفتار او را تحمل کنند یا از مدرسه و مهد‌کودک عذر او را می‌خواهند و این موارد نشان می‌دهد، اوضاع عادی نیست.

گاهی اوقات مدارس، بچه‌ها را به روانپزشک ارجاع می‌دهند و خانواده‌ها با حالت تدافعی با ما برخورد می‌کنند و در شرح حال اصرار دارند بگویند، بچه مشکلی ندارد و این مدرسه بوده که ما را مجبور به آمدن پیش روانپزشک کرده است.

مشکلات ناشی از درمان نشدن کودک بیش فعال

اگر بچه در سنین ابتدایی درمان نشود، تمام شش کلاس ابتدایی خود را از دست می‌دهد اما وقتی درمان شود، دارو قطع می‌شود و هر چه سن آنها بیشتر ‌شود، دوز داروی مصرفی پایین می‌آید.

بعضی خانواده‌ها می‌گویند، خودش خوب می‌شود. مگر بچه‌ای که شش کلاس اولش را از دست داد، می‌تواند کلاس هفتم خوبی داشته باشد. این بچه مسلما درسش ضعیف‌تر است و ممکن است درگیر رفتارهای پرخطر مانند سیگار کشیدن و روابط جنسی شود که پس از آن جبرانش
امکان‌پذیر نیست.

بهترین درمان بیش فعالی

بهترین درمان ADHD مصرف داروست. این بیماری با مشاوره و گفت‌وگو حل نمی‌شود و راهکار آن داروست. ما به این افراد توصیه می‌کنیم، به بچه هایشان قهوه و شکلات ندهند یا تشویق می‌کنیم این بچه‌ها را سر وقت بخوابانند یا ورزش کنند تا انرژی‌شان تخلیه شود.

اصرار خانواده‌ها به این که دارو به فرزندشان ندهند، بسیار مخرب است. داروهای درمان این بیماری چند نوع است که همه بر یک مبنا کار می‌کنند یعنی افزاینده تمرکز و کاهنده فعالیت هستند و معروف ترین نوع آن ریتالین است. بیشتر مشکل در مورد مصرف درست داروها با خانواده‌هاست، نه بچه‌ها، چون تجویز پزشک را دقیق اجرا نمی‌کنند و حتی دوز دارو را کم می‌کنند یا اصلا دارو را نمی‌دهند و می‌گویند تغییری حاصل نشده است. این دارو درمان این اختلال است و باید منظم مصرف شود.

خانواده‌ها به جای این که راه درمان بچه را پی بگیرند، راه‌هایی مانند خرج کردن یا کتک زدن را پی می‌گیرند که درست نیست. این کارها سبب توقع زیاد بچه می‌شود و ممکن است گاه برای بچه‌ها یک اهرم خطر باشد.

رفتارهای پرخطر کودک را جدی بگیرید

بچه‌ها به دلیل بیش فعالی، دچار اختلال و مشکلات دیگری مثل اختلال یادگیری می‌شوند . این کودکان، وقتی به سن پیش‌دبستانی یا مدرسه می‌رسند، نمی‌توانند خوب گوش دهند و همواره در جنب و جوش اند و به همین دلیل از همکلاسی‌های خود عقب می‌افتند.

با این که این بچه‌ها هوش طبیعی دارند، چون تمرکز پایینی دارند، نمی‌توانند خوب یاد بگیرند. همچنین ممکن است رفتار‌های پرخطر انجام دهند یعنی رفتارهایی که منجر به آسیب به خود یا همسالان نشان شود؛ مثل بازی با آتش یا پریدن از ارتفاع . گاه رفتارهای پر خطر با همکلاسی و همبازی خود دارند؛ مثلا مداد یا شیء تیزی در چشم دیگری می‌کنند. این بچه‌ها به این دلیل که روی رفتار خود کنترلی ندارند، نمی‌توانند این موارد را رعایت کنند.

هانیه ورشوچی

جام‌جم