طرح مواضع دوپهلو؛ تاکتیک تکراری آژانس

جمهوری اسلامی ایران در گذشته و پیش از برجام،‌ تجربه خوشایندی از همکاری با آژانس نداشته چرا که این نهاد با سیاسی کردن فعالیت‌های فنی خود، همواره به عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف غرب استفاده شده است. در کنار این مساله درز اطلاعات محرمانه فعالیت‌های هسته‌ای کشورمان از سوی آژانس، عاملی بود که به شهادت چهار نفر از دانشمندان هسته‌ای منجر شد.

با این وجود از زمان اجرای برجام تاکنون، فعالیت آژانس کمتر رنگ و بوی سیاسی داشته و خیلی‌ها معتقدند در 9 گزارشی که آژانس از روند اجرای برجام از سوی جمهوری اسلامی ایران داده، بیشتر به مباحث فنی پرداخته شده و صرفا راستی‌آزمایی برنامه‌های هسته‌ای ایران، محور گزارش‌های آمانو بوده است.

البته آمریکایی‌ها هم بیکار ننشسته‌اند و در کنار نقض عهدهای خود در برجام، فشار بر آژانس‌ بین‌المللی انرژی اتمی را نیز در دستور کار دارند تا بتوانند گزارش‌های این نهاد را به سمتی ببرند که بتواند به عنوان دستاویزی برای اقدامات ضدایرانی غرب قرار بگیرد.

آمانو به دنبال این فشارها هرازگاهی اظهاراتی مطرح می‌کند که به اعتقاد برخی تحلیلگران می‌تواند ناشی از فشارهای غرب باشد و راه را برای سوءاستفاده مقامات آمریکایی باز کند. به‌عنوان مثال، آمانو در نشست خبری روز پنجشنبه در حاشیه جلسه شورای حکام گفت: من هرگز نگفته‌ام که برنامه‌های هسته‌ای ایران منطبق با برجام هست یا نیست؛ من همواره گفته‌ام که تعهدات هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، طبق برجام در حال اجراست. به اعتقاد کارشناسان، چنین اظهارنظرهایی از سوی آمانو که عمدتا براساس فشارهای سیاسی و در چارچوب پروژه‌های غرب شکل می‌گیرد، زمینه‌ساز اقداماتی است که می‌تواند عملکرد فنی آژانس را تحت‌الشعاع قرار دهد.

باز گذاشتن راه سوءاستفاده برای آینده

فریدون عباسی، رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی در همین زمینه معتقد است، اتخاذ چنین مواضعی از سوی مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی معمولا با این هدف صورت می‌گیرد که راه برای سوءاستفاده‌های احتمالی در آینده باز بماند.

عباسی در گفت‌وگو با جام‌جم گفت: آمانو جمله‌ای را قبل از سال 92 در گزارش‌هایش به شورای حکام می‌نوشت و در آنها تکرار می‌کرد ‌آژانس در مورد فعالیت‌های اظهار نشده، مطلبی را بیان نمی‌کند. وی افزود: معمولا آژانس جملات را به‌گونه‌ای می‌نویسد که بعدها بتوانند از آن کاربردهای دیگری داشته باشند. اعضای آژانس حرفه‌ای بوده و روی متن‌های حقوقی کار می‌کنند، البته اعضای ایرانی نیز اندک اندک در حال به‌دست آوردن چنین تجاربی هستند تا در متن‌های مربوط دقت بیشتری داشته باشند.عباسی اظهار کرد: در گزارش‌های آژانس همچنین سخنرانی‌های آمانو، کلمات حقوقی به گونه‌ای استفاده می‌شود که راه را برای خود باز بگذارند تا بتوانند در مواقع لزوم از آن استفاده کنند.

وی با بیان این‌که دسترسی بر سر اماکنی که نظامی محسوب می‌شوند هنوز مورد اختلاف است، اظهار کرد: آمریکا در رسانه‌ها علیه این موضوع جوسازی کرده و آمانو هم هنوز در مورد این موضوع بصراحت سخن نگفته و دو پهلو صحبت می‌کند. وی به مقامات مسئول کشورمان در این ارتباط توصیه کرد، دقت بیشتری در مورد جملات داشته باشند و از حقوقدانان و صاحب‌نظران بین‌المللی بیشتری استفاده کنند.

دخالت شاخص‌های غیرتخصصی در اقدامات آژانس

مسعود اخوان‌فرد، معاون پیشین سازمان انرژی اتمی در گفت‌وگو با جام‌جم، عنوان کرد: مشکلی که از سال‌ها پیش در سازمان‌های بین‌المللی به‌طور عموم و در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به‌طور خاص مشاهده می‌شود، دخالت شاخص‌های غیرتخصصی و بعضا سیاسی و مالی است.

وی ادامه داد: متاسفانه ‌آمانو زمانی که بحث رای‌گیری و انتخابش مطرح شد نیز وامگیر مستقیم کشورهای غربی بود و در عرصه مباحث مربوط به ایران همواره در پی ایجاد فضاهایی است که امکان بحث‌های تکمیلی‌تر و تخریبی علیه ایران را فراهم کند. اخوان‌فرد با بیان این‌که بارها شاهد استانداردهای دوگانه در سخنان آمانو بوده‌ایم و این مساله، زمینه را برای شکل‌گیری بحث‌های مختلف در مورد ایران فراهم کرده است، گفت: به مسئولان توصیه می‌کنیم به حرف‌های آمانو امید چندانی نداشته باشند، چرا که وی مواضع گوناگون دارد و نباید روی گزارش او به عنوان حامی ما حساب باز کرد. معاون پیشین رئیس سازمان انرژی اتمی تاکید کرد: از این‌گونه اظهارنظرهای آمانو در مورد ایران از جمله اظهار نظر اخیرش، آمریکا و رژیم صهیونیستی در بیانیه‌ها و مواضع بعدی بهره لازم را به نفع خود خواهند برد و این‌گونه اعلام مواضع آمانو در مقاطع حساس، شرایط را برای چرخش‌های آژانس فراهم می‌کند. به نظر می‌رسد مسئولان کشورمان باید در کنار همکاری‌های فنی که با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دارند، چنین نگرانی‌‌هایی را نیز در نظر داشته باشند و در گفت‌وگوهایی که با مقامات آژانس دارند، این موارد را مطرح کنند تا راه برای سوءاستفاده‌های احتمالی در آینده از سوی آمریکا و متحدانش بسته شود.