بانک مرکزی دستورالعمل انتشار، خرید و فروش انواع چک پول را اعلام کرد
کمیته پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی دستورالعمل نحوه انتشار، خرید و فروش انواع چک پول را تعیین کرد و رعایت آن را برای تمام بانک هایی که پس از اخذ مجوز از بانک مرکزی اقدام به چاپ و انتشار انواع چک پول میکنند، الزامی دانست.
در مقدمه این دستورالعمل که در پایگاه اینترنتی بانک مرکزی منتشر شده، آمده است: ریسک نقدینگی یا ریسک عدم تامین به موقع وجوه از جمله مهمترین ریسکهایی است که کلیت یک بانک را تهدید میکند.
بانک مرکزی افزود: برنامهریزی دقیق نقدینگی در بانکها، مدیریت صحیح و کنترل هوشمندانه این فرآیند و اخذ بازخورد از عملکرد آن جهت تصحیح خطاهای احتمالی، از مهمترین اقداماتی است که یک بانک باید در این زمینه انجام دهد.
در این دستورالعمل، برنامهریزی صحیح در زمینه مدیریت نقدینگی (با اتکا به اسکناس و مسکوک منتشره از سوی بانک مرکزی) مستلزم برآورد صحیحی از میزان ورود و خروج وجه نقد در کلیت بانک و نیز در هر شعبه از آن عنوان شده است.
بانک مرکزی اعلام کرد: پول رسانی به موقع، مناسب و متناسب به هر شعبه، از نتایج استقرار یک نظام توانمند در زمینه خزانهداری در هر بانک است. از این رو انتظار میرود بانکها، با حرکت در این راستا و کاهش اتکای خود به انواع چک پول، ریسک نقدینگی خود را به شیوهای صحیح مدیریت و از بروز اختلال در نظام پرداخت کشور جلوگیری کنند.
در ادامه مصوبه کمیته پولی و بانکی بانک مرکزی آمده است: از آنجا که به استناد بند از ماده قانون پولی و بانکی کشور، انتشار اوراق دیداری در وجه حامل از سوی بانکها ممنوع است، تمهید تدابیری درخصوص انتشار، فروش و خرید انواع چک پول(ایران چک، بانک چک)، به منظور جلوگیری از تبدیل آنها به اوراق مورد نظر قانونگذار(اوراق دیداری در وجه حامل) ضروری است.
بانک مرکزی خاطرنشان کرد: برای دستیابی به این مهم و ساماندهی امور مربوط به اوراق مزبور، "دستورالعمل نحوه انتشار، خرید و فروش انواع چک پول (ایران چک، بانک چک) " تدوین شده است.
مقررات مربوط به سفارش انواع چک پول
در مصوبه کمیته پولی و بانکی بانک مرکزی آمده است: به منظور هماهنگی در سفارش چاپ، انتشار و سایر امور چک پولها و دسترسی به آمار و اطلاعات دقیق در مورد این چکها، لازم است امور مربوط به چک پولها در یکی از واحدهای هر بانک متمرکز شده و تمام مکاتبات و هماهنگیهای لازم با این بانک، از طریق واحد مزبور انجام شود.
بانک مرکزی در مادهای دیگر از این مصوبه افزود: بانک موظف است قبل از انجام هرگونه اقدامی در زمینه سفارش این اوراق، موافقت بانک مرکزی با چاپ اوراق مزبور را اخذ کند. پس از صدور مجوز مذکور، بانکها میتوانند سایر مراحل انتشار چک پول نظیر واریز وجوه و عوارض مختلف را به حسابهای دولت و غیره طی کنند.
طبق ماده این مصوبه، "به منظور کنترل تقاضاهای واصله، لازم است بانک در درخواست خود علاوه بر تصریح نوع چک پول (ایران چک، بانک چک)، مبلغ اسمی ، ترکیب و مقدار درخواستی از هر یک از انواع چک پول، سال انتشار و نام چاپخانهای را که مقرر است اوراق مزبور را به چاپ برساند، قید کند.
بنابر مصوبه کمیته پولی و بانکی بانک مرکزی در طراحی چک پولها نباید هیچگونه طرح، نشان، عبارت و... از بانک مرکزی باشد به نحوی که شائبه صدور و انتشار آنها از سوی بانک مرکزی را در اذهان مشتریان متبادر ساخته و یا شبهه مشابهت اوراق مزبور با اسکناس را ایجاد کند.
در مادهای دیگر از این مصوبه آمده است: لازم است اوراق مزبور از ویژگی های امنیتی مکفی با مسئولیت بانک صادرکننده و با رعایت حداقل استاندارد های امنیتی اعلامشده از سوی بانک مرکزی، برخوردار باشند به نحوی که امکان جعل آنها به حداقل ممکن کاهش یابد.
طبق مواد و مصوبه مزبور برای درج نام، نام خانوادگی و دو محل امضا (یکی به هنگام فروش و دیگری به هنگام انتقال)، محلهای مشخصی بر روی چک پولهای مزبور در نظر گرفته شود. رنگ و مشخصات ظاهری تمام چک پولها به گونهای تعیین شود که چکهای با مبالغ مختلف به سهولت قابل تمیز باشند.
در بخشی دیگر از این مصوبه آمده است: لازم است تمام شعب بانک با ارایه ترکیبی از وسایل پرداخت، به گونهای عمل کنند که حق انتخاب بین اسکناس و سایر ابزارهای پرداخت (از جمله انواع چک پول) برای مشتری محفوظ بماند.
در بخش مربوط به مقررات فروش چک پول، کمیته پولی و بانکی بانک مرکزی تصویب کرده است: حداکثر ریالی فروش چک پول برابر "نسبت مانده مجاز چک پول های صادره" است. این نسبت برای هر بانک حداکثر برابر است.
طبق این مصوبه "چنانچه بانکی نسبتهای فوق را برای سه ماه متوالی رعایت نکند و یا اینکه در فاصله یکساله منتهی به آخرین تخلف، ماه (یا بیشتر) به صورت غیرمتوالی از حدود تعیین شده این دستورالعمل تجاوز کند، در خصوص مجوز صادره برای چاپ انواع چک پول آن بانک تجدیدنظر میشود.
بانک مرکزی تاکید کرد: بانکها به هیچ وجه مجاز نیستند از چک پولها برای خرید اموال منقول، غیرمنقول، سهام، اعطای تسهیلات و غیره استفاده کنند.
هنگام فروش این اوراق نیز باید مشتری نسبت به تکمیل اطلاعات شخصی خود (شامل نام، نام خانوادگی، آدرس، شماره تماس، امضا و...) بر روی اعلامیه فروش اقدام کند و متصدی بانکی نیز باید اقدام به تکمیل بندهای مربوط به اوراق فروخته شده(شماره سریال، نوع و مبلغ اوراق و...) بر روی اعلامیه مزبور کند.
بنابر این مصوبه، "متصدی بانکی، پس از تطبیق مشخصات تکمیل شده از سوی مشتری (در برگه فروش) با مدارک رسمی و معتبر شناسایی وی، اقدام به اخذ امضای وی بر روی برگه فروش میکند (هویت مشتری باید به طور دقیق و مناسب از سوی تحویلدار احراز شود).
کمیته پولی و بانکی بانک مرکزی در مادهای دیگر تصریح کرده است: لازم است متصدیان بانکی پیش از ضرب مهر و درج تاریخ بر روی چک پولها و ثبت شماره آنها، امضای اول مشتری را بر روی اوراق مزبور اخذ کنند. انتقال انواع چک پول نیز به اشخاص ثالث پس از امضای دوم خریدار در محل تعبیهشده امکانپذیر است.
در ادامه این مصوبه ، مقررات مربوط به خرید چک پول وضع شده و آمده است: به هنگام خرید، لازم است دارنده چک پول مشخصات کامل خود را بر روی هر برگ پشت نویسی کرده و متصدی بانک از صحت هویت مشتری اطمینان حاصل کند. فاصله زمانی بین فروش و خرید ایران چک در تمام شعب بانکها، حداکثر ماه از تاریخ صدور است. پس از انقضای مدت مذکور، پرداخت ایران چک، از طریق شعبه فروشنده و یا واریز وجه آن به حساب اشخاص (از طریق اتاق پایاپای) ممکن است.
طبق این مصوبه، "در مورد بانک چک و دیگر اوراق مشابه (به جز ایرانچک) صادره از سوی بانکها، فاصله زمانی بین تاریخ فروش و تاریخ خرید و نیز سایر شروط مترتب بر زمان خرید و فروش آنها، راسا" از سوی بانک صادرکننده تعیین و اعلان میشود.
کمیته پولی و بانکی بانک مرکزی افزود: لازم است پس از خرید چک پول، بلافاصله لاشه آن سوراخ، ابطال و از گردش خارج شده و از ارائه مجدد آن به مشتریان اجتناب شود.
