آخرین مواضع کشورهای 1+5 در قبال ایران

مساله هسته ای ایران چند روز پیش از آن که به واسطه بررسی در شورای امنیت در تیتر خبرهای جهان قرار گیرد ، با راه اندازی تاسیسات تولید آب سنگین اراک در صدر اخبار رسانه های جهان قرار گرفت.

کد خبر: ۱۰۸۳۰۲

اعلام پیشرفت های اساسی در فناوری هسته ای ایران در این مقطع زمانی از جمله در جریان افتتاح تاسیسات تولید آب سنگین در اراک علاوه بر آن که موج جدیدی در رسانه ها ایجاد کرده ، موضعی دست بالا را نیز در اختیار ایران قرار داده است . ابتکار ایران برای اعلام پیشرفت های هسته ای خود در مقطعی صورت می گیرد که براساس قطعنامه 1696 شورای امنیت ، مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی امروز گزارش فعالیت های هسته ای ایران را به طور موازی به شورای امنیت سازمان ملل و شورای حکام این آژانس ارائه می کند. این گزارش باید چگونگی وضع فعالیت های مربوط به غنی سازی را در ایران مشخص کند. این مطلب در بطن قطعنامه شورای امنیت نهفته است که اگر تهران غنی سازی اورانیوم را تعلیق نکند ، با تحریم های احتمالی اقتصادی و دیپلماتیک روبه رو خواهد شد اما تردیدهای جدی درباره عملی شدن این تهدیدها وجود دارد. اگرچه قطعنامه ای که حدود یک ماه پیش علیه ایران صادر شد ، مورد حمایت 5 عضو دایم شورای امنیت در آلمان قرار داشت اما اکنون با سپری شدن ضرب الاجل لحاظ شده در این قطعنامه و پایداری ایران در حفظ مواضع خود برای تعلیق نکردن فعالیت های غنی سازی و حتی اعلام پیشرفت های عمده در فناوری صلح آمیز هسته ای ، به نظر می رسد یکپارچگی اولیه میان گروه 1+5 نیز مخدوش شده باشد. چین و روسیه بتازگی مخالفت خود را با هرگونه اعمال تحریم علیه ایران در مقطع کنونی آشکارا اعلام کرده اند و این امر خشم مقامات کاخ سفید را به دنبال داشته به گونه ای که امریکا تهدید کرده است با سپری شدن ضرب الاجل تعیین شده برای ایران به سمت اعمال تحریم های یکجانبه بر ضد تهران پیش خواهد رفت ، اما ناکارآمدی این تهدید نیز هم اکنون کاملا مشهود است چراکه ایران از هنگام پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون تحت چنین تحریم هایی قرار داشته و دارد. با وجود این ، وضعیت و رویکرد کشورهای 1+5 شامل امریکا ، انگلیس ، روسیه ، فرانسه ، آلمان و چین در آستانه گزارش البرادعی و پایان ضرب الاجل شورای امنیت به ایران به شکل زیر قابل بررسی است :

1 )چین : نیروی محرکه اقتصاد چین هم اینک 14 درصد نفت خام خود را از ایرانی وارد می کند که دومین تامین کننده بزرگ نفت خام چین محسوب می شود. دو سال پیش چین و ایران درخصوص عرضه 110 میلیون تن گاز طبیعی مایع به چین طی یک دوره 25 ساله توافقنامه ای به ارزش 20 میلیارد دلار امضاء کردند. دو کشور همچنین در حال حاضر در توسعه میادین نفتی ، پالایش نفت خام و احداث خطوط لوله نفتی همکاری می کنند. یکصد شرکت چینی هم اینک در طرحهای زیربنایی ایران فعالیت می کنند که از جمله آنها می توان به طرح متروی تهران ، نیروگاه های برق و سدسازی اشاره کرد. با این توصیف چین با توجه به نقش جدیدش به عنوان یکی از شرکای عاقل در صحنه سیاست جهان باید تلاش کند تا برای تامین نیازهای روزافزون خود به انرژی با مشکل روبه رو نشود ، هرچند سران چین در کل با استفاده از تحریم و به عنوان ابزاری در صحنه سیاست بین الملل مخالفند ولی هنوز هم در صورتی که تحت فشار امریکا قرار بگیرند، در شورای امنیت سازمان ملل آن را وتو نخواهند کرد. بیانیه های دیروز وزارت خارجه چین درخصوص دیدار عباس چراقچی معاون وزیر خارجه ایران از پکن ، آخرین موضع هسته ای چین است. در این بیانیه تصریح شده است مسائل مربوط به پرونده هسته ای ایران باید از طریق مذاکرات دیپلماتیک حل و فصل شود.

2 ) روسیه : همان گونه که دکتر لاریجانی ، دبیر شورای عالی امنیت ملی بیان کرد، تصمیم چین و روسیه در موافقت با قطعنامه 1696 شورای امنیت پیش از این که به ما لطمه بزند ، به ظرفیت نقش آفرینی خودشان در حل و فصل مسائل بین المللی لطمه زد. با پیشرفت هایی که درباره توافق هسته ای غیرنظامی میان امریکا و روسیه در نشست جی هشت حاصل شد ، می توان تا حدی به دلایل نرم تر شدن موضع مسکو نسبت به پرونده هسته ای ایران و گرایش آن به سوی اهداف غربی ها پی برد. با توجه به این که امریکا پیش از این روشن کرده بود هرگونه توافق با روسیه درباره قراردادی پردرآمد در زمینه انرژی هسته ای به همکاری کامل مسکو در توقف برنامه هسته ای ایران بستگی دارد ، دلیل تمایل روسیه به موافقت با تعیین ضرب الاجل برای تعیین غنی سازی اورانیوم و پیش نویس جدید قطعنامه درباره ایران مشخص می شود. این اقدام همسوی روسیه با دیگر کشورهای مخالف پیشرفت هسته ای ایران در حالی انجام شد که ولادیمیر پوتین ، رئیس جمهور این کشور در اقدامی متناقض تاکید کرده است موضع روسیه در قبال ایران تغییر نکرده و این کشور همچنان از حق ایران برای استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای دفاع می کند. تحلیلگران معتقدند اظهارات متناقض با کردار روسیه به این دلیل صورت می گیرد که این کشور از یک سو به منافع اقتصادی خود با امریکا توجه دارد و از سوی دیگر خواستار حفظ منافع اقتصادی خود در ایران و همچنین ناچیز جلوه دادن امتیازهای اقتصادی واشنگتن و گرفتن امتیازهای دیگر است . علاوه بر همکاری های گسترده هسته ای ایران و روسیه که در ساخت نیروگاه بوشهر تبلور یافته است ، ایران همچنان در اولویت سیاست های اقتصادی و تجاری روسیه در منطقه قرار دارد و این موضوع مورد توجه ویژه مقامات روسیه است . آخرین موضع هسته ای روسیه از جانب وزیر دفاع روسیه مطرح شد. سرگئی ایوانف تاکید کرده است در حال حاضر صحبت از تحریم ایران به خاطر موضوع هسته ای زودهنگام است . وی گفت نگرانی های بین المللی درباره موضوع هسته ای ایران هیچ حکمی را درباره تحریم ایران در شرایط کنونی نمی دهد و این به مصلحت نیست.

3 ) آلمان : پیش از پرداختن به موضوع آلمان لازم است نگاهی اجمالی به مناسبات اقتصادی ایران با اروپا به طور کل داشته باشیم . بر اساس اعلام مرکز آمار اتحادیه اروپایی ، ارزش مبادلات تجاری این اتحادیه با ایران در 6 ماهه نخست سال 2006 به رقم 10 میلیارد یورو رسیده که 4.6 میلیارد یوروی آن صادرات اتحادیه اروپایی و 5.7 میلیارد یورو نیز واردات این اتحادیه از ایران بوده است . همچنین در حالی که طی چند سال اخیر تراز تجاری ایران با اتحادیه اروپایی همواره به سود اروپا بود ، در 6 ماهه نخست سال 2006 تراز تجاری به سود ایران شده و ایران با مازاد 736 میلیون یورویی در مبادله با اروپا مواجه شده است . در این میان آلمان در کنار ایتالیا مهمترین شرکای بازرگانی ایران هستند. آلمان از نظر سیاسی به عنوان یکی از 3 کشور اروپایی مذاکره کننده هسته ای با ایران هنوز شاهد تقابل مواضع احزاب دولت ائتلافی خود در قبال موضوع هسته ای تهران با یکدیگر است . آلمان در میان کشورهای اروپایی طرف گفتگو با ایران همواره پررنگ تر از دیگران ظاهر شده و به نوعی رهبری آنها را به عهده گرفته است . آنها در عین حال در برخی موارد لحن کلام خود را تغییر دادند و خواستار افزایش سطح همکاری های ایران شدند. قرار گرفتن آلمان در کنار 5 عضو دائم شورای امنیت و برگزاری نشست های مختلف درباره موضوع هسته ای ایران ، حاکی از اهمیت وافر این کشور در حل این مساله است.

4 ) فرانسه : موضع فرانسه در قبال نوع تعامل با ایران با سخنان ژاک شیراک ، رئیس جمهور این کشور به یکباره تغییر کرد و شیراک با بیان این که ادامه مذاکرات هسته ای با ایران اهمیت زیادی دارد ، ایران را کشوری بزرگ خواند. وی افزود: ایران کشور بزرگی است . سخنگوی وزارت خارجه فرانسه نیز برای روشن شدن برخی ابعاد پاسخ ایران به پیشنهاد هسته ای غرب ، خواستار برقراری تماس های فنی با ایران شد. این موضع جدید فرانسه که در آستانه پایان ضرب الاجل شورای امنیت به ایران مطرح شده ، از جداشدن موضع کشورهای اروپایی از امریکا حکایت دارد. همچنین اگر چه امریکا نارضایتی خود را از پاسخ ایران اعلام کرده است اما کشورهای اروپایی بویژه فرانسه به اتفاق آراء به این نکته اذعان دارند که پاسخ ایران حاوی مسائلی است که می تواند قابل بررسی باشد.

5 ) انگلیس : همان گونه که جیمی کارتر رئیس جمهور اسبق امریکا مطرح و اذعان کرده است ؛ تونی بلر نخست وزیر انگلیس فردی تابع و مطیع دولت بوش است ، با نگاهی به تصمیم گیری های دولت لندن درخصوص مسائل بین المللی می توان بوضوح مشاهده کرد که نگاه دولتمردان انگلیسی همواره به دهان دولتمردان امریکایی بوده است. درخصوص مسائل هسته ای نیز این امر صدق می کند ، به طوری که در تمامی موضعگیری ها در قبال برنامه های هسته ای ایران ، انگلیس تابع موضعگیری های امریکا بوده و هست.

6 ) امریکا : جورج بوش ، رئیس جمهور امریکا همچنان در نزاعش با ایران بر سر برنامه هسته ای این کشور به کارایی تحریم های اقتصادی و سیاسی که ممکن است شورای امنیت به ایران تحمیل کند، دل بسته است . بوش در عین حال می داند که تردید بسیاری از همکارانش در حزب جمهوریخواه درباره امکان موفقیت آمیز بودن ابزارهای سازمان ملل متحد و سیاست متحدان اروپایی واشنگتن ممکن است بسرعت به واقعیت بپیوندد. در کنار نومحافظه کاران امریکایی ، گروهی دیگر در این کشور معتقدند که امریکا و ایران باید با گامهای بلند به یکدیگر نزدیک شوند. دموکرات ها و همچنین هنری کیسینجر، وزیر امور خارجه اسبق امریکا معتقدند بوش باید سودای تغییر نظام در ایران را از ذهن بیرون آورد و به جای آن تضمین های امنیتی و مشوق های اقتصادی به این کشور عرضه کند، اما سیاست امریکا در حال حاضر در دست افراطیونی چون جان بولتون است . بولتون با پیش بینی تنها ماندن ایالات متحده در عرصه برخورد با ایران ، از احتمال اعمال تحریم های یکجانبه واشنگتن علیه ایران سخن گفته است ، اما جمهوری اسلامی ایران در تجربه تحریم آبدیده شده و در صورت تحریم مجدد، مسیر پیشرفت کشور با همت متخصصان و دانشمندان خودی شتاب بیشتری خواهد گرفت .