40 سال از پرتاب سفیرهای زمین گذشت

29 مرداد 1356، پرتابگر تیتان، کاوشگر ویجر ـ 2 را به فضا پرتاب کرد. به فاصله حدود دو هفته بعد در 14 شهریور برادر دو قلوی آن یعنی کاوشگر ویجر ـ 1 رهسپار فضا شد. هر کدام از این دو کاوشگر داستان خود را از شگفتی‌های منظومه شمسی برای دانشمندان روایت کردند.

ویجر 1؛ ورود به فضای میان‌ستاره‌ای

ویجر 1 با عبور از کنار سیاره‌های مشتری و زحل توانست اطلاعاتی ارزشمند از آنها و قمرهایشان به دست آورد. برای مثال ویجر 1 برای نخستین‌بار فعالیت‌های آتشفشانی را در قمر یو در گردش به دور مشتری کشف کرد و در هنگام عبور از کنار زحل توانست اتمسفر فشرده‌ای را اطراف قمر تیتان این سیاره تشخیص دهد.

ویجر 1، پس از آن به سمت مرزهای شمالی منظومه شمسی حرکت کرد و در سال 1391 موفق شد از آن خارج شود. این کاوشگر اکنون در فاصله 20 میلیارد کیلومتری از زمین و در فضای میان‌ستاره‌ای در حال حرکت است.

ویجر 2، کاوشگر سیاره‌های گازی

مسیر ویجر 2 به گونه‌ای طراحی شد که بتواند از کنار هر چهار سیاره گازی منظومه شمسی عبور کند. ویجر 2 نخستین و تنها کاوشگری است که توانست سیاره‌های اورانوس و نپتون را از نزدیک کاوش کند. ویجر 2 نخستین‌های زیادی را در تاریخ کاوش‌های فضایی به نام خود ثبت کرد؛ مانند کشف قمرها و حلقه‌های جدید برای سیارات مشتری، اورانوس و نپتون. این کاوشگر پس از عبور از کنار نپتون به سمت دروازه‌های جنوبی منظومه شمسی رفت و اکنون در فاصله 17میلیارد کیلومتری از زمین و در آستانه ورود به فضای میان‌ستاره‌ای است. خروج این دو کاوشگر از دو سمت مخالف منظومه شمسی توانست به دانشمندان کمک کند مدل‌سازی‌های دقیق‌تری از شکل و ساختار منظومه شمسی انجام دهند.

ویجرها و فرازمینی‌ها

در کنار داده‌های بسیار هیجان‌انگیزی که کاوشگرهای ویجر به زمین مخابره کردند، آنها حامل پیام‌هایی از بشریت به موجودات فرازمینی احتمالی هستند. ویجرها قادرند هزاران سال در فضای میان‌ستاره‌ای حرکت کنند. اگرچه ارتباط ما طی یک دهه آینده با آنها برای همیشه قطع می‌شود. دانشمندان این احتمال را داده‌اند که شاید زمانی ویجرها وارد یکی از منظومه‌های همسایه خورشید شوند و در اختیار تمدن‌های فرازمینی قرار بگیرند. به همین علت روی بدنه هر یک از آنها دیسک طلایی نصب کرده‌اند که تصویری از انسان به همراه موقعیت زمین و منظومه شمسی در عالم روی آن هک شده است. به این صورت اگر فرازمینی‌ها به این دیسک دسترسی پیدا کنند، نشانی دقیق ما را خواهند داشت!

همچنین صداهایی از انسان‌ها، موجودات و پدیده‌های روی زمین نیز در یک نوار ضبط شده و همراه ویجرها هستند. از جمله «سلام» که به بیش از 50 زبان زنده دنیا از جمله فارسی در این نوار وجود دارد و صدای مردی فارسی زبان که می‌گوید: «سلام به ساکنان ماوراء آسمان‌ها. بنی‌آدم اعضای یکدیگرند/ که در آفرینش ز یک گوهرند، چو عضوی به درد آورد روزگار/ دگر عضوها را نماند قرار.»

حال باید دید آیا روزی این کاوشگرها به دست فرازمینی‌ها می‌افتند یا خیر؟! و آیا آنها می‌توانند با نوادگان ما در چند هزار سال دیگر ارتباط برقرار کنند؟

محمدرضا رضائی - جام‌جم