آمریکا و روسیه رقابت بر سر بازار انرژی

مرتضی مکی، تحلیلگر مسائل اروپا معتقد است که تحریم‌های جدید آمریکا علیه روسیه، ایران و کره شمالی شکاف میان اروپا و چین با آمریکایی‌ها را بیشتر خواهد کرد. مشروح گفت‌وگو با این صاحبنظر را در ادامه می‌خوانید.

اتحادیه اروپا چه واکنشی نسبت به تحریم‌های آمریکا علیه ایران، ‌روسیه و کره‌شمالی خواهد داشت؟

یکی از پیامدها و دستاوردهای مثبتی که برجام برای جمهوری اسلامی داشته این است که شکاف میان آمریکا و اروپا را در زمینه اعمال تحریم‌های ظالمانه علیه جمهوری اسلامی ایران آشکار و شفاف کرد. نکته‌ای که باید درباره برجام و تحریم‌های آمریکا متذکر بود این که آنچه درباره برجام گفته و انتقاداتی نسبت به آن بیان می‌شود مربوط به نیمه خالی این معاهده است و نباید نیمه پر برجام را نادیده گرفت. مهم‌ترین دستاورد برجام شکسته شدن اجماع جهانی علیه جمهوری اسلامی ایران بوده است. ما شاهد این هستیم که خانم فدریکا موگرینی، رئیس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا بارها بر این نکته تاکید داشته که برجام یک موافقت‌نامه بین‌المللی است و به هیچ وجه نباید آن را نقض کرد و تاکید کرد که اروپا در قبال تعهدات خود نسبت به ایران پایبند است. به هر حال هر چند ما در مورد برجام، توافقاتی که مدنظر ما بوده امضا نکردیم، اما در همین حد هم برجام گشایش‌های اقتصادی زیادی را برای جمهوری اسلامی ایران ایجاد کرده است. این نشان می‌دهد که اروپایی‌ها برخلاف آمریکایی‌ها نسبت به برجام متعهدتر هستند. تحولات منطقه خاورمیانه، سیاست‌های ترامپ در عرصه خارجی و شکاف‌های میان آمریکا و اروپا در حوزه‌های امنیتی،‌ اقتصادی و آب و هوا اروپایی‌ها را بیشتر مصمم کرده که کمتر با آمریکایی‌ها در برخی از مسائل همسو شوند که یکی از این مسائل برجام است.

توضیحات شما ناظر به نوع تلقی اروپاییان و آمریکایی‌ها درباره برجام است. اما تحریم‌های جدید شامل روسیه و کره شمالی هم می‌شود. واکنش اروپا نسبت به این تحریم‌های چگونه است؟

اروپایی‌ها در قبال تحریم‌ها علیه روسیه نیز واکنش جدی نشان دادند. آلمانی‌ها بشدت تاکید کردند آمریکایی‌ها به دنبال این هستند که در پی تحریم‌های جدید علیه روسیه به نوعی موضوع توافقنامه‌های نفت و گاز میان اروپا و روسیه را تحت تاثیر قرار بدهند. از آنجا که آمریکایی‌ها یکی از مدعیان صادرات نفت و گاز در جهان هستند درصددند بازار انرژی را از دست روسیه خارج کنند و خود جایگزین این کشور شوند. بنابراین آلمانی‌ها شدیدترین موضعگیری را علیه آمریکایی‌ها در این زمینه داشتند.

این موضعگیری فقط از سوی آلمان صورت گرفت یا سایر کشورهای اروپایی هم با شدت و ضعف‌هایی واکنش‌های مشابه نشان دادند؟

آلمان در این زمینه پیشتاز است اما ایتالیا، فرانسه و اسپانیا از شرکای جدی روسیه هستند و به هیچ وجه درپی آن نیستند که سرمایه‌گذاری‌ها و بازار بزرگ خود را از دست بدهند. وقتی آلمان به‌عنوان بزرگترین اقتصاد اتحادیه اروپا چنین موضعگیری را انجام می‌دهد دیگر کشورهای اروپایی‌ها هم نمی‌خواهند به واسطه‌های تحریم‌های آمریکایی‌ها هزینه‌هایی را در قبال روابط گسترده اقتصادی خود با روسیه متحمل شوند. البته ممکن است در سطح رسانه‌ها چنین واکنش‌ها و چالش‌هایی از سوی کشورهای اروپایی مطرح نشود اما قطعا بدون واکنش نخواهد بود.

نوع واکنش کشورهای اروپایی نسبت به تحریم‌های کره شمالی چیست؟

وضعیت کره شمالی متفاوت از روسیه و ایران است. در هر صورت این کشور سال‌هاست در انزوا قرار داشته و با کشورهای اروپایی و آمریکایی چندان ارتباط سیاسی و اقتصادی ندارد. بزرگ‌ترین شرکای اقتصادی و تجاری کره شمالی، روسیه و چین هستند و از این جهت چندان برای اروپایی موضوع تحریم آمریکایی‌ها علیه کره شمالی اهمیت ندارد، اما این کشورها به صورت شفاف علیه تحریم‌های روسیه و ایران موضعگیری کرده و خواهند کرد.

واکنش چین در برابر تحریم‌های جدید آمریکا چه خواهد بود؟

چینی‌ها همواره رفتار محافظه‌کارانه داشته‌اند، اما آنها قطعا همسو با کشورهای اروپایی نسبت به تعهدات خود پایبند هستند. چین در زمان اعمال تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران یکی از شرکای جدی کشورمان بود و تلاش می‌کرد نیازمندی‌ها ایران را در حوزه‌های مختلف تامین کند. بنابراین قطعا چین در قبال تحریم‌های جدید ایستادگی خواهد کرد اما به هر صورت با تبلیغات و پروپاگاندای کمتری این کار را انجام می‌دهد.

با توجه به صحبت شما مبنی بر مقاومت اروپایی‌ها و چینی‌ها در قبال تحریم‌های جدید، تصور می‌کنید این تحریم‌ها تاثیری خواهد داشت؟

تاثیر سیاسی این تحریم‌ها بیش از اثرات اقتصادی آن است که ترامپ و آمریکا در پی آن هستند. تاثیر سیاسی این تحریم‌ها از این جهت مهم است که شکاف میان اروپا،‌ روسیه و چین با آمریکا را آشکار و شفاف خواهد کرد و قطعا آمریکایی‌ها دیگر نمی‌توانند اجماعی را که قبل از برجام علیه جمهوری اسلامی ایران بدست آورده بودند در شرایط بعد از برجام تکرار کنند. به نظر من برجام در شرایط کنونی به مثابه چماقی در دستان ماست تا با آن نشان دهیم آمریکایی‌ها به تعهدات خود عمل نمی‌کنند.

گفت‌وگو: فتاح غلامی