برجام در دست‌انداز بدعهدی یانکی‌ها

هدف از اعمال این تحریم‌ها چیست؟ پیامد آن چه خواهد بود و ایران که پیش از این تجربه توافق هسته‌ای را نیز داشته، باید در برابر این تحریم‌ها که «مادر تحریم‌ها» نام گذاشته شده، چه راهبردی اتخاذ کند؟

اینها پرسش‌هایی است که با محمدعلی مسعودی، کارشناس اقتصادی در میان گذاشته‌ایم که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.

به نظر شما اثر اقتصادی تحریم‌های جدید چیست؟

اجرایی شدن تحریم‌های جدید آمریکا علیه ایران که توسط کنگره تصویب شد به طور مستقیم روی روابط بانک‌های ایران با بانک‌های خارجی اثر مستقیم دارد. به این دلیل که این قانون فهرست تحریمی افراد و نهادهای ایرانی را بشدت گسترش می‌دهد. به نظر می‌رسد یکی از اهداف آمریکا این است که افراد و نهادهای مدنظرش در جهان را تحت‌فشار قرار دهد و طبق اعمال تحریم‌های جدید افراد و نهادهای ایرانی زیادی وارد فهرست تحریمی خواهند شد. اکنون حدود 200 فرد حقیقی و حقوقی در فهرست تحریمی قرار دارند، اما با مصوبه جدید آمریکا علیه ایران حدود چند هزار نفر در فهرست تحریمی قرار خواهند گرفت. قرار گرفتن ایرانی‌ها در این فهرست مساوی است با گسترده شدن تحریم‌های ثانویه بانکی. ما بعد از برجام شاهد بودیم که همه تحریم‌های بانکی برداشته نشد و بانک‌های بزرگ اروپایی به نوعی حاضر به همکاری با بانک‌های ایرانی نشدند. از طرفی به دلیل وجود افراد حقیقی و حقوقی ایرانی در فهرست تحریمی آمریکا بانک‌های بزرگ خارجی از همکاری با ایران ممانعت می‌کردند و دلیلشان این بود که ترس دارند تحریم‌های ثانویه آمریکا را نقض کنند.

به نظر شما آیا مجددا به شرایط تحریم بازمی‌گردیم که در ازای فروش نفت باید کالا وارد شود؟

بله، اما اکنون نیز با همین مشکل مواجه هستیم. الان نمی‌توانیم از منابع فروش نفتمان آزادانه استفاده کنیم و تقریبا به هر کشوری که نفت می‌فروشیم در یک مدلی از همان کشور کالا یا خدمات یا تفاهمی در این قالب به ازای پول نفت دریافت خواهیم کرد. بخشی از پول نفت هم در خارج می‌ماند و قابلیت جابه جایی وجود ندارد اما همین میزان همکاری که اکنون شاهد هستیم با اجرای این قانون از بین خواهد رفت.

آیا اهداف دیگری جز فشارهای اقتصادی موردنظر آمریکاست که ابزار تحریم را ادامه می‌دهد؟

بله. گام اول اقتصادی این است، اما در گام بعدی آمریکا بعد از برجام تلاش می‌کند شکاف اجتماعی داخل ایران را با استفاده از ابزارهای اقتصادی افزایش دهد. به دلیل این‌که بخش زیادی از افراد و نهادهای مهم ایرانی تحریم هستند و بخش دیگری از تحریم خارج شدند آمریکا در این تلاش است که با تفکیک این دو گروه از یکدیگر شکاف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی داخل ایران را گسترش دهد و فاصله این دو گروه را در داخل کشور بیشتر کند. قانون تصویب شده در کنگره آمریکا اثر جدی روی این موضوع خواهد داشت و ما به احتمال زیاد شاهد خواهیم بود افراد و نهادهایی که در فهرست تحریم نیستند با افراد و نهادهایی که در آن قرار دارند و معمولا نهادهای انقلاب فاصله خود را حفظ کنند و ناخواسته در طراحی آمریکا قرار بگیرند.

طبق برجام قرار بود تحریم جدیدی علیه ایران رخ ندهد. چرا اکنون دوباره تحریم‌های جدیدی علیه ایران شاهد هستیم؟

برجام آن‌قدر قدرت ندارد که جلوی این اقدامات آمریکا را بگیرد، به این دلیل که دارای ضعف‌های بزرگی است. تحریم‌های اقتصادی برای آمریکا فایده و آورده زیادی دارد در نتیجه آن را کنار نخواهد گذاشت. نکته مهم اینجاست که سرعت آمریکا در وضع و قدرت تحریم‌های جدید در حال افزایش است. بازه‌های تحریم‌های جدید کوتاه‌تر و شدت آن افزایش یافته است. این وضعیت نشان می‌دهد آمریکا ارزیابی‌اش در مورد ایران تغییر کرده و قصد دارد فشارهای بیشتری به ما وارد کند. البته نباید فراموش کرد که آمریکا رویه بدعهدی را در روز اجرای برجام پیش گرفت. تلقی آمریکا این است که ایران واکنش متقابلی انجام نخواهد داد و از روز اجرای برجام همزمان تعدادی از افراد و نهادهای ایرانی را به بهانه فعالیت‌های موشکی تحریم کرد که در دوران اوباما چند مورد تکرار شد و قانون آیسا دوباره تمدید شد، اما در دوران ترامپ این روند شدت بیشتری گرفت و دلیل اصلی هم این است که آمریکایی‌ها عنوان می‌کنند ایران به راحتی از برجام خارج نمی‌شود به‌دنبال این است که امتیازات بیشتری از ایران بگیرد. مهم‌ترین موضوعی که آمریکایی‌ها دنبال می‌کنند محدودیت‌های موشکی و همچنین حضور تاثیرگذار در منطقه است.

گفت‌وگو: محمدحسین علی‌اکبری