آب‌های ژرف، ناجی خشکسالی کرمان

به گزارش جام‌جم، تداوم خشکسالی و کاهش نزولات آسمانی، حفر چاه‌های غیرمجاز و روش‌های سنتی آبیاری اراضی کشاورزی، باعث پایین رفتن سطح آب‌های زیرزمینی در کرمان شده و منابع آبی این استان را در وضعیت بحرانی قرار داده است. البته طی چند سال اخیر مسئولان کرمان برای رفع بحران کم آبی و تامین آب شرب و بخش‌های کشاورزی و صنعت، طرح‌های انتقال آب از حوزه‌های آبخیز استان چهارمحال و بختیاری و دریای عمان و خلیج فارس را در دستورکار خود قرار داده‌اند و عملیات اجرایی برخی از این طرح‌ها هم آغاز شده است، اما مشکلات و موانع مختلف همچون مخالفت مردم و نمایندگان استان‌های خوزستان و چهارمحال‌و‌بختیاری برای انتقال آب از سرشاخه‌های کارون به کرمان و زمانبر و هزینه بر بودن اجرای این طرح‌ها باعث شده که مسئولان به دنبال منابع آبی پایداری همچون آب‌های ژرف باشند.

به همین منظور در سفر اخیر وزیر نیرو به استان کرمان در نشست شورای حفاظت از منابع آب استان کرمان تفاهم نامه اکتشاف آب‌های ژرف مابین استانداری کرمان و وزارت نیرو به امضا رسید و قرار است طرح اکتشاف آب‌های ژرف از اعماق زمین با کمک محققان روس در ایران اجرایی شود.

چاره‌ای نداریم

وزیر نیرو در مراسم امضای تفاهم‌نامه اکتشاف آب‌های ژرف بین استانداری کرمان و وزارت نیرو گفت: باید با دستیابی به آب‌های ژرف، کشور را از هزینه‌های سنگین بر دوش ملت بی‌نیاز کرد.

حمید چیت‌چیان با اشاره به طرح‌های پرهزینه انتقال آب به استان کرمان افزود: 700 کیلومتر انتقال آب به استان کرمان، طرح صفارود و حفر تونل‌ها و انتقال آب از دریای عمان از جمله طرح‌های سنگین و پرهزینه کشور است، اما برای حفظ مراکز جمعیتی و جلوگیری از مهاجرت در استان‌های کویری چاره‌ای جز تامین آب نیست که آب‌های ژرف می‌تواند یکی از این گزینه‌ها باشد.

وی تاکید کرد وزارت نیرو با عزم جدی و همکاری با نهادهای مختلف و شرکت‌های دانش بنیان طرح‌های خوبی برای غلبه بر بحران آب دارد تا به نقطه‌ای اطمینان‌بخش در مصرف آب برسیم و کشور را بی نیاز کنیم.

چیت‌چیان با بیان این که باید سیاست استفاده از آبیاری نوین نیز در تمامی کشور اتخاذ شود، تصریح کرد: در کشت سنتی، درصدی از آب غرقابی به منابع زیرزمینی اضافه می‌شود، اما در آبیاری تحت فشار به اندازه نیاز آب داده می‌شود و آبی برای ورود به سفره‌های زیرزمینی باقی نمی‌ماند.

وی بستن چاه را ضمانت تعادل بخشی منابع زیرزمینی و اصلاح مصرف آب دانست و با بیان این که اقداماتی برای تعادل بخشی آب در اطراف کشور صورت گرفته و در برخی نقاط تعادل برقرار شده است، تاکید کرد: باید در تمامی دشت‌ها به سطح اولیه ایست آبی آب برسیم و در این راه باید استاندار، فرماندار، قضات و سازمان جهاد کشاورزی با اجرای طرح‌های تعادل‌بخشی به بالا آمدن سطح ایست‌آبی آب کمک کنند.

برداشت از آب‌های ژرف در دستور کار دولت

معاون توسعه و مدیریت منابع معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری نیز با اشاره به این‌که به‌منظور دستیابی به منابع آبی غنی در کاری مشترک با وزیر نیرو استفاده از آب‌های ژرف را در دستور کار قرار داده‌ایم گفت: معضل آب در همه جای ایران وجود دارد و برای صرفه‌جویی و تامین آب باید از روش نوین استفاده شود، از جمله کاری که در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری آغاز کرده‌ایم.

علیرضا دلیری افزود: اکتشاف و دستیابی به آب‌های ژرف از استان فارس و سپس سیستان و بلوچستان آغاز شده و اکنون با امضای تفاهم‌نامه‌ای که بین وزیر نیرو و استاندار کرمان برای شناسایی و حفاری آب‌های ژرف بسته شد، هزینه انتقال آب نیز کاهش می‌یابد که اتفاق خوبی برای آب استان کرمان است.

وی با بیان این‌که برداشت از آب‌های ژرف در پنج فاز از جمله شناسایی، استفاده از روش‌های ژئوفیزیکی، برنامه‌ریزی کیفیت آب و برنامه‌ریزی مدیریتی برای بهره‌برداری انجام می‌شود، تصریح کرد: استفاده از آب‌های ژرف از عمق دو کیلومتری زمین صورت می‌گیرد که با استفاده از آب‌های ژرف به منابع مطمئن‌تری از آب دست می‌یابیم.

استاندار کرمان نیز با اشاره به عملیاتی شدن طرح استفاده از آب‌های ژرف استان کرمان، از مسئولان این استان خواست میزان بهره‌وری آب، خاک و... را مشخص کنند.

علیرضا رزم‌حسینی با بیان این‌که 95 درصد آب مصرفی استان کرمان در حوزه کشاورزی است که باید حداکثر راندمان در واحد سطح داشته باشد و نباید به انحراف برود، تصریح کرد: اقدامات خوبی در حوزه کشاورزی در استان کرمان در دولت تدبیر و امید صورت گرفته است و در واقع طرح عمران آب در دولت قبل مصوب شده بود و ما در دولت تدبیر و امید آن را عملیاتی کرده‌ایم.

استفاده از ذخایر راهبردی آب

آب‌های ژرف، منابع آبی هستند که در اعماق زمین قرار گرفته و از ذخایر آب راهبردی محسوب می‌شوند و هرگونه بهره‌برداری از آنها مستلزم دقت و حساسیت خاص است. عمق وجود این منابع در هر کشور متغیر است؛ برای نمونه در اندونزی و بنگلادش به دلیل بالا بودن سطح منابع آب زیرزمینی، چاه‌های 150 متر جزو آب ژرف به‌حساب می‌آید، اما در ایران مرکزی، منابع آب موجود در عمق 400 متری نیز آب ژرف محسوب نمی‌شود.

این منابع آبی اخیرا در برخی کشورهای خاورمیانه چون اردن نیز شناسایی شده است. در اردن، منابع آب در عمق بیشتر از 1200 متر جزو آب‌های ژرف به حساب می‌آید و در لیبی و الجزایر و تونس هم عمق 800 تا 1600 متر جزو آب‌های ژرف محسوب می‌شوند. شناسایی آب‌های ژرف در خاورمیانه از یک سو و موقتی و کارآمد نبودن طرح‌هایی چون انتقال آب، سدسازی، استفاده از آب‌شیرین‌کن‌ها و حفر چاه به‌منظور جبران معضل بی‌آبی، از دیگر سو باعث شده از چند سال پیش مسئولان کشور ما نیز به تحقیق در این خصوص و در صورت امکان، بهره‌برداری از این منابع آبی روی آورند. درواقع موضوع اکتشاف آب در ذخایر ژرف زمین اخیرا و پس از کشف تصادفی آب در عمق بیش از 500 متر، در حین حفاری‌های شرکت ملی فولاد ایران مطرح و توسط وزارت نیرو و با همکاری روسیه کلید زده شد.

حکمت قاسم‌خانی

جام‌جم کرمان