اولویت‌های دیپلماسی سایبری در دولت دوازدهم

فضای تعامل سیاست و سایبر یا به تعبیر درست‌تر فضای «سایبرپلیتیک»، جدیدترین و مهم‌ترین حوزه‏ مورد توجه کارشناسان سیاست و روابط بین‏الملل در عرصه نظری و عملی محسوب می‏شود که غفلت از آن می‏تواند آسیب‏های جدی و غیرقابل پیش‏بینی برای کشورها به‌عنوان مهم‌ترین بازیگران در عرصه روابط بین‏الملل داشته باشد.

امروزه در عرصه روابط و سیاست بین ‏الملل از سایبرپلیتیک و امنیت سایبری صحبت می‏شود. فضای سایبری، فضایی واقعی در عرصه جدید برای تأثیرگذاری و تأثیرپذیری و درنتیجه دوستی، همکاری، رقابت، دشمنی و حتی جنگ بین کشورها و سایر بازیگران است. این موارد بخوبی نشان می‏دهد اینترنت و فضای سایبر عرصه جدیدی برای سیاست مهیا کرده ‏است؛ فضایی که در آن افراد، گروه‏های مختلف و دولت‏ها درحال بازیگری و سیاست‏ورزی هستند.

چارچوب نظری و مهم‌ترین تأثیرات فضای سایبر بر سیاست و روابط بین‏الملل شامل سه موضوع اساسی است. موضوع اول؛ ارائه «نظم مفهومی» برای تبیین ارتباط بین فضای سایبر و سیاست است. موضوع دوم؛ شناسایی و باور به ارتباط گسترده بین فضای سایبر و سیاست است. موضوع سوم؛ تبیین مسیر و موضوعات مهم در این ارتباط است. فضای سایبر علاوه بر سه سطح انسان، دولت‏ها و سیستم بین‏الملل، نیازمند سطح متفاوتی است. در این سطح جدید که همان سطح جهانی ‏است، تأثیر فضای سایبر با تأکید بر جدایی بین سیستم اجتماعی و محیط طبیعی‌ مطرح است. در سطح جهانی، تأکید بر این است که فضای اینترنت و تأثیرات گسترده آن بر جهان سیاست را نمی‏توان با سطوح قدیمی که بر فرد یا دولت یا عرصه بین‏الملل تأکید دارند، مورد بحث قرار داد. فضای اینترنت فضای بازیگری همزمان فرد با بازیگران غیردولتی همچون تروریست‏ها و شرکت‏های خصوصی در ابعاد اقتصادی، فرهنگی، امنیتی و حتی نظامی است، بنابراین باید بر سطح جهانی تأکید کرد که ضمن ترکیب سطوح دیگر، ارتباط و پیوستگی گسترده‏ای بین همه سطوح و ابعاد ایجاد کرده و توانایی تجزیه و تحلیل فضای سایرپلیتیک را دارد، بنابراین در نظریه فشار جانبی تلاش می‏شود بین سطح فردی، دولتی و بین‏المللی به‌عنوان سطوح قدیمی و سطح تحلیل جهانی ارتباط و پیوستگی برقرار شود.

براساس تجربه چند دهه گذشته، اینترنت و فضای سایبر بر روابط کشورها بخصوص آمریکا و ایران تأثیر داشته است. بنابراین سایبرپلیتیک و امنیت سایبری در شرایط کنونی به‌عنوان موضوع اساسی مورد توجه کارشناسان روابط بین‏الملل در کنار موضوعات قدیمی‏تر جنگ، اقتصاد، زنان و محیط‌زیست قرار گرفته و حتی برخی اهمیت آن را از سایر حوزه‏ها بیشتر می‏دانند؛ زیرا فضای سایبر به شکلی تمام حوزه‏ها و موضوعات قدیمی را در خود جای داده است. در همین راستا انتظار می‌رود در دولت بعد، دستگاه سیاست خارجی توجه بیشتری به فضای سایبر داشته و دیپلماسی انقلابی را در قالب دیپلماسی سایبری پیش ببرد.

دکتر سجاد عابدی/ استاد دانشگاه