نقش پررنگ آمریکا در مدیریت تحولات داخلی عربستان

قطعا این تغییرات و مباحث داخلی در ساختار سیاسی عربستان در سایر تحولات منطقه و روابط این کشور با سایر کشورها ازجمله جمهوری اسلامی ایران نیز تاثیرگذار خواهد بود. محمد بن سلمان شخص جوانی است و سرنوشت عربستان در دست این فرد جوان است، با وجود بسیاری از شاهزادگان دیگر که گفته می‌شود در این سن به دنبال تفریح و وقت‌گذرانی هستند، محمد بن سلمان به دنبال دستیابی به قدرت بود. وی بشدت علاقه‌مند و عاشق قدرت و سیاست است.

در مورد اهمیت ولیعهدی محمد بن سلمان و تاثیر آن بر روابط دو کشور ایران و عربستان باید گفت، دو کشور از بازیگران مهم منطقه هستند و بر سایر تحولات منطقه تاثیرگذارند، این تاثیر‌گذاری مربوط به سال‌های گذشته و دوران جنگ سرد به بعد یعنی مقطع تشکیل عربستان می‌شود، از طرف دیگر جمهوری اسلامی ایران هم به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای مطرح است.

با اقدام پادشاه عربستان یعنی سلمان بن عبدالعزیز که فرزند خود را به عنوان ولیعهد معرفی کرد، نمی‌توان انتظار داشت که روابط تهران و ریاض به وضعیت مناسبی بازگردد، این تحولات سرعت بسیاری داشت و نشان می‌دهد وی بشدت سیاست‌های ضدایرانی دارد حتی گفته می‌شود وی در انعقاد قرارداد تسلیحاتی عربستان با آمریکا نیز نقش مهمی داشته است. البته باید آن سوی سکه را نیز در نظر گرفت، آنچه مهم است جمهوری اسلامی ایران، عربستان و ترکیه سه کشور مهم و بزرگی هستند که تعاملشان با هم راه‌هایی را برای گفت‌وگو با هم در این شرایط جنگ سرد میان ایران و عربستان می‌تواند فرصت‌هایی را برای برون‌رفت از این وضعیت بحرانی ایجاد کند. بنابراین در شرایط فعلی بهتر است به سمت نوعی از همزیستی مسالمت‌آمیز پیش رویم.

در تحولات اخیر عربستان نباید نقش آمریکا را نادیده گرفت، این کشور از مدت‌ها پیش شرایط را به گونه‌ای فراهم کرد که قطعا مدیریت تحولات به دست قدرت‌های منطقه‌ای باشد به این ترتیب که آنها از دور نظاره‌گر بوده و تحولات را مدیریت کنند نه این که به صورت مستقیم دخالت داشته باشند. شواهد نشان‌دهنده تاثیر بسیار آمریکا روی کار آمدن محمد بن سلمان دارد. پس از وقوع انقلاب اسلامی، آمریکا شاهد از دست رفتن قدرتش در منطقه بود به همین دلیل اقدام به مدیریت تحولات کرد و توانست قدرت‌هایی را با خود همسو کند که در مقابل محور مقاومت قرار دارند، به دلیل پیروی و دنباله‌روی کشورهایی ازجمله عربستان، مصر و اردن از آمریکا همچنان شاهد پابرجا ماندن منافع این کشور در منطقه هستیم. با وجود این که آمریکا به لحاظ جهانی رویکردی به سمت شرق آسیا داشته، اما در عین حال تاثیرات بسیاری در روی کار آمدن شاهزاده‌های جدید سعودی داشته است.

دکتر محمدجعفر جوادی ارجمند/ استاد دانشگاه