مهم‌ترین عوارض جانبی داروهای بدون نسخه

داروهای ضد درد و ضد التهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن و آسپرین در زمره شایع‌ترین داروهایی قرار دارند که به صورت بدون نسخه توسط افراد تهیه می‌شود. عارضه جانبی اصلی این داروها مشکلات گوارشی است. این مشکلات می‌تواند از یک ناراحتی ساده معده تا خونریزی‌های شدید گوارشی باشد که مورد اخیر بیشتر در سنین بالاتر اتفاق می‌افتد و البته احتمال بروز خونریزی گوارشی ناشی از مصرف این داروها با مدت زمان مصرف آنها رابطه مستقیم دارد. از آنجا که مصرف آسپرین به‌عنوان داروی کاهنده تب و درد در سنین زیر 18 سال ممکن است باعث بروز سندرم ری (Reye's syndrome) که نوعی آسیب مغزی است، شود در این سنین نباید استفاده شود. همچنین مصرف آسپرین در بعضی کودکان ایجاد حساسیت می‌کند. به عنوان مثال این دارو سبب تشدید آسم در کودکان می‌شود؛ بنابراین در صورت وجود بیماری با این مشخصات باید در نظر داشت ممکن است مصرف سایر داروهای مشابه مانند ایبوپروفن نیز همان علائم را در کودک ایجاد کند و از مصرف آنها باید خودداری کرد.

استامینوفن نیز یکی از ساده‌ترین و پرمصرف‌ترین داروهای ضد تب و ضد درد است که میزان مصرف آن بالاست. هرچند این دارو در بسیاری از افراد داروی بی‌خطری است، اما هنگام مصرف طولانی مدت آن بخصوص در انواعی که حاوی کافئین یا کدئین است، امکان دارد صدماتی جدی به کبد و کلیه بزند .مصرف بیش از اندازه و در دوزهای بالای این دارو یکی از مهم‌ترین دلایل آسیب‌های کبدی در افراد است.

گروه دیگری از داروها که امکان تهیه آنها به صورت بدون نسخه وجود دارد آنتی‌هیستامین‌ها هستند. آنتی‌هیستامین‌ها به دلیل حالت خواب‌آلودگی و رخوتی که در انسان ایجاد می‌کنند، ممکن است هنگام رانندگی یا کارکردن با ماشین آلاتی که نیاز به هوشیاری دارند، مخاطراتی برای بیمار به وجود آورند. از دیگر عوارض آنها خشکی دهان و چشم است که گذرا بوده و با قطع مصرف دارو برطرف می‌شود. آنتی هیستامین‌ها در ترکیب با ضداحتقان‌ها گاهی به منظور کنترل علائم سرماخوردگی به کار می‌روند. از عوارض ضداحتقان‌ها و بخصوص پزودوافدرین بی خوابی، حالات عصبی و افزایش فشارخون یا افزایش قندخون است که البته همه اینها گذرا و موقتی است و با قطع دارو به حالت اولیه برمی‌گردد. داروهای ضداحتقان مانند پزودوافدرین و آنتی‌هیستامین دکونژستان همچنین می‌توانند سبب افزایش فشار داخل چشم و بروز گلوکوم (آب سیاه) شوند. در افراد سالخورده این داروها ممکن است سبب احتباس ادرار شوند.

همچنین به دلیل تداخل با داروهایی مانند پروپرانولول، انسولین و سایر داروهای پایین آورنده قندخون و داروهای ضدافسردگی همراه با آنها نباید مصرف شوند. باید متذکر شد تحقیقات دولت آمریکا نشان می‌دهد داروهایOTC ضدسرفه و ضدسرماخوردگی می‌توانند در کودکان، مضر و حتی کشنده باشند. داروهای ضد‌سرفه نیز معمولا در فصول شیوع سرماخوردگی پر مصرف هستند. کدئین که در داروهای ضدسرفه به کار می‌رود ممکن است به طور موقت سبب خواب‌آلودگی، یبوست یا حالت تهوع شود. دکسترومتورفان، اثر خواب‌آلودگی کمتری نسبت به سایر داروها دارد و به میزان کمتری نیز ممکن است سبب مشکلات گوارشی شود. هر چند ممکن است علائم عصبی، بی‌قراری و تحریک‌پذیری را در فرد ایجاد کند. فراموش نکنید مجاز بودن خرید یک دارو به صورت بدون نسخه به معنای بی‌خطر بودن آن نیست و بهترین منبع برای کسب آگاهی از عوارض ناشی از مصرف این داروها، داروساز است.

دکتر کاوه سالارمند

داروساز