حضور حداکثری با حقیقت‌پردازی رسانه‌ای

پروفسور علی‌اکبر فرهنگی، استاد علوم ارتباطات در گفت‌وگو با جام‌سیاست به برنامه‌سازان رسانه ملی توصیه می‌کند برای ایجاد حضور حداکثری مردم در انتخابات به نمایش صرف مناظره‌ها و برنامه‌های نامزدها اکتفا نکرده و به سمت باورپذیری و درونی‌سازی این موضوع حرکت کنند که تک‌تک افراد جامعه برای تعیین سرنوشت جامعه خویش دارای اهمیت هستند.

تلاش رسانه ملی را برای ارائه اخبار و تحلیل‌های انتخاباتی چگونه می‌بینید؟

بدیهی است این حجم برنامه‌سازی، اخبار، تحلیل‌ها، تفسیرها و رویکردهای مختلف، جامعه را نسبت به امر انتخابات حساس می‌کند و حتی می‌تواند مردم را نسبت به مطالبات فردی و اجتماعی خود حساس کند، اما این که آیا این حجم اطلاعات، بار مشارکت حداکثری را بیشتر می‌کند، می‌تواند مؤثر بوده یا نباشد. شرط لازم هست، اما ممکن است کافی نباشد. چیزی که به مشارکت می‌انجامد افزون بر برنامه‌ها و تحلیل و تفسیر و امثالهم که رسانه ملی انجام می‌دهد، این است که مردم احساس کنند در تعیین سرنوشت خود نقش برجسته‌ای می‌توانند ایفا کنند. اگر چنین تحلیلی در ذهن عموم قرار گیرد به طور قطع و یقین تاثیر خواهد گذاشت در غیر این صورت فقط بازار را داغ می‌کند ولی به رای حداکثر منتج نخواهد شد. باید حضور در انتخابات به باور و نیاز درونی افراد تبدیل شود.

رسانه ملی چگونه می‌تواند این باور عمومی و نیاز را ایجاد کند؟

با حقیقت‌پردازی و ایجاد یک فضای مثبت‌اندیشی، رسانه ملی می‌تواند افراد را به مشارکت تا حداکثری دعوت کند. رادیو و تلویزیون با استفاده از ابزار القای رسانه‌ای باید به مردم اطمینان دهد که رای‌شان ارزشمند و تعیین‌کننده است. مردم وقتی متوجه شوند که مهم هستند و تعیین‌کننده هم خواهند شد. مناظره‌های تلویزیونی و برنامه‌های خبری وقتی برای رسانه ملی یک مزیت محسوب می‌شود که واقعیت‌ها و برنامه‌های نامزدها را مورد تضارب عقاید عمومی قرار دهد. در این حالت، رسانه مورد اقبال و استقبال جامعه قرار خواهد گرفت. رسانه ملی اگر مسائل جامعه و مردم را مطرح کند ناخواسته مردم هم برای گفت‌وگو و تحلیل مسائل روز مشتاق شده و مشارکت می‌کنند. مردم وقتی مشارکت می‌کنند که باور داشته باشند دغدغه آنها دغدغه رسانه هم هست.

آیا نمایش برنامه نامزدها از شبکه‌های مختلف می‌تواند به افزایش سواد رسانه‌ای جامعه منتج شود؟

بستگی دارد سواد رسانه‌ای چه تعبیر شود. این نوع سواد یعنی استفاده بهینه و درست از رسانه، یعنی بدانیم بهترین بهره‌برداری از رسانه چگونه است. اگر مدیران و برنامه‌سازان رسانه طوری رفتار کنند که مخاطبان این احساس به آنها دست بدهد که رسانه در راستای منویات و نیازهای آنها حرکت و آگاه‌سازی می‌کند، بله درست است و رسانه در راستای ارتقای سواد رسانه‌ای حرکت می‌کند ولی اگر شاهد ایجاد تغییر، آگاهی و باور در مخاطب نباشیم نمی‌توان انتظار داشت برنامه‌های انتخاباتی منتج به افزایش سواد رسانه‌ای مردم شود.

اگر ساخت برنامه‌ها مطابق با سواد درست رسانه‌ای باشد می‌توان انتظار حضور حداکثری مردم را در انتخابات داشت؟

به طور قطع و یقین بله. اگر رسانه مطالعه رفتار مخاطبان را براساس روند آگهی‌دهی، جمع‌آوری و ارائه اطلاعات و فرآیند اصلاحی آن چیزی که در ذهن آنها هست، پی بگیرد و همچنین در راستای نیازهای مخاطبان برنامه‌سازی کند، موجب ایجاد رضایتمندی میان مخاطبان می‌شود. افشاگری کاندیداها نمی‌تواند شرط لازم برای حضور حداکثری باشد، بلکه عملکرد صحیح رسانه و ایجاد باور مهم بودن تک‌تک هموطنان در تعیین سرنوشت آینده خویش است که می‌تواند حضور حداکثری را موجب شود.

گفت‌وگو: محمد زندکریمخانی