خواب بهاری بازار سرمایه

در چهار سال گذشته، رویکرد دولت کاهش تورم بود و ساختارهای اقتصادی را در این زمینه تغییر داد و سناریوهای مختلفی را تعریف کرد. در دولت قبل تولید ناخالص داخلی به دلیل وجود تحریم‌ها نتوانست رشد کند، اما بعد از تحریم‌ها نیز این روند ادامه داشت در حالی که انتظار می‌رفت از ظرفیت‌های تولیدی حداکثر استفاده صورت گیرد. مهم‌ترین مؤلفه‌ای که طی چهار سال گذشته در زمینه اقتصاد شاهد بودیم رشد اقتصادی بود، اما این رشد حاصل از تولید نبود و در حوزه صنایع تشکیل‌دهنده تولید ناخالص داخلی، تغییراتی را مشاهده نکردیم.

رکودی که گریبان اقتصاد را گرفته است در طول چهار سال گذشته نیز حل نشد و باید دید که برنامه‌های اقتصادی نامزدهای ریاست جمهوری چگونه است و چطور مشکلات موجود در اقتصاد و بازار سرمایه حل خواهد شد. عواملی که در شرایط داخلی بسیار مؤثر است نرخ بهره بانکی، نرخ دلار و نرخ تورم است. اگر در این بخش‌ها تغییراتی در زمینه سیاستگذاری انجام نشود، وضعیت بدتر خواهد شد و بازار سرمایه روند نزولی را طی خواهد کرد. اکنون نرخ سود سپرده‌های بانکی آنقدر بالاست که انگیزه سرمایه‌گذاری را برای سرمایه دارهای خرد و کلان در این بخش بیشتر می‌کند و بازار سرمایه و بخش تولید از این سرمایه‌ها محروم می‌شوند.

لزوم کاهش نرخ سود سپرده‌های بانکی

اگر سود سپرده‌های بانکی متناسب با نرخ تورم محاسبه شود، قطعا می‌توان سرمایه‌ها را به سمت بازار سرمایه و تولید هدایت کرد، اما اکنون چنین انگیزه‌ای نه در بدنه اقتصادی دولت و نه در شبکه بانکی مشاهده نمی‌شود. موضوع بعدی تاثیرات جهانی در اقتصاد داخلی ماست که خیلی نقش تاثیرگذاری در این بخش نداریم. ما بیش از این‌که در اقتصاد جهانی تأثیر گذار باشیم، دنباله روی آن هستیم. به عنوان مثال در موضوع قیمت نفت ما نمی‌توانیم تأثیر زیادی داشته باشیم و با افزایش قیمت آن اقتصاد ما رشد می‌کند و با کاهش قیمت نفت، درآمدهای دولت کاهش می‌یابد. اقتصاد ایران هنوز به مقاومت لازم نرسیده که موضوعات جهانی روی آن تأثیر نداشته باشد یا تأثیر کمی را به خود اختصاص دهد. به نظر می‌رسد اجرا و تکامل اقتصاد مقاومتی می‌تواند به موضوع مردمی‌سازی اقتصاد و تقویت بازار سرمایه کمک کند. زمانی که سرمایه‌های خرد به بازار سرمایه منتقل شود آن موقع تولید شکل می‌گیرد و به تبع آن اشتغال نیز ایجاد می‌شود که مطابق با شعار سال 96 خواهد بود.

نقش سازمان بورس در جذب سرمایه

عامل سومی که به آن اشاره شد، عملکرد سازمان بورس به عنوان متولی اصلی بازار سرمایه است که چگونه بتواند نقش خود را بخوبی ایفا کند. البته این هم نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت است و مسئولان اقتصادی باید اهتمام خود را در این زمینه به کار گیرند. مهم‌ترین کاری که متولیان بازار سرمایه باید انجام دهند، هدایت سرمایه‌های خرد به بازار سرمایه است. اکنون افراد زیادی به دلیل این‌که آگاهی ندارند چگونه از سرمایه‌های خود سود کسب کنند آن را در شبکه بانکی قرار دادند. بازار سرمایه ما بیشتر از این‌که تأثیر گذار باشد، تأثیرپذیر است و کابینه اقتصادی دولت دوازدهم نقش زیادی در بازار سرمایه خواهد داشت.

می‌توان شفافیت اطلاعات را اصلی‌ترین عامل اعتماد سرمایه‌گذار و همچنین بازوی اجرایی نظارت دقیق ناظر برشمرد. چراکه در بازار مالی، گردش پول با سرعت زیاد و حجم بسیار بالایی انجام می‌گیرد، اگر این بازار آن‌گونه که باید تحت نظارت نباشد کل اقتصاد و حتی افرادی که در این بازار مشارکت دارند، ممکن است در معرض خطر جدی قرار بگیرد. همچنین در شرایطی که اوراق بهاداری به شکل عمومی پذیره‌نویسی می‌شود، خریدار انتظار دارد که گروهی از افراد متخصص روی این مسأله نظارت کرده باشند تا وی با اطمینان خاطر بتواند وارد این عرصه سرمایه‌گذاری شود. بنابراین نظارت در بازار سرمایه پاسخگویی به مطالبات عمومی است و هر اندازه این نظارت‌ها دقیق‌تر باشد، بازار سرمایه بازار سالم‌تری خواهد بود. در نقطه مقابل هر اندازه این نظارت‌ها کاهش پیدا کند، احتمال خارج شدن بازار از سلامت افزایش پیدا می‌کند. بنابراین فرآیند نظارت و مصادیق آن در بازارهای مالی در حال توسعه است که به صورت مستمر، عناوین جدیدی به آن افزوده می‌شود تا بر میزان استانداردها افزوده شود.

دکتر سیدحمید میرمعینی

کارشناس بازار سرمایه