طرح سوخته آمریکا برای دخالت در سوریه

حال یک‌بار دیگر این پرسش مطرح می‌شود که آیا دولت آمریکا با ارائه طرح چهار مرحله‌ای به روسیه، واقعا قصد حل بحران سوریه را دارد یا به‌دلیل ناتوانی و ناکامی در حملات نظامی، اکنون به‌دنبال راهی دیگر برای دخالت در سرنوشت مردم سوریه برآمده است؟ آیا تاکید دوباره آمریکا بر مبازره با داعش و اصرار نکردن بر مساله برکناری بشار اسد، نشانه عقبگرد تاکتیکی آمریکا در بحران سوریه است یا این که واشنگتن به دلیل شکست هایش در گذشته، اکنون تلاش می‌کند با جلب همکاری روسیه، ترکیه و ایران، راه را برای حل سیاسی این بحران فراهم کند؟

اصل طرح 4 مرحله‌ای

یک مقام آمریکایی مسئول که خواست نامش فاش نشود، در گفت‌وگو با آسوشیتدپرس از طرحی چهار مرحله‌ای خبر داد که رکس تیلرسون وزیر خارجه آمریکا در سفر اخیر خود به مسکو، آن را در اختیار مقامات روسیه گذاشته است. به گزارش ایسنا و به نقل از این منبع، مرحله اول این طرح شامل نابودی داعش می‌شود و می‌گوید، اعزام نیروهای آمریکا به سوریه تنها برای نابودی داعش است. آمریکا قصد ندارد برای براندازی بشار اسد، رئیس‌جمهوری سوریه نیرو به سوریه اعزام ‌کند.

مرحله دوم بر لزوم برقراری ثبات در سوریه تمرکز دارد که در جریان آن، واشنگتن قصد دارد توافق نامه‌های آتش‌بس را بین دولت و گروه‌های شورشی و مخالف امضا کند. همچنین صحبت‌هایی از ایجاد مناطق امن موقت مطرح می‌شود که باید مقامات نظام سوریه نیز در ایجاد این مناطق مشارکت داشته باشند. به این ترتیب، جنگنده‌های آمریکا و هم‌پیمانانش بر فراز این مناطق بدون خطر برخورد با نیروی هوایی سوریه پرواز خواهند کرد. آمریکا همچنین تمایل دارد، مقامات محلی روی کار بیایند، به این معنا که در مناطق سنی‌نشین اوضاع از سوی شخصیت‌های سنی و در مناطق کردنشین اوضاع توسط کردها اداره شود. در این دوره سوریه نیز باید به‌واسطه یک دولت موقت اداره شود.

در مرحله سوم که شامل دوره انتقالی یا گذار است، بشار اسد باید طبق طرح آمریکا داوطلبانه از قدرت کناره‌گیری کند. واشنگتن معتقد است، اسد احتمالا در صورت تضمین تحت پیگرد قرار نگرفتن موافقت خواهد کرد.

آسوشیتدپرس می‌‌افزاید: رکس تیلرسون، در جریان سفرش به مسکو به همتای روس خود تاکید کرد که کشورش رفتن داوطلبانه اسد را ترجیح می‌دهد.

اما مرحله چهارم مربوط به اوضاع سوریه بعد از پایان دوره انتقالی خواهد بود. در این جا صحبت از حضور نظامی روسیه در سوریه مطرح است. آمریکا به رغم اختلاف با روسیه معتقد است، به منظور توقف جنگ در سوریه، همکاری روسیه مهم خواهد بود، زیرا تاثیر زیادی در سوریه دارد. آمریکا برای ترغیب روسیه به همکاری در اجرای این طرح، پیشنهاد باقی ماندن دو پایگاه روسی یعنی پایگاه دریایی در طرطوس و پایگاه هوایی در حمیمیم سوریه را داده است.

از طرح تا عمل

طرح چهارمرحله‌ای آمریکا برای سوریه در حالی رونمایی می‌شود که واشنگتن طی شش سال گذشته در جریان جنگ داخلی سوریه نقش یک حامی بزرگ گروه‌های تروریستی را برعهده داشت و هیچ‌گاه از کمک به آنها دریغ نکرد. غیر از حملات مستقیم آمریکا به ارتش سوریه که یک نمونه آن تابستان سال گذشته در دوران زمامداری باراک اوباما صورت گرفت و یک نمونه دیگر آن دو هفته پیش در دوران زمامداری ترامپ، آمریکا همواره در سازمان ملل متحد به‌دنبال تحریم و محکومیت دولت بشار اسد بوده است. آمریکا از ابتدای بحران سوریه خواستار برکناری اسد از حکومت بوده و همین اواخر نیز ترامپ با زشت‌ترین تعابیر، همین خواسته را تکرار کرد. به نظر می‌رسد، طرح چهارمرحله‌ای واشنگتن نیز پوششی برای ادامه همین سیاست‌ها باشد. هر چند در مواردی مانند مقابله با داعش، این طرح نسبت به سایر طرح‌های آمریکا برتری دارد اما هنوز آمریکا در عمل ثابت نکرده است که قصدش از دخالت نظامی در سوریه مقابله با گروه‌های تروریستی است، چنان که دیدیم در حمله دو روز پیش هواپیماهای آمریکایی به دیرالزور که به بهانه مقابله با داعش صورت گرفت، 16شهروند عادی کشته و ده‌ها نفر مجروح شدند. گروه‌های تروریستی با حمایت کشورهای غربی و عربی هر روزه در سوریه افراد جدیدی را قربانی می‌کنند، کما این که روز گذشته نیز درخبرها آمده بود انفجاری در حلب شش نفر را کشت و 32 نفر را مجروح کرد. به گزارش تلویزیون سوریه این انفجار تروریستی در محله صلاح‌الدین در جنوب غرب حلب رخ داد. چند روز پیش از آن نیز یک انفجار تروریستی در غرب حلب رخ داد که به کشته و زخمی شدن ده‌ها تن منجر شد. این انفجار، اتوبوس‌های حامل ساکنان الفوعه و کفریا را هدف قرار داده، کودکان و زنان را به کشتن داد. با وجود این که این انفجار تروریستی، انزجار جهانی را برانگیخت اما آمریکا، سازمان ملل متحد و کشورهای غربی در برابر آن هیچ واکنشی نشان ندادند. این درحالی است که آنتونیو گوتریش، دبیرکل سازمان ملل متحد پیوسته تاکید دارد، باید برای پایان دادن به بحران سوریه فورا وارد عمل شد یا «شکست در پایان دادن به بحران سوریه، ننگی است که گریبان همه ما را خواهد گرفت.

آمریکا در جایگاه تغییر عمده معادلات منطقه نیست

جعفر قنادباشی

کارشناس مسائل غرب آسیا

در رابطه با طرح آمریکا در موضوع حل بحران سوریه دو مورد قابل ذکر است اول، این برنامه به مانند سایر طرح‌های بی‌ثمر واشنگتن می‌باشد که راجع به فلسطین ارائه کرده است. شاید ده‌ها طرح مربوط به موضوع «صلح خاورمیانه» دولت‌های مختلف آمریکا در بازه زمانی متفاوت مطرح کرده‌اند که هیچ‌کدام از آنها اجرایی و منجر به حل مشکلات موجود نشده است. نخست این‌که جایگاه آمریکا در منطقه در وضعیتی نیست که بتواند تغییر عمده‌ای در معادلات ایجاد کند و دوم، واشنگتن بعد از گذشت شش سال از بحران سوریه اکنون قصد دارد سوار بر قطاری شود که مسیر خود را با دشواری پیموده و تقریبا به آخر رسیده است. مبارزه با گروه‌های تروریستی از جمله با داعش در سوریه و عراق توسط ارتش، نیروهای مردمی و همپیمانان این دو کشور با صرف هزینه‌های مادی و انسانی سنگین انجام گرفته است.

متحدان آمریکا در منطقه از جمله عربستان و ترکیه در این موارد شکست خورده‌اند. اکنون در آستانه پیروزی دولت قانونی سوریه و بشار اسد به‌عنوان رئیس‌جمهور این کشور در جنگ با داعش، آمریکا قصد دارد در این دستاورد مثبت سهمی را به نفع خود مصادره کند که شایسته آن نیست. در همین رابطه همه جهان شاهد بوده و هست که این کشور حدود سه سال است یک ائتلاف بین‌المللی را علیه داعش به‌وجود آورده که نه تنها اقدام موثری انجام نداده بلکه به‌طور اشتباه یا عمد مواضع ارتش و مخالفان داعش را در دیرالزور و موصل هدف حمله قرار داده است. در کنار این موارد باید به کمک‌های آمریکا در زمینه نرم‌افزاری و اطلاعاتی به گروه تروریستی داعش و فراهم کردن زمینه‌های تبلیغات این گروه اشاره شود.

این نحوه برخورد کاسبکارانه دولتمردان کنونی واشنگتن به روحیه تجارت‌مآبانه دونالد ترامپ باز می‌گردد و در حقیقت امر، هر زمانی که نتوانستند سود موقعیتی را تماما به نفع خود تصاحب کنند، تلاش می‌کنند که در آن سهیم بشوند. حضور روسیه و ایران در سوریه بنا به درخواست دولت قانونی این کشور در راستای هم‌پیمانی راهبردی و دفاعی انجام می‌گیرد و این مساله با موارد مداخله‌گرایانه آمریکا از بن مایه تفاوت دارد. طرح‌های آمریکا همیشه از دو ویژگی بارز برخوردار است اول، ماهیت مداخله‌جویانه دارد دوم، از تروریست‌ها حمایت می‌کند.

این طرح هم بدترین نوع آن محسوب می‌شود یعنی نه‌تنها میان جویانه نیست بلکه قانونی هم محسوب نمی‌شود. از موارد این طرح، وضعیت و سرنوست بشار اسد ذکر شده است.

در تمام موارد ایران و روسیه اعلام کرده‌اند که در رابطه با موقعیت بشار اسد فقط مردم سوریه محق هستند که تصمیم بگیرند اما این برنامه آمریکایی‌ها با پیش‌فرض کنار گذاشتن اسد تنظیم شده است. این موضوع پذیرفتنی و منطقی نیست.