مراقبت از دندان در مبتلایان به سرطان

اگر شما هم بررسی اجمالی روی بیماران مبتلا به انواع سرطان داشته باشید، حتما متوجه می‌شوید تقریبا بیشتر بیماری‌ها بخصوص سرطان، تنها یک عضو از بدن را درگیر مشکلات خود نمی‌کند بلکه بخش‌های مختلف بدن را از جمله سلامت دندان‌ها را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد و تازه بعد از درمان سرطان، اقدامات برای ترمیم دندان باید آغاز شود.

به همین دلیل به‌کارگیری راهکارهای پیشگیرانه‌ای که در این گزارش به آنها اشاره کرده‌ایم حتما در کاهش هزینه‌ها و مشکلات ناشی از بیماری بسیار موثر هستند.

اهمیت زمان در پوسیدگی دندان

پوسیدگی یک بیماری عفونی چند فاکتوری بافت دندان است.در بزاق هر فرد اعم ازسالم یا بیمار حدود 170 نوع باکتری وجود دارد که بخش اعظم آنها مفید هستند، اما تعدادی هم می‌توانند بر اثر دریافت مواد قندی و اسیدی شدن آنها در مدت زمان بسیار کوتاهی، به بافت دندان آسیب بزنند و شروع پوسیدگی را رقم بزنند.

به همین دلیل دکتر سیدوحید نکته‌دان، دندانپزشک ضمن آرزوی سلامت برای خوانندگان جام‌جم، خطاب به آنها توصیه می‌کند حتما با تحت کنترل درآوردن عوامل چهارگانه پوسیدگی (میکروب‌های دهان، مواد قندی، زمان و بافت دندان) می‌توانند مراقب سلامت دندان‌های خود باشند.

شاید برای شما هم سوال باشد که عامل زمان چگونه و چه نقشی در ایجاد پوسیدگی دندان دارد و چگونه می‌توانیم آن را تحت کنترل درآوریم؟

به گفته دکتر نکته‌دان، زمانی که مواد قندی از طریق کربوهیدرات‌ها یا شکلات و... وارد دهان می‌شود، در مدت زمان دو تا پنج دقیقه به اسید تبدیل شده و ph حفره دهان پایین می‌آید و حداکثر ظرف 15دقیقه به حداکثر خود می‌رسد. یعنی اگر کسی در عرض 20ـ15 دقیقه اول بعد از خوردن مواد قندی مسواک زد، مانع آسیب موادقندی به مینای دندان می‌شود. درغیر این‌صورت با میزان تاثیرگذاری مواد روی دندان، فرآیند پوسیدگی ایجاد می‌شود.

افزایش سرعت پوسیدگی در بیماران سرطانی

همان گونه که می‌دانید، روش‌های درمان سرطان (جراحی، شیمیایی و رادیواکتیو) از هر نوعی که باشد باعث ضعیف سیستم دفاعی بدن می‌شود و در نتیجه توانایی فرد برای مقابله با عوامل بیماری‌زا نیز کاهش می‌یابد.این موضوع درباره میکروب‌های حفره دهان نیز صدق می‌کند. هر چه بدن ضعیف‌تر شود، میکروب‌های دهان نیز قوی‌تر، غنی‌تر و بیشتر می‌شود و روی سلامت دندان‌ها تاثیر می‌گذارد.

یکی از جدی‌ترین عوارض موثر در سلامت دهان، تخریب سلول‌های سالم در کنار کشته شدن سلول‌های سرطانی و در نتیجه اختلال در ترشح غدد بزاقی، کاهش این ماده مهم و موثر و در نتیجه خشکی دهان و ایجاد باکتری‌های مضر در آن می‌شود.

خشکی دهان بر اثر رادیوتراپی مسیر غدد لنفاوی، باعث کاهش ترشح، غلیظ و قوی شدن بزاق و در نتیجه رشد باکتری‌های مضر در آن می‌شود. زخمی و ملتهب بودن دهان باعث افزایش ریسک پوسیدگی و در مجموع عفونت‌های قارچی و ویروسی آن می‌شود.

توصیه‌های کاربردی

دکتر نکته‌دان به دلیل این شرایط خاص به بیماران مبتلا به سرطان توصیه می‌کند بعد از مصرف هر ماده غذایی اعم از کربوهیدرات و غیرکربوهیدرات، حتما بلافاصله مسواک بزنند و از دهان‌شویه‌های حاوی فلوراید استفاده کنند. فلوراید به دلیل آن که به سطح دندان می‌چسبد و نقش محافظتی دارد، پوششی روی دندان ایجاد می‌کند که مواد معدنی بافت دندان براحتی شسته و بافت تخریب نمی‌شود.

اگر مواد فلورایددار یا مواد شوینده حاوی آنتی‌سپتیک در دسترس نبود، با استفاده منظم آب نمک یا آب و جوش‌شیرین می‌توانند جایگزین سیستم خودشویی بزاق دهان شوند. از سوی دیگر بهتر است با توجه به زخمی و حساس بودن دهان بر اثر اشعه رادیواکتیو، از غذاهای کم‌ادویه استفاده شود.

مهم‌ترین و موثرترین توصیه برای مبتلایان به بیماری، پرهیز از مصرف آبنبات، شکلات، نوشابه‌های قندی و شیرینی است. اما اگر فردی به مصرف این مواد تمایل داشت حتما بلافاصله بعد از مصرف باید مسواک بزند و اجازه ندهد که در مدت زمان دو تا پنج دقیقه فضای دهان اسیدی شود.

به گفته این دندانپزشک بر خلاف افراد سالم که در وضعیت عادی در مدت زمان شش ماه تا یک‌سال باید تحت ویزیت دندانپزشکی قرار بگیرند، مبتلایان به سرطان در فرآیند درمان باید هر 40 تا 45 روز تحت ویزیت دندانپزشکی قرار بگیرند.

تاثیر سلامت لثه بر پوسیدگی

وضعیت و سلامت لثه‌ها در سرعت پوسیدگی تاثیر دارد. لثه‌های بیمار به دلیل التهاب و ترشحاتی که دارد، فضای امنی برای فعالیت باکتری‌ها ایجاد می‌کند. پوسیدگی در افرادی که بیماری‌های لثه دارند، سریع‌تر، بزرگ‌تر و پیش‌رونده‌تر است.

ضرورت ورزش ماهیچه‌های فک

ورزش ماهیچه‌های فک برای مبتلایان به خشکی دهان بسیار مفید و موثر است. این کار باعث می‌شود ترشح بزاق آرام‌آرام افزایش یابد. ورزش فک حداقل روزی سه بار باید انجام شود. افرادی که از آدامس برای انجام این کار کمک می‌گیرند، بهتر است مواد قندی آدامس را در همان دقایق اولیه مصرف از دهان خالی کنند سپس به جویدن آدامس ادامه بدهند.

نقش بزاق در سلامت

اگر بعد از مصرف شیرینی در مدت زمان مذکور، مسواک نزدید، بزاق دهان شروع به شست‌وشوی دهان می‌کند و به مرور حفره دهان را از اسید ایجاد شده پاکسازی می‌کند که البته این به معنای مصونیت دندان‌ها از عوارض 20 دقیقه اول بعد از زمان مصرف مواد قندی نیست.

سهیلا فلاحی

دانش و سلامت