آشکار و نهان روابط ریاض و تل‌آویو

از طرفی، عربستان سعودی نیز اسرائیل را با وجود اشغالگر بودنش و دشمنی با کشورهای مسلمان و داشـتن پیـشینه تجاوز به کشورهای عربی به عنوان پلی بین خود و آمریکا می دید. پیوندهای اسرائیل با آمریکا در راستای حفظ وضع موجود در منطقه خاورمیانه و خلـیج‌فارس در مقاطع طولانی با منافع عربستان سعودی سازگار بود، چرا که این رژیم به دلیل داشتن چهره غربی و روابط فرهنگی اجتماعی وسیع با دنیای غـرب، بیش از عربستان سعودی با سازوکارهای سیاست خارجی و سیاست داخلی کشورهای اروپایی و مخصوصا آمریکا آشنایی نزدیک دارد.

رژیم سعودی چند بار امنیت خود را در معرض تهدید دید و در واکنش به این امر به فکر نزدیک شدن به اسرائیل افتاد. یک بار در سال های دهه 1980، عربستان سعودی به خاطر کمک همه‌جانبه به رژیم صدام در جنگ با ایران، از طرف جمهوری اسلامی ایران احساس خطر می کرد، بار دوم و در بحران جنگ دوم خلیج‌فارس و به خاطر تجاوز عراق به کویت و تصرف خاک آن کشور در سال 1990، چرا که نیروهای عراقـی در کوتـاه‌تـرین مدت خاک کویت را بدون هیچ‌گونه مقاومت داخلـی و خـارجی اشغال کردند و این برای سعودی‌ها بسیار وحشتناک بود. وحشتناک‌تر این‌که شش ماه طول کشید تا قدرت‌های بزرگ به مقابله با حضور عراق در کویت بپردازد.

این گونه بود که عربستان به صورت جدی فکر اعتماد به اسرائیل را در سر پروراند و نقشه راهی را برای خود تصور نمود که گام به گام در راستای عملی کردن آن قدم برداشت. در چنین شرایطی بود که عربستان سعودی سیاست سنتی عدم گفت‌وگو با «اسرائیل» را بـه کنار گذاشت. در پایان سال 1991، شاهزاده بندر بـن سلطان، سفیر عربستان سعودی در آمریکا با 60 نفر از اعضای برجسته یهودیان آمریکا اولین ملاقات علنی خود را انجام داد و صراحتا اعـلام کرد کـه اسرائیل بخـش جدایی‌ناپذیر منطقه خاورمیانه است ودولت متبوع او برای گسترش صلح در منطقه متعهد خواهد بود. فقط چند ماه پس از آن ـ یعنی در دسامبر 1991 ـ عربستان سعودی به عنوان یک عضو مهم سازمان کنفرانس اسلامی تغییر عمده‌ای را در دستور کار این سازمان اعلام کرد. برای اولین بار طی 10 سال، ایـن سازمان در اجلاس سران خود در داکار، دعوت به جهاد علیه اسرائیل را که همیشه در قطعنامه های پایانی خود می‌گنجانید حذف نمود.

مناسبات نزدیک عربستان سعودی و اسرائیل در 2002 با پیشنهاد صلح ولیعهد وقت ایـن کشور ـ امیرعبدالله ـ برای خاورمیانه وارد دور جدیدی از همکاری میان ریاض و تل‌آویـو شد. پیشنهادی که نشانگر نزدیکی روابط ریاض و تل‌آویو بود، رژیم اسرائیل را به مرزهای قبل از جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل در 1967 دعوت می‌کرد تا در مقابل کشورهای عربی اسرائیل را به طور کامل به رسمیت بشناسند. بنابر این روابط میان اسرائیل و عربستان سعودی به طور پنهانی از دهه‌ها پیش بوده است ولی در سال های اخیر اما به نظر می‌رسد توافق هسته‌ای ایران و ارتقای بسیار جایگاه جمهوری اسلامی و شروع دوباره تعامل آن با جامعه جهانی بعد از این‌که چشم به امید شکست گفت‌وگوهای تهران و 5+1 بود باعث شده این روابط قوی‌تر شود.

این همکاری بدون محدودیت باعث شده دستگاه‌های اطلاعاتی سایر کشورهای حاشیه خلیج‌فارس به ارتباط با رژیم صهیونیستی ترغیب شوند. به طوری که سلمان بن حمد آل خلیفه ولیعهد بحرین از جمله مقاماتی است که بیشترین تبلیغات را برای همکاری با رژیم صهیونیستی جهت مقابله با ایران انجام می‌دهد. علاوه بر این، کشورهای مذکور به صورت دوره‌ای از طریق دستگاه اطلاعات اردن با اسرائیل ارتباط برقرار می‌نمایند، بنابراین یکی از دلایل تقویت روابط رژیم اسرائیل با کشورهای عربی دشمنی مشترک با ایران و حزب‌الله است. یوئیل گوجانسکی، تحلیلگر مرکز مطالعات امنیت داخلی دانشگاه تل‌آویو این گونه اظهار می‌کند که ترس از ایران و نبود اشتیاقی مشترک نسبت به سیاست‌های آمریکا در رابطه با این مساله، منجر به همکاری رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای عرب حاشیه خلیج‌فارس شده است.

گوجانسکی عنوان می‌کند این مایه خوشحالی است و از چند سال گذشته کشورهای عربی در حال نزدیک شدن به اسرائیل هستند و اخیرا می‌بینیم که این روابط تقویت شده و علنا آن را اعلام می‌کنند و اگر قبلا مسئولان عربستان سعودی نمی‌توانستند به طور علنی با مقامات اسرائیل دیدار کنند، اکنون می‌بینیم که انور عشقی از مقامات سعودی و دوری گولد علنا با یکدیگر دیدار می کنند. بنیامین نتانیاهو در صحبت‌هایی کاملا شفاف می گوید: «آنچه می‌توانم بگویم این است که وضع (اسرائیل) در جهان عرب تغییر یافته است، آنها (عرب‌ها) دیگر (اسرائیل) را دشمن نمی‌بینند، بلکه حتی (اسرائیل) را در جنگ با نیروهای جنگجوی اسلامی اعم از جریانی که ایران آن را راهبری می‌کند یا داعش یا گروه‌های جنگجوی سنی؛ هم‌پیمان خود می‌بینند». وی در این برنامه همچنین فاش کرد رژیم صهیونیستی روابط خود را با مصر و اردن بسیار گسترش داده است. نخست‌وزیر اسرائیل در پاسخ به سؤال یکی از مجریان تلویزیون این رژیم که سؤال کرده بود آیا شما در حال تشکیل ائتلافی با عربستان و دیگر کشورهای عربی خلیج (فارس) ضد ایران در خاورمیانه هستید؟ می‌گوید نیازی به ایجاد چنین ائتلافی نیست، این ائتلاف، عملا وجود دارد!

احمد البحرانی - کارشناس مسائل منطقه