در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد
سنش به زحمت به 14-15سال می رسد؛ اما سرش را بالا گرفته و با غرور ولی ناشیانه به سیگار پک می زند. این ابتدای کار است.
همان ها که امروزه درگیرودار تلاش برای تهیه معاش ، کمتر فرصت رسیدگی به رفت و آمدها و سرگرمی های فرزندان خود را پیدا می کنند.
امروز بسیاری از جوانان و نوجوانان و حتی کودکان در سایه خستگی مفرط ناشی از کار روزانه والدین به حال خود رها شده اند و معلوم نیست عاقبت آنها چه خواهد بود.
چندی پیش خبرگزاری ها از ورود متون آموزشی پیشگیری از اعتیاد به مدارس از سال 86و تصویب پیش نویس آیین نامه تشکیل ستاد پیشگیری از استعمال دخانیات مدارس کشور خبر دادند.
مصرف سیگار و موادمخدر یکی از مهمترین مشکلات بهداشتی جهان امروز است ؛ که نه تنها زندگی فردی، بلکه بنیان خانوادگی ، اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی جامعه را ویران می کند. اهمیت موضوع به حدی است که شاهدیم حرکتی جهانی برای مبارزه با سیگار آغاز شده است.
در کشور ما نیز امروزه استعمال دخانیات ، علاوه بر بزرگسالان ، دامنگیر جوانترها نیز شده است ؛ به نحوی که کشیدن سیگار در میان بعضی از دانش آموزان یک مد تلقی می شود؛ وضعیت به گونه ای است که نوع سیگار هر کس که بالاتر باشد، آن شخص احساس غرور بیشتری می کند.
در این راستا برنامه های پیشگیری از مصرف موادمخدر و دخانیات در مدارس می تواند کمک اساسی برای سلامت نسل آینده ساز کشور باشد.
چرا که بر اساس نتایج تحقیقات در اکثر موارد رفتارهای ناهنجار در میان اکثر مرتکبان از مصرف سیگار و بخصوص در سنین نوجوانی و مقطع راهنمایی شروع می شود.
متاسفانه آمار گرایش به سیگار و موادمخدر در میان دانش آموزان روزبه روز افزایش می یابد و لذا باید تدابیری اتخاذ شود که قبل از نیاز به صرف هزینه های سرسام آور برای درمان ، از گسترش هر چه بیشتر این بلای خانمان سوز پیشگیری شود.
غفلت موجب پشیمانی است
سیگار و مواد مخدر اگرچه مهمترین، ولی تنها آسیبی نیست که نوجوانان و جوانان ما را در کوچه و خیابان و احیانا مدرسه تهدید می کند.
عوامل مختلفی باعث شده است بسیاری از ضد ارزشها در نظر فرزندان ما ارزش تلقی شوند و خیلی سریعتر از آنچه فکرش را بکنیم در میان آنان رواج یابد.
برای مثال شاید نوشیدن مشروبات الکلی در حال حاضر مشکل چندان جدی به حساب نیاید، همان گونه که تا چند سال پیش سیگار هم همین گونه بود.
اما واقعیت این است که زنگ خطر گرایش به مشروبات الکلی نیز در بین بعضی از دانش آموزان به صدا در آمده است و باید توجه کرد که اگر به عنوان یک مد و الگوی غربی در بین جوانان رواج یابد، تبعات ناخوشایندی را در پی خواهد داشت.
بسیاری از مطبوعات این روزها اخبار مرگ جوانانی را منعکس می کنند که در اثر مصرف قرصهای روانگردان جان خود را از دست داده اند. شاید تا دو سه سال پیش کمترکسی نام چیزی به نام قرصهای اکستازی و شیشه و برنج و از این قبیل مواد را شنیده و با آنها آشنا بود. اما امروزه مصرف این مواد نیز روزبه روز بویژه در بین قشر نوجوان و جوان زیادتر می شود.
این در حالی است که بسیاری از نوجوانان با این قرصها آشنا نیستند و اگر در جایی به عنوان شکلات به آنها تعارف کنند، ناخواسته و بدون اطلاع آن را مصرف کنند. متاسفانه کسانی که این قرصها را به جامعه تزریق می کنند، تبلیغات خوبی روی آن کرده اند حال آن که ما در آموزش اثرات و تبعات این مواد چندان موفق عمل نکرده ایم.
شاید آموزش مهارت های زندگی در مدارس اولین گام مثبتی است که قرار است در این رابطه برداشته شود، اما مطمئنا همان گونه که در مورد سیگار و موادمخدر شاهد بوده ایم آموزش تنها نخواهد توانست انتظار ما را از عدم گرایش به این مواد برآورده سازد و در کنار آن باید از روشهای دیگری نیز برای مقابله با این آسیب که روزبه روز درحال گسترش است استفاده کرد.
پیشگیری، بهتر از درمان
مدیر پیشگیری از آسیب های اجتماعی و بلایای طبیعی وزارت آموزش و پرورش ، مدارس جمهوری اسلامی ایران ، شامل 145000 آموزشگاه را از نظر آسیب های روانی- اجتماعی بهترین ، ایمن ترین و سالم ترین در سطح جهان می داند.
به گفته او در مدارس دیگر کشورها مثل فرانسه ، عدم امنیت موج می زند و دانش آموزان حتی با سلاح گرم وارد مدرسه می شوند؛ اما دانش آموزان ایرانی دانش آموزانی درسخوان ، فعال ، علاقه مند به علم و تادیب و تربیت بر حسب آموزه های خانوادگی و علمی و منطقی هستند. با وجود این نباید از برنامه ریزی برای ایمن سازی و ارتقای سلامت اجتماعی دانش آموزان غافل شد.
به همین منظور اهداف ، سیاست ها، راهبردها و برنامه های خاصی در ستاد پیشگیری وزارتخانه تنظیم شده است. برنامه های آسیب زدایی دانش آموزان یک برنامه 3مرحله ای است که در قالب کوتاه مدت ، میان مدت و درازمدت طراحی و اجرا می شود. محور یا رویکرد اصلی در این برنامه ها آموزش است.
به این معنی که ابتدا باید فرهنگ پیشگیرانه از طریق اطلاع رسانی و از طریق کارهای تبلیغی به 3حوزه دانش آموزان ، اولیا و مدیران و معلمان آموزش داده شود. در این زمینه طرحها و برنامه های خوبی در دست است که ازجمله آنها می توان به طرح پیشگیری مدرسه محور در مقطع ابتدایی، آموزش مهارت های زندگی در مقطع راهنمایی و احیای طرح دانش آموزی مروجان سلامت در مقطع دبیرستان اشاره کرد.
این 3طرح محوری و دانش آموزی می توانند دانش آموزان را در مقابل آسیبهای اجتماعی واکسینه و بیمه کنند. ازجمله اقدامات دیگر ورود به کتابهای درسی در سنوات آینده است که پس از انجام کار کارشناسی و امضای توافقنامه ان شاالله در سال 86به بار خواهد نشست.
به اعتقاد آقای فریدی ، دانش آموزان ما باید به صورت نظری و حتی به صورت عملیاتی و حرفه ای و مهارتی ، باورها، نگرش ها و مهارت هایی را کسب کنند که بتوانند در مقابل استعمال دخانیات نه بگویند و پاسخ منفی بدهند.
این آموزش ها دیگر آسیبهای اجتماعی که دانش آموزان ما را تهدید می کنند نظیر: خشونت ، رفتارهای کج روانه و نابهنجار را نیز پوشش می دهد. دانش آموزی که با توجه به این آموزش ها بتواند خوب تصمیم بگیرد، برای زندگی خود برنامه ریزی و برنامه های خود را بدرستی اجرا کند و به عبارت دیگر، مهارت مناسب زندگی را بیاموزد، دیگر خشن نخواهد بود.
چنین دانش آموزی ، مبادی آداب است و با حفظ ارزشهای اخلاقی به عنوان یک دانش آموز معروف و پسندیده شناخته خواهد شد. قرار است آموزش این مهارت ها وارد کتب درسی شود. این کار بر حسب بند "د" ماده 97قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی - اجتماعی صورت می گیرد.
ازجمله کارهای دیگر در دست اقدام ، رویکرد پژوهشی به موضوع آسیبهای اجتماعی فرهنگیان و دانش آموزان است. در حال حاضر آمار مشخصی از وضعیت ابتلا به آسیبهایی مثل اعتیاد، مصرف مواد مخدر و دیگر آسیبهای اجتماعی در دست نیست.
تنها تحقیق ملی به سال 82مربوط می شود که اگرچه درصد مصرف مواد دخانی در این آمار نسبت به دیگر کشورها بسیار پایین است ، ولی چندان هم رضایت بخش نیست.
ازجمله اقدامات مثبتی که پس از مدیریت جدید در آموزش و پرورش شروع شده است تشکیل ستاد مبارزه با دخانیات تحت عنوان استعاری پاد به معنی پ: پیشگیری ، ا: استعمال و د: دخانیات در بین دانش آموزان و فرهنگیان کشور است.
این ستاد 3جلسه کاری خود که به تدوین آیین نامه در سطح مرکزی انجامیده را پشت سر گذاشته و بررسی و تدوین آیین نامه استان و منطقه و مدرسه را در دست اجرا دارد.
آقای فریدی امیدوار است کمیته علمی ، راهبردی و پیشگیری که طبق ابلاغیه وزیر آموزش و پرورش اعلام شده بسرعت وارد دستور کار شود.
مشکل عمده برای آسیب زدایی دانش آموزان
متاسفانه طرح پیشگیری از آسیبهای اجتماعی نیز با مشکلات خاص خود دست به گریبان است. کمبود نیروی متخصص در سطح کشور و بخصوص در سطح استان ها، مناطق و مدارس یکی از این مشکلات است.
از طرف دیگر، سرانه پیشگیری به لحاظ اعتباری و مالی بسیار پایین است. فریدی در این زمینه می گوید: در سال گذشته ستاد مبارزه با مواد مخدر تنها 800میلیون تومان اعتبار به آموزش و پرورش تخصیص داده است که اگر این مبلغ را بر تعداد دانش آموزان تقسیم کنیم به هر نفر تنها 50تومان می رسد، در حالی که سرانه پیشگیری از آسیبهای اجتماعی در دیگر کشورها به حدود 12دلار، یعنی 10هزار تومان می رسد.
با مقایسه این دو رقم متوجه می شوید که اگر بخواهیم کار درازمدت انجام دهیم ، از ایجاد و گسترش آسیبها پیشگیری و فرهنگ سازی کنیم باید این مبلغ را 200برابر ارتقا دهیم و برای این کار به حمایت مسوولان ستاد مبارزه با دخانیات و مواد مخدر نیاز داریم؛ همچنین در این خصوص با دیگر نهادهای مرتبط ازجمله سازمان بهزیستی ، کمیته امداد، وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی ارتباطات قوی و مناسبی برقرار کرده ایم که ان شاالله در آینده اثرات آن را خواهیم دید.
آموزش تنها کافی نیست
سالیان سال است در مدارس از دوره ابتدایی گرفته تا پایان دوره متوسطه و همچنین در دانشگاه ها، یکی از سرفصل های مهم درسی را دروس دینی و قرآن ، معارف و اخلاق اسلامی و از این قبیل تشکیل می دهد.
آیا این درسها با توجه به هزینه و وقتی که همه ساله صرف آموزش آنها می شود تا چه اندازه توانسته است جوان و نوجوان ما را فردی مذهبی و دینی بار آورد؛
بارها شنیده و خوانده ایم که متخصصان از مضرات سیگار و مواد مخدر سخن گفته اند. سیمای جمهوری اسلامی مکررا نمونه های بارز اثرات مصرف مواد مخدر را به نمایش گذاشته است.
این آموزش ها تا چه اندازه مصرف دخانیات و مواد مخدر را کاهش داده است؛به طور قطع برنامه ریزان و مجریان ، این طرحها را با توجه به این واقعیت که جوانان و نوجوانان آینده ساز این کشور هستند و سلامت و سعادت آینده کشور در گروی سلامت آنان است برنامه ریزی کرده اند؛ اما تجربه های ذکر شده کافی است تا بدانیم در زمینه پیشگیری از آسیبهای اجتماعی نیز نمی توان تنها به آموزش بسنده کرد.
شاید لازم باشد پیش از صرف هزینه های کلان و پیش از این که یک بار دیگر آزمایش و خطا را تجربه کنیم بار دیگر تمام جوانب طرحهای در دست اجرا را بسنجیم و در کنار آموزش با کمک کارشناسان و متخصصان از اقدامات عملی دیگری نیز مدد بجوییم.
سعیده کافی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
