ضعف مدیریت مصرف و افزایش قاچاق

به گزارش مرکز پژوهش خبری صداوسیما، قاچاق کالا را در کشور نمی‌توان کتمان کرد و دلایل مختلفی برای شکل گرفتن این پدیده نابهنجار اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی وجود دارد، اما به‌طور کلی چنین به نظر می‌رسد که تدوین هر قانون و برنامه‌ای برای مبارزه با مساله قاچاق، بدون توجه به مسائل، تنگناها، دلایل ریشه‌ای و نگرش‌های دقیق و موشکافانه، ناکارآمد است. یکی از مهم‌ترین مسائلی که در این زمینه مطرح می‌شود، بحث مطلوبیت نسبی کالاهای خارجی نسبت به کالاهای داخلی است.

اگر علل و عوامل ایجادکننده تقاضا برای کالاهای خارجی بدرستی شناسایی و ارزیابی و تحلیل نشود، مبارزه با قاچاق حتی با صرف هزینه‌های هنگفت ثمری نخواهد داشت و اشتیاق مصرف‌کننده برای این‌گونه کالاها همواره با راه‌های تازه‌ای برای عرضه غیرقانونی آنها از سوی قاچاقچیان مواجه خواهد شد. در واقع هر قدر دولت برخوردهای فیزیکی خود را در مبارزه با قاچاق افزایش دهد، نتایج کمتری به دست خواهد آمد، زیرا بحث مطلوبیت نسبی کالاهای خارجی یکی از عوامل ریشه‌ای و اساسی است که باید در اولویت قرار گیرد.

تا زمانی که مصرف‌کنندگان نهایی کالا، کالاهای قاچاق را در سبد مصرفی خود قرار می‌دهند در واقع آنها به قاچاقچی علامت می‌دهند که در بازار مصرف آنها نیاز ارضانشده‌ای وجود دارد و این زمینه‌های مناسبی را برای فعالیت غیرقانونی قاچاقچیان شکل می‌دهد.

بررسی چرایی افزایش میزان مطلوبیت نسبی کالاهای خارجی

دلایل زیر متغیرهایی را که باعث افزایش میزان مطلوبیت نسبی کالاهای خارجی نسبت به کالاهای داخلی می‌شود، مورد بررسی قرار می‌دهد:

ـ رفتار منطقی مصرف‌کننده در شرایط بازار به این شکل است که کالایی را انتخاب خواهد کرد که مطلوبیت وی را به حداکثر برساند. دو شاخص مهم در تعیین میزان مطلوبیت هر کالا عبارت است از: قیمت و کیفیت کالا. هر چند برخی بر این باورند که در سال‌های اخیر بی‌توجهی به نیازهای کمی و کیفی مصرف‌کنندگان، به‌کارگیری مواد اولیه نامرغوب و نازل بودن استاندارد‌های ساخت در برخی از کالاهای داخلی و بالا بردن قیمت آنها موجب سلب اعتماد مردم از برخی تولیدات داخلی شده، اما نکته مهم‌تر و قابل تعمق‌تر مسائل فرهنگی و اجتماعی جامعه است. در کشور ما مصرف‌کنندگان تمایل زیادی به استفاده از محصولات خارجی دارند. این میل نشأت گرفته از عوامل متعددی است. می‌توان به عواملی همچون عدم شناخت تولیدکنندگان از مشتری، بی‌توجهی به خواسته او، استفاده نکردن از روش‌های بازاریابی نوین و به‌روز نبودن فناوری‌های تولید و بسته‌بندی اشاره کرد.

ـ یکی از اساسی‌ترین نیازهای هر تولیدکننده، برنامه‌ریزی برای تولید و شناخت سن، جنس، تمایلات و خواسته‌های مشتری است. تا چه حد تولید‌کنندگان ما دارای شناخت جامعی از بازار هدف خود هستند؟ تحقیقات در زمینه مشتری و خواسته‌های آن یکی از بزرگ‌ترین دلایل وجود شکاف در میان تولید‌کننده داخلی و مصرف‌کننده است. از سوی دیگر علوم بازاریابی امروزه تحولات شگرفی کرده است و تکنیک‌های آن سال‌هاست که در دیگر کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما همچنان در کشور ما این روش‌ها مغفول واقع شده است.