هزینه‌های مسابقه تسلیحاتی در بعد امنیتی و اقتصادی

در همین زمینه گفت‌وگویی با حسن بهشتی‌پور، کارشناس ارشد مسائل روسیه انجام گرفته که در ذیل می‌خوانید:

تنش‌های میان روسیه با بلوک غرب به رهبری آمریکا بویژه در بحران اوکراین و نزدیکی نیروهای ناتو به مرزهای روسیه تا چه اندازه انگیزه‌ای است برای شروع مسابقه احتمالی تسلیحاتی جدید میان آمریکا و روسیه؟

در ابتدا لازم است میان دو نوع مسابقه تسلیحاتی تفکیک قائل شد. اول: مسابقه تسلیحات متعارف است مانند جنگنده‌ها، هلیکوپتر، تانک،‌ توپخانه پیشرفته،‌ سلاح‌های معمول جنگ‌های زمینی و... که بعد از پایان جنگ سرد طبق توافقاتی تاکید شده بود به میزان یک‌سوم کاهش پیدا کند که متاسفانه این مهم حاصل نشد. دوم: مسابقه تسلیحات هسته‌ای است که نماد بارز آن دو کشور آمریکا و روسیه هستند. گرچه کشورهایی مانند انگلیس،‌ چین و‌ فرانسه صاحب تسلیحات هسته‌ای هستند اما نقش تعیین‌کننده‌ای ندارند. این موضوعات مطرح شده اخیر میان ترامپ و پوتین در واقعیت امر مسابقه تسلیحات هسته‌ای را نشانه رفته است. این نکته از جهاتی حائز اهمیت است. 1ـ اگر این مسابقه تسلیحاتی آغاز شود، در تعارض با تمام توافقات و معاهدات گذشته میان دو کشور از جمله سالت1 و سالت2 مبنی بر محدودسازی جنگ‌افزارهای راهبردی میان دو کشور خواهد بود و این از نظر امنیتی و سیاسی عواقب بسیار خطرناکی را در پی خواهد داشت. 2ـ این مسابقه تاثیر بسیار مخربی را در مرحله اول بر اقتصاد کشورهای شروع‌کننده مسابقات و در مرحله بعد سایر کشورهای جهان خواهد گذاشت. طبق توافقات گذشته آمریکا و روسیه متعهد شدند سلاح‌های راهبردی خود را محدود و از به‌روزرسانی آنها خودداری کنند. اکنون شاهدیم که سلاح‌های نسل چهارم بیش از ده برابر در مقایسه با نسل‌های قدیمی مخرب‌تر هستند. با نگاه به روند تولید و نگهداری این سلاح‌ها درخواهیم یافت که هزینه بسیار هنگفتی صرف تحقیقات، تولید و نگهداری سلاح‌های اتمی می‌شود. با ورود نسل جدید از این نوع تسلیحات، نسل قدیمی باید معدوم شود و باز هزینه‌های بسیاری برای از بین بردن آنها صرف می‌شود و این تاثیر مستقیمی ابتدا بر اقتصاد آمریکا و سپس روسیه خواهد داشت. در شرایطی که دونالد ترامپ رئیس‌جمهور منتخب آمریکا از صرف هزینه‌های بیهوده بدون بازگشت در جنگ عراق و افغانستان و سایر نقاط انتقاد می‌کند، قدم نهادن در راه به‌روز‌رسانی و مدرن‌سازی سلاح‌های اتمی و پیامدهای ناشی از آن معقول به نظر نمی‌رسد.

تاثیر این مسابقات تسلیحاتی در نظام بین‌المللی و سایر کشورها به چه صورت خواهد بود؟

این تاثیر دو بعد عمده امنیتی و اقتصادی خواهد داشت. بعد امنیتی آن به این معنی است که برخی نظرات بین‌الملل عنوان می‌کنند که سلاح هسته‌ای نقش بازدارندگی دارد. «بازدارندگی» به این صورت که معتقدند این سلاح باعث خواهد شد کشورهای دشمن از حمله به کشور صاحب سلاح هسته‌ای خودداری ‌کنند. این نظر از اساس باطل است. اگر هر کشوری بخواهد بر این مبنا عمل کند همه کشورها صاحب سلاح هسته‌ای می‌شوند و این موضوع بیشتر امنیت نظام بین‌الملل را به چالش خواهد کشید.

بعد اقتصادی آن از اهمیت بسیاری برخوردار است. اکنون آمریکا در اقتصاد جهانی نقش پررنگی دارد، یعنی از چهار مبادله اقتصادی صورت گرفته در جهان، یک طرف آن ایالات متحده است. مبالغی که باید صرف بهداشت، توسعه تحقیقات در زمینه نانو، فناوری‌های اطلاعاتی، پزشکی و رفاه جامعه این کشور شود، هزینه تسلیحات استراتژیک شده که یا کاربرد آن نقش تخریبی به‌دنبال دارد یا در بهترین حالت برای معدوم کردن آن، مبالغ بسیاری صرف خواهد شد. این وضعیت اقتصادی بر اقتصاد سایر کشورها هم تاثیر خود را غیرمستقیم خواهد گذاشت.

آیا روابط نزدیک میان دونالد ترامپ، رئیس جمهور منتخب آمریکا با پوتین، رئیس‌جمهور روسیه می‌تواند این شروع این مسابقه تسلیحاتی را منتفی کند یا تخفیف دهد؟

رقابت سلاح‌های استراتژیک موضوعی است که چندین دهه میان این‌دو کشور در جریان است و بیشتر به ساختار نظام داخل آمریکا و شرایط بین‌المللی وابسته است. اکنون شاهدیم که وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) میلیارد‌ها دلار بودجه نظامی دارد و در موضوع این تسلیحات نقش محوری بازی می‌کند. روابط مثبت شخصی میان دو سیاستمدار تاثیر بسیار اندکی بر تخفیف این رقابت خواهد گذاشت.