غروب ستاره عربستان در سپهر دیپلماسی آمریکا

این نکته بدیهی است که عربستان متحد استراتژیک آمریکاست و این کشور در چارچوب سیاست‌های خاورمیانه آمریکا عمل می‌کند و انتقاداتی که به سیاست‌های عربستان در آمریکا می‌شود تاثیر جدی در روابط استراتژیک این دو کشور بگذارد. با این وجود باید متذکر شد که عربستان جایگاه سابق را در سیاست خارجی آمریکا ندارد. زمانی عربستان یکی از بزرگ‌ترین تامین‌کننده نفت آمریکا بود، همچنان که این کشور یکی از بزرگ‌ترین خریداران تسلیحات نظامی از ایالات متحده بود، اما با توجه به تحولاتی که در خاورمیانه در حال شکل‌گیری است و رقابت‌های شدیدی که میان آمریکا و روسیه در سوریه در گرفته، آمریکا همچنان به عربستان سعودی برای مقابله با سیاست‌های روسیه و متحدانش در منطقه نیازمند است. انتقاداتی که در داخل آمریکا به دولت عربستان می‌شود در سطح همان نهادهای مدافع حقوق مدنی و از سوی برخی از نمایندگان کنگره باقی مانده و بیشتر در راستای واکنشی به افکار عمومی نسبت به رویکرد آمریکا در برابر عربستان و مناسباتش با این کشور صورت می‌گیرد و نباید انتظار داشت که انتقادات و مخالفت‌هایی که با بعضی از سیاست‌های عربستان ابراز می‌شود به تغییر جدی در مناسبات میان این دو کشور بینجامد.

بحث تروریسم البته موضوع مهمی در این میان است. وقتی که چگونگی شکل‌گیری گروه ترویستی اعم از القاعده، طالبان، ‌داعش و... را مورد بررسی قرار می‌دهیم متوجه می‌شویم که آمریکا نقش موثری در ایجاد این گروه‌های آشوب‌طلب و بحران‌ساز داشته است. نتیجه حضور آمریکا در افغانستان و عراق پیدایش گروه‌های تروریستی بوده است. اگر رفتار آمریکا درباره رویکرد عربستان نسبت به یمن و روسیه را مورد ارزیابی قرار دهیم حقایقی برای ما معلوم خواهد شد. عربستان در یمن کشتار وسیعی انجام داده و ساختارهای زیربنایی این کشور را نابود کرده است. این رفتار نقض آشکار حقوق بشر است، ولی ما شاهد هیچ واکنش آشکاری از سوی دولت آمریکا در این باره نیستیم، اما در سوریه این رفتارها تغییر پیدا می‌کند و انتقادهای خیلی جدی‌تر مطرح می‌شود.

این رویکرد آمریکا نسبت به عربستان را نشان می‌دهد. یعنی عربستان در چارچوب سیاست‌های آمریکا رفتار می‌کند . درست است که عربستان در برخی از مواقع خودسرانه عمل می‌کند و سیاست‌های مشخص آمریکا را در منطقه با چالش مواجه می‌کند و آنچنان که باید مثل سابق همسویی و هماهنگی صددرصدی با سیاست‌های آمریکا ندارد، اما به نظر من سعودی‌ها در چارچوپ سیاست‌های ایالات متحده رفتار می‌کنند هرچند در جامعه آمریکا و متحدان این کشور در اروپا انتقادهایی نسبت به این رویکردها وجود دارد، هر چند که عربستان سعودی نسبت به مواضع ایالات متحده نسبت به ایران و منطقه خاورمیانه نگران است، ولی با این وصف همچنان متحد استراتژیک آمریکا باقی مانده است. پاسخ دادن به این سوال، دشوار است که آیا آمریکا، عربستان را در منطقه رها خواهد کرد و به ایران گرایش پیدا می‌کند؟ در اینجا باید نکته‌ای را متذکر شد که چرا در برخی از مواقع عربستان و آمریکا در منطقه به صورت همسو عمل نمی‌کنند. این مساله را باید پذیرفت که سیاست‌های آمریکا و قدرت و اثرگذاری این کشور در منطقه رو به افول نهاده و همین مساله باعث شده است که آمریکا در پیشبرد بخشی از برنامه‌های خود در منطقه ناکام بماند. این افول شاید موجب آن شده که عربستان نتواند در همه موارد حمایت و همسویی آمریکا را جلب کند و لابی نفوذ عربستان در آمریکا نتواند آنچنان که می‌خواهد در فرآیند تصمیم‌گیری دولت آمریکا در گسترش روابط با سعودی‌ها تاثیر لازم را بگذارد. به نظر می‌رسد آنچه که در تغییر این رویکرد موثر بوده ناشی از کاهش اثرگذاری آمریکا در خاورمیانه است. فارغ از این مساله شاهد تغییر ماهوی در گسترش روابط میان این دو کشور نیستیم.

مرتضی مکی/ کارشناس مسائل آمریکا