زخم تجاوزگری بر اقتصاد عربستان

کارشناسان بخشی از دلایل ایجاد چنین شرایطی را کاهش بهای نفت اعلام می‌کنند که شامل همه کشورهای عرب تولیدکننده نفت از جمله کویت شده است اما بخش دیگر این بحران به‌دلیل جنگ‌افروزی‌های عربستان بویژه در خاک یمن است. عربستان از یک‌سو با کشتار مردم بیگناه یمن به گفته سازمان‌های بین‌المللی طرفدار حقوق بشر بارها «مرتکب جنایت جنگی» شده و از سوی دیگر به‌دلیل خالی شدن زرادخانه‌های تسلیحاتی‌اش مجبور به خرید‌های بیشتر و در نتیجه پرداخت هزینه‌های بیشتر در این جنگ شده است. فشارهای جنگ یمن به مرور در حال شکستن کمر ریاض است. یک مقام نزدیک به انصارالله یمن گفت عربستان در یمن تاکنون بیش از 450 میلیارد دلار هزینه کرده و بیش از 8000 نیروی نظامی وافسران خود را از دست داده است.

ریاضت اقتصادی

به موجب فرمان ریاضت اقتصادی که در عربستان صادر شده، وزیران و اعضای مجلس مشورتی مشمول کسری حقوق ماهانه می‌شوند. تعداد این افراد فراتر از 200 نفر نیست. براساس فرمان شاه سعودی، حقوق و مزایای وزیران به ‌میزان 20درصد و اعضای مجلس مشورتی به‌میزان 15 درصد و کمک‌های سالانه برای مسکن اعضای شورا هم به‌میزان 15درصد کاهش می‌یابد.

همچنین پاداش و مزایای تمام کارکنان بخش دولتی در عربستان بر اساس تصمیمات جدید رژیم سعودی، کاهش خواهد داشت. حذف اضافه‌کاری سالانه کارکنان و نیروهای مسلح سعودی در سال جدید هجری قمری (1438، سال جدید هجری قمری از ابتدای محرم‌الحرام آغاز می‌شود) به‌استثنای نظامیان شرکت کننده در تجاوز نظامی به یمن از نکات قابل توجه دستورات جدید شاه سعودی است.

البته رسانه‌های رسمی و وابسته به دربار برای توجیه این دستورات مدعی شده‌اند این دستورات و تصمیمات با هدف تأمین آینده بهتر برای نسل‌های سعودی اتخاذ شده است. این درحالی است که حقوق کارکنان بخش دولتی در عربستان، 50 درصد بودجه کل این کشور را به خود اختصاص می‌دهد، عربستان سعودی سال گذشته با کسری بودجه 98 میلیارد دلاری روبه‌رو شد که یک رکورد بی‌سابقه از خود برجا گذاشت. به همین دلیل ناظران می‌گویند کاهش حقوق و مزایای وزیران و اعضای مجلس مشورتی مقدمه‌ای است برای کاهش حقوق و مزایای کارکنان بخش دولتی یا مشاغل رسمی حکومتی که به مرور اعلام خواهد شد.

دکتر محمد حسینی، سفیر پیشین ایران در عربستان در مورد دلیل اتخاذ چنین سیاستی از سوی رهبران عربستان در گفت‌وگو با جام‌جم اظهار کرد: عربستان طی چند سال گذشته و برای مقابله با ایران و روسیه، از نفت به‌عنوان یک کالای سیاسی استفاده کرد. در همین زمینه ریاض با افزایش قیمت نفت و تلاش برای تسخیر بازار و همچنین اقداماتی همچون ذخیره‌سازی در کشورهایی مثل ژاپن و کره‌جنوبی، سعی کرد قیمت نفت را پایین بیاورد. در ابتدا عربستان با تکیه بر ذخایر نفتی خود تصور می‌کرد با چند سال کاهش قیمت نفت می‌تواند به این اهداف برسد، اما از حدود دو سال پیش تاثیرات این سیاست در خود عربستان مشاهده شد. برآوردهای امسال حاکی از رسیدن کسر بودجه این کشور به بیش از صد میلیارد دلار است. با این حال، عربستان باز هم به جای گام‌برداشتن در مسیر درست تعامل با اعضای اوپک، گام در باتلاق دیگری گذاشت. بر همین اساس با تبلیغاتی گسترده اعلام کرد که قصد اجرای ریاضت‌های اقتصادی در داخل را دارد. اما یک فرد عادی و نه یک اقتصاددان بخوبی می‌داند مجموع افرادی که در پست‌های وزارتی و مهم هستند، بسیار اندک است. در واقع این کاهش 15 تا 20 درصدی که آنها در یک دایره محدود اعلام کرده‌اند، کمکی به اقتصاد عربستان نخواهد کرد. حال اگر بخواهد این دایره را وسیع‌تر کرده و در آینده مردم عادی و حتی نظامیان را هم در بر بگیرد، آن‌گاه جامعه تنش‌های متعددی در جامعه عربستان بروز خواهد کرد.

موج اعتراضات

سیاست‌های ریاضتی حاکمان ریاض موجی از نارضایتی و نگرانی را در بین مردم این کشور دامن زده است. این فرمان‌ها با موج اعتراضات و نارضایتی مردم عربستان بویژه جوانان در صفحات فضای مجازی روبه‌رو شده است، آنها از این‌که خاندان پادشاهی حاکم بر عربستان مشمول این تصمیمات ریاضتی نمی‌شوند، به خشم آمده‌اند.

به گزارش پایگاه خبری شبکه العالم، شرکت سعودی اوجیه به‌دلیل مواجه شدن با بحران مالی، چندین ماه است که حقوق کارگران و کارمندان خود را پرداخت نکرده است. پرسنل و کادر بیمارستان تخصصی «سعد» در شهر الخبر پنج ماه است حقوق خود را دریافت نکرده‌اند. آنها در اعتراض به این مساله روز دوشنبه دست به اعتراض زده و خیابان مقابل بیمارستان را مسدود کردند. همچنین گفته می‌شود بیش از 6500 پاکستانی در عربستان شاغل هستند که از 9 ماه پیش حقوق نگرفته‌اند. هزاران کارگر هندی و فیلیپینی نیز که برای شرکت سعودی اوجیه کار می‌کردند، در ماه‌های اخیر بدون دریافت حقوق عقب مانده خود مجبور به ترک عربستان شده‌اند.

حسن‌هانی‌زاده، کارشناس مسائل منطقه در مورد اعتراضات شکل گرفته در عربستان عنوان کرد: عربستان سعودی به‌دلیل اقتصاد تک محصولی و تکیه بر درآمدهای نفتی همواره سعی داشت رفاه کاذبی در جامعه به‌وجود آورده و با پمپاژ کردن پول در جامعه نارضایتی‌های سیاسی را کاهش دهد. کاهش قیمت نفت طی دو سال گذشته عربستان سعودی را بشدت از لحاظ اقتصادی دچار تزلزل کرده است. برهمین اساس، بسیاری از پروژه‌های بزرگ عمرانی در عربستان متوقف و هزاران کارگر داخلی و خارجی بیکار شده‌اند. ضمن این که ماجراجویی ریاض در یمن، سوریه و عراق هم هزینه‌های سنگینی برای رژیم آل‌سعود به همراه داشته است. بنابراین به نظر می‌رسد شرایط به‌گونه‌ای است که عربستان با یک بحران اقتصادی شدید مواجه شده و نارضایتی‌ها هم در این کشور بشدت افزایش یافته است.

ضمن این که عربستان هم نتوانسته در مقابل پیمانکاران خارجی به تعهدات مالی خود عمل کند. این وضعیت شکننده اقتصادی عربستان موجب شده این کشور با بحران شدید داخلی مواجه باشد. مجموعه این رخدادها و همچنین شرایط ناپایدار اقتصادی یک بحران گسترده اجتماعی در عربستان آن هم در میان نخبگان و طیف‌های غیر شیعی به‌وجود خواهد آورد که این یک پاشنه آشیلی برای ریاض محسوب می‌شود.