نشست مشترک برای اصلاح قانون انتخابات

موضوع اصلاح قانون انتخابات از آن موضوعات تکراری است که درباره آن بحث‌های زیادی شده و اقداماتی نیز در این زمینه انجام شده اما در هر دوره انتخابات، ضعف‌های قانون فعلی خود را نشان می‌دهد و فعالان بر ضرورت انجام اقدام جدی در این باره تاکید می‌کنند.

باوجود این در ادوار مختلف، دستگاه‌های اجرایی هیچ‌گاه برای اصلاح قانون انتخابات اقدام جامع و موثری نکرده‌اند و مجلس نیز گرچه در مقاطعی برخی اصلاحات موردی را در قانون انتخابات ایجاد کرده اما تاکنون نتوانسته در این زمینه، کار اساسی انجام دهد و نتیجه این فرآیند به اینجا انجامید که مقام معظم رهبری، تدوین سیاست‌های کلی انتخابات را به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارجاع دادند.

بسیاری از کارشناسان معتقدند پس از ابلاغ این سیاست‌ها، مجلس نیز راهش را بهتر پیدا خواهد کرد و قوانین انتخاباتی را وضع می‌کند که مطلوب نظام اسلامی همراه با رعایت اقتضائات موجود باشد.

اکبر رنجبرزاده، عضو هیات رئیسه مجلس که در جلسه مشترک دیروز شورای نگهبان و مجلس حضور داشت با اشاره به بحث تدوین سیاست‌های کلی انتخابات در مجمع تشخیص مصلحت نظام به جام‌جم گفت: این سیاست‌ها پس از تصویب در مجمع، خدمت رهبر معظم انقلاب تقدیم شده و با توجه به این‌که برخی ایرادات آن در حال رفع شدن است، احتمال می‌رود کمتر از یک تا دو هفته آینده این سیاست‌ها ابلاغ شود و بر همین اساس حاضران در جلسه دیروز ترجیح دادند جزئیات اصلاح قانون انتخابات را زیاد به بحث نگذارند.

رنجبرزاده با بیان این‌که سیاست‌های ابلاغی انتخابات به‌عنوان سند و قانون بالادستی باید مورد توجه نمایندگان و شورای نگهبان قرار گیرد، گفت: این سند راهبردی باید در پیش‌نویش اصلاح قانون مدنظر قرار گیرد و اذهان آماده باشد که در چه مواردی می‌توان ورود کرد.

اجماع مجلس و شورای نگهبان

از سوی دیگر با توجه به این‌که بسیاری از ضعف‌های قانون انتخابات، دامنگیر شورای نگهبان است و علاوه بر ایجاد مشکلات فراوان برای این شورا در مقطع انتخابات، همواره زمینه‌ساز برخی حملات به شورای نگهبان در زمان انتخابات می‌شود طبیعتا برگزاری نشست‌های مشترک میان مجلس و شورای نگهبان می‌تواند سبب پخته‌تر شدن اصلاحات احتمالی در مورد قانون انتخابات شود. بر همین اساس آن‌طور که غلامرضا کاتب، عضو هیات رئیسه مجلس گفته در جلسه دیروز مقرر شد، اجماعی میان شورای نگهبان و مجلس درباره اصلاح قانون انتخابات صورت گیرد.

رنجبرزاده نیز با اشاره به این‌که اصلاحات در قانون انتخابات مورد تائید شورای نگهبان و مجلس است و هر دو نهاد معتقدند باید متناسب با پیشرفت‌های نظام در سطوح مختلف، این اصلاحات صورت گیرد، اظهار کرد: در جلسه دیروز گرچه مباحث مربوط به نحوه اصلاح قانون انتخابات خیلی باز نشد اما اعضای هیات رئیسه مجلس و اعضای شورای نگهبان همگی تاکید کردند که اصلاح قانون انتخابات نیاز و ضرورت است.

ضعف‌های عمده قانون انتخابات

معضل خرید و فروش آرا، فرصت کوتاه شورای نگهبان برای بررسی صلاحیت نامزدها، ‌میزان بالای ثبت‌نام‌کنندگان، سازوکار حضور نامزدها، شفاف نبودن هزینه‌های انتخاباتی، روشن نبودن تعریف تخلفات انتخاباتی و نیز جایگاه احزاب و پیوند آنان با قانون انتخابات از جمله مهم‌ترین موضوعاتی است که در ارتباط با قانون انتخابات مطرح است و همواره بر ضرورت اعمال اصلاحاتی در این موارد تاکید شده است.

در شرایط فعلی و با قانون انتخابات موجود هرکسی با شرایط حداقلی را (که البته در یکی دو اصلاح از سوی مجلس تلاش شده تا این شرایط سخت‌تر شود) دارد، می‌تواند ثبت‌نام کند و نهایتا شورای نگهبان و نهادهای نظارتی ناچارند که صلاحیت بسیاری از این افراد را تائید نکنند و اینها به عنوان ردصلاحیت شده در افکار عمومی شناخته می‌شوند در حالی که شرایط ثبت‌نام را نیز نداشته‌اند.

یکی از راهکارهای حل این معضل که در بسیاری از کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرد، ارتقای جایگاه احزاب است و در کشور ما نیز بارها بر آن تاکید شده اما هنوز خلأ احزاب قدرتمند وجود دارد و جایگاه تعریف شده‌ای برای احزاب فعلی در قانون انتخابات نیست.

به گفته رنجبرزاده، بحث حضور احزاب در انتخابات یکی از مباحثی بوده که از سوی آیت‌الله جنتی، دبیر شورای نگهبان در جلسه دیروز مورد تاکید قرار گرفته و وی از این موضوع استقبال کرده است.

معضل خرید و فروش آرا نیز که اخیرا از سوی دبیر شورای نگهبان مورد تاکید قرار گرفته از دیگر مباحث است و آن‌طور که عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان در یکی از نشست‌های خبری گفت با برگزاری انتخابات الکترونیک و ثبت‌نام رای‌دهندگان، می‌توان تا حد زیادی این معضل را کنترل کرد که البته انجام این کارها نیازمند اصلاح قانون انتخابات است.

این ضعف‌ها مواردی است که بارها به آنها اشاره شده و رنجبرزاده به جام‌جم می‌گوید که در جلسه مشترک دیروز میان مجلس و شورای نگهبان نیز درباره همه این موارد به‌صورت جسته و گریخته صحبت شده اما به‌دلیل کمبود وقت ادامه مباحث به جلسه بعد موکول شد.

نشست بعدی در مهرماه

از دیگر مشکلاتی که درباره اصلاح قانون انتخابات مطرح است، این‌که معمولا تلاش‌ها برای انجام این کار زمانی منسجم می‌شود که کشور در آستانه برگزاری یک دوره انتخابات قرار می‌گیرد و علاوه بر شائبه‌هایی که درباره نیت دست‌اندرکاران مطرح می‌شود، این مشکل وجود دارد که اقدامات انجام شده به دوره انتخابات پیش‌رو نمی‌رسد و نهایتا دوباره کار رها شده و تا زمان نزدیک شدن به دوره انتخابات بعدی، فراموش می‌شود.

رنجبرزاده در همین زمینه گفت: در جلسه دیروز تاکید شد اصلاح قانون انتخابات باید طی امسال تعیین تکلیف شود تا شائبه انجام این تغییرات همزمان با زمان انتخابات به‌وجود نیاید. عضو فراکسیون ولایت با بیان این‌که بهتر دیده شد سال اول فعالیت مجلس بحث اصلاح قانون انتخابات مطرح شود، گفت: طی توافق با شورای نگهبان مقرر شد در جلسات آینده، موضع انتخابات بحث شود که احتمالا در فصل بعدی و اوایل مهرماه نشست مجددی خواهیم داشت.

در جلسه دیروز مجلس و شورای نگهبان که به منظور گسترش همکاری‌ها بود و نزدیک به چهار ساعت طول کشید علاوه بر بحث اصلاح قانون انتخابات، به دغدغه‌های موجود درخصوص طرح‌ها و لوایح نیز پرداخته شد. در نشست دیروز از سوی مجلس مسعود پزشکیان، علی مطهری،‌ بهروز نعمتی،‌ محمدقسیم عثمانی، غلامرضا کاتب، امیرحسین قاضی‌زاده‌هاشمی، محمدعلی وکیلی و اکبر رنجبرزاده و از سوی شورای نگهبان آیت‌الله جنتی، محمدرضا علیزاده، عباسعلی کدخدایی، نجات‌الله ابراهیمیان، سام سوادکوهی و سیدفضل‌الله موسوی حضور داشتند و هرکدام ضمن بیان ‌نظرات خود پیشنهادهایی برای بهبود روند قانونگذاری ارائه دادند.