حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
طراحی و تولید دستگاههای ابزار دقیق پالایشگاه در کشور
در کشور ما با اقتصادی که تا حد زیادی هنوز متکی به نفت است، اگر بگوییم پالایشگاهها حساسترین تأسیسات کشور هستند، سخن گزافهای بر زبان نیاوردهایم. کوچکترین اختلال در کار پالایشگاه، یعنی وارد آمدن هزاران و بلکه میلیاردها دلار خسارت به اقتصاد و ثروت ملی ما. پس از پیروزی انقلاب اسلامی همزمان با آغاز اعمال تحریمهای ظالمانه بر کشور ما، همواره پالایشگاهها و تأسیسات نفتی و پتروشیمی آماج وضع تحریمهای یکجانبه از سوی غرب بوده است. این تحریمها که در سالهای اخیر شدت یافته، اگرچه بر کیفیت کار تأسیسات نفتی بیتأثیر نبوده، همچون بسیاری از حوزههای دیگر زمینهساز شکوفایی و ایجاد روح خودباوری و تحقق خودکفایی در بخشهای مختلف صنعت نفت بوده است.
ازجمله این طرحها، طرح برگزیده ملی در پنجمین جشنواره علم و عمل با عنوان «طراحی و تولید دستگاههای ابزار دقیق پالایشگاه» بوده است که به همت شرکت دانشبنیان مهندسی و پژوهشی امواج آبی در استان فارس به عرصه عمل راه یافته است. این شرکت از جمله شرکتهای مستقر در پارک علم و فناوری فارس بوده و زمینه کار آن طراحی و تولید دستگاههای ابزاردقیق پالایشگاهها و پتروشیمیهاست. مهندس سید بدرالدین مؤیدی، کارشناس مهندسی الکترونیک، مدیر عامل شرکت دانشبنیان مهندسی و پژوهشی امواج آبی در خصوص ایده اولیه طراحی و تولید دستگاههای ابزار دقیق به منظور استفاده در پالایشگاهها به جامجم میگوید: از چند سال پیش که اعمال تحریمهای ناجوانمردانه علیه کشورمان شدت یافت، یکی از حوزههای بسیار مهم، دستگاههای ابزار دقیق بود که تأمین آنها دشوار شد. شرکت ما در زمینه تأمین این دستگاهها تا به حال چند پروژه موفق داشته که از بارزترین آنها سامانه کنترلی Programmable Logic Controller) PLC) بوده است.
وی درباره ساخت و به کارگیری این دستگاه میگوید: حدود دو سال پیش مراحل کار مطالعاتی این دستگاه را آغاز کردیم. اکنون این دستگاه ساخته شده و پس از انجام مراحل آزمون در مجتمع گاز پارس جنوبی به کار گرفته شده است. مؤیدی تصریح کرد: این دستگاه برای اولین بار با چنین فناوری بالایی ساخته شده و تمام پالایشگاهها و پتروشیمیها به این ابزار نیاز دارند. در واقع اکنون میتوانیم ادعا کنیم در این زمینه خودکفا شدهایم و چنین دستگاهی در کشور ساخته میشود.
دستگاه ابزار دقیق به زبان ساده چکار میکند؟
این پژوهشگر در توضیح بیشتر درباره وظیفه عملکرد دستگاههای ابزار دقیق به زبان ساده به جامجم میگوید: در پالایشگاهها سیستمهایی که برای کنترل ادوات مختلف مورد استفاده قرار میگیرد، دستگاههای ابزار دقیق خوانده میشوند. فشارسنجها، شیرها، انواع عملگرها و سامانههای کنترلی که مغز سیستم محسوب میشوند دستگاه ابزار دقیق نامیده میشوند. مثلا در یک مجموعه پالایشگاهی ممکن است چند هزار سنسور و عملگر وجود داشته باشد. اینجا شبکهای از دستگاهی که ما طراحی کردهایم میتواند تمام سنسورها و عملگرها را کنترل کند تا فرآیندی که برای انجامش در پالایشگاه برنامهریزی شده قابلیت اجرا پیدا کند. وی درخصوص سابقه تأمین این ابزارها در کشور پیش از طراحی و ساخت نمونه بومی آنها تصریح میکند: این سیستمها، نمونه ارتقایافته سیستمهایی است که از 20 سال پیش وارد صنعت نفت و گاز و پتروشیمی شده است. ما در گذشته این ادوات را از خارج از کشور وارد میکردیم. اما اکنون قیمت تمام شده این محصول بومیشده تقریبا یک پنجم مشابه خارجی با کیفیت عملکرد مشابه خارجی است.
ایمنی در برابر حملات سایبری با تولیدات بومی
مؤیدی در خصوص مزیت مهم ایجاد شده حاصل از تولید این ابزارها در کشور میگوید: چندی پیش که دشمنان تأسیسات هستهای ما را با ویروس رایانهای استاکسنت مورد حمله قرار دادند، این ویروس تأسیسات نفت و گاز و پتروشیمی ما را نیز مورد حمله قرار داده بود. حفره امنیتی که استاکسنت از طریق آن توانست به تأسیسات ما آسیب برساند به این علت وجود داشت که فناوری محصولات کنترلی تأسیسات حساس ما در پالایشگاه در اختیار بیگانگان بود و به این ترتیب راه نفوذ برای دشمنان مشخص بود. اکنون با تلاشهای صورت گرفته در زمینه تولید محصولات کنترلی بومیسازی شده در کشور، دانش فنی آن در اختیار ما قرار گرفته و به این ترتیب راههای نفوذ برای آسیب به تأسیسات ما به حداقل رسیده است.
راهکار صادرات این محصول فناورانه داخلی
مدیرعامل این شرکت دانشبنیان که محصول فناورانه خود را با همکاری کمیته خودکفایی شرکت ملی گاز ایران بهعنوان سفارشدهندگان اصلی پروژه تولید کرده است، در خصوص امکان صادرات محصول خود برای به کارگیری در پالایشگاههای کشورهای خارجی میگوید: ما برای صادرات اقدام خاصی نکرده ایم . علت اصلی این است که ما استاندارد بینالمللی روی سیستم تولید شده اخذ نکردیم. زیرا برای اخذ استاندارد باید تمام پروتکلهای ابزار خود را در اختیار سازمانهای مستقر در کشورهای دیگر بگذاریم و با این کار درجه ایمنی کار ما برای کنترل بخشهای حساس پالایشگاهها پایین میآید. وی ادامه میدهد: درخواست ما این بود که یک آزمایشگاه مبدأ در کشور تشکیل شود تا با توجه به استانداردهای ملی و بینالمللی، گواهی ملی برای کیفیت محصول تولید شده صادر شود تا به این ترتیب صنایع داخلی اطمینان بیشتری به تهیه و به کارگیری محصول داشته باشند. به علاوه وقتی بتوانیم داخل کشور در دهها شرکت مختلف محصولمان را ارائه بدهیم و گواهی بگیریم، شرکتهای خارجی نیز تمایل بیشتری به خرید این محصول پیدا میکنند و به این ترتیب خواهیم توانست بازار خارجی نیز برای دستگاههای ابزار دقیق تولید شده پیدا کنیم.
آنچه دانشبنیانها نیاز دارند
مؤیدی با اشاره به حمایتهای مؤثری که معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در چند سال اخیر با در نظرگرفتن معافیتهای مالیاتی، برگزاری نمایشگاههای مختلف و حمایتهای تسهیلاتی از شرکتهای دانشبنیان انجام داده است، درباره دغدغه و نیاز شرکتهای دانشبنیان برای توسعه فعالیتهای خودشان میگوید: نگرانی شرکتهای دانشبنیان نسبت به آینده فعالیت خود به علت تغییرات پی در پی سیاستها و شیوه مدیریتی موجب میشود نتوانیم به تداوم این حمایتها و شرایطی که پیش خواهد آمد از جهت برنامهریزی برای توسعه فعالیتهای خود مطمئن باشیم. وی تصریح میکند: گاهی شرایط را که میبینیم، به نظر میرسد نمیتوانیم برنامهریزی بلندمدتی برای آینده انجام دهیم. این پژوهشگر فعال ادامه میدهد: پیشنهاد بنده این است که برای آینده محصولات دانشبنیانی که کیفیت آنها به تأیید رسیده و گواهیهای لازم را اخذ کردهاند، ضمانت خریدی ایجاد شود تا امکان برنامهریزی بلندمدت برای توسعه فعالیتهای دانشبنیان داشته باشند. واقعیت این است که شرکتهای دانشبنیان عمدتا بضاعت مالی قوی ندارند و غالبا سرمایههایشان را با قرض و وام تهیه میکنند، اگر قرار باشد این همه مشقت را به جان بخرند و بعد با تغییر سیاستها همه برنامههایشان نقش بر آب شود، حاصلی جز ناامید شدن نخبگان کشور در پی نخواهد داشت.
کاظم کوکرم
دانش
گفت و گو
