کیست‌ها و توده‌های تخمدان خوش‌خیم یا بدخیم؟

کیست‌های تخمدان اغلب موجب احساس نگرانی فوق‌العاده در بانوان می‌شود در حالی که در بیش از 95 درصد موارد خوش خیم هستند. در تخمدان‌ها به دلیل اثر هورمون‌ها هر ماه یک تخمک تشکیل و آزاد می‌شود. طی روند ساخت این تخمک فولیکول‌های متعددی رشد می‌کنند که در مرحله خاصی از این روند در سونوگرافی به شکل کیست‌های کوچکی دیده می‌شوند. در زمان تخمک‌گذاری یکی از این فولیکول‌ها به ابعاد حداکثر دو و نیم تا سه سانتی‌متر می‌رسد که طبیعی است.

کیست‌های تخمدان اگرچه خوش‌خیم هستند، اما وقتی ابعاد بزرگ پیدا کنند، بندرت امکان پاره شدن یا پیچ خوردن دارند که به درد حاد شکمی و مراجعه به پزشک زنان منجر می‌شود.

در مواردی که کیست تخمدان پاره می‌شود اغلب به جز درد لگنی ناگهانی که طی چند روز کاهش می‌یابد مشکلی وجود ندارد، اما از آنجا که گاهی برخی کیست‌های تخمدانی علاوه بر پاره شدن به خونریزی داخل شکم می‌انجامد، هرگاه کیستی پاره شد، بیمار باید تحت نظر باشد و علائم وی کنترل شود و در موارد اورژانس و وجود خونریزی جراحی شود.

توده‌های تخمدانی توپر اگرچه 85 درصد خوش خیم هستند اما انواع بدخیم بسیار خطرناک نیز وجود دارد و باید مراقبت و پیگیری از سوی پزشک متخصص انجام شود.

این توده‌ها اغلب بدون علامت بوده و به‌طور اتفاقی در سونوگرافی یافت می‌شوند، اما گاهی با علائمی مثل بزرگ‌شدن شکم، احساس نفخ و باد کردن شکم، درد شکم یا خونریزی‌های نامرتب رحمی و بندرت اختلالاتی در سیستم ادراری مثل احتباس ادرار همراه هستند.

همان‌طور که توضیح دادم، توده‌های تخمدانی اغلب خوش‌خیم هستند، مثل کیست درمویید که در برخی افراد دیده می‌شود، اما این توده‌ها هم باید با جراحی خارج شوند تا از خوش‌خیم بودن آنها مطمئن شویم و ضمنا از مشکل پیچ‌خوردن تخمدان که با این نوع توده خوش‌خیم شایع است جلوگیری کنیم.

از انواع دیگر توده‌های خوش‌خیم می‌توان اندومتریوز یا اندومتریوما را نام برد که حاصل رشد بافت داخل رحم در جایی خارج از رحم بخصوص در تخمدان‌هاست. این توده‌ها هم باید با جراحی خارج شوند تا از ماهیت خوش‌خیم آنهامطمئن شویم و درمان‌های مربوط را انجام دهیم.

به‌هر حال هر توده تخمدانی توپر نیاز به بررسی بیشتر و اغلب جراحی دارد. همین‌طور کیست‌های بزرگ‌تر از هشت سانتی متر در هر سنی یا توده‌های بزرگ‌تر از سه سانتی‌متر در سن پس از یائسگی، نیاز به بررسی بیشتر و گاه جراحی دارند.

قبل از جراحی می‌توان با انجام آزمایش‌هایی احتمال بدخیمی یک توده را بررسی کرد. اما این آزمایش‌ها حرف آخر را نمی‌زند و اغلب جنبه کمکی داشته و موجب ایجاد شک بیشتر پزشک به بدخیم بودن توده می‌شود.

دکتر رضا کریمی

‌ فوق‌تخصص بیماری‌های غدد و متابولیسم