رئیس‌جمهور: نظارت بر‌کتاب نباید سلیقه‌ای باشد

به گزارش جام‌جم، امسال حدود 465 هزار عنوان کتاب در نمایشگاه عرضه می‌شود که 300 هزار عنوان به کتب داخلی و 165 هزار عنوان به کتاب‌های خارجی اختصاص دارد. این کتاب‌ها در متراژی به وسعت 130 هزار متر فضای نمایشگاهی عرضه می‌شود. از این متراژ، 75 هزار متر فضای نمایشگاهی در سالن‌های سر باز، و 55 هزار مترمربع فضای نمایشگاهی سرپوشیده و مسقف است. سهم ناشران عمومی از فضای نمایشگاه بیش از دیگر ناشران است. ناشران عمومی که در شبستان مصلی مستقرند، 33 هزار مترمربع را به خود اختصاص داده‌اند. حال آن‌که میان ناشرانی که فضای آنها در محوطه باز است، ناشران دانشگاهی با 16 هزار و 500 مترمربع بیشترین فضا را به خود اختصاص داده‌اند. امسال فضای 40 هزار متری حیاط مرکزی مصلی همراه با آبنمای آن برای رفاه بازدیدکنندگان به فضای نمایشگاه اضافه شده تا رنگ و بوی اردیبهشتی این رخداد را بیشتر کند. حیاط یاس هم که با عطر یاس‌هایش می‌شناسیم، امسال فقط برای استراحت و رفاه بازدیدکنندگان در نظر گرفته شده و سالنی در آنجا دایر نشده است. قرار است در نمایشگاه امسال حدود 600 نشست و برنامه در تالارهای گفت‌وگو و سراهای اهل قلم برگزار شود.

سخنرانی رئیس‌جمهور

اما حسن روحانی، رئیس‌جمهور کشورمان روز گذشته در مراسم گشایش نمایشگاه پیش از هر چیز به پیشینه کتاب در دین اسلام اشاره کرد: زبان گویای اسلام، کتاب است نه شمشیر. با آیات و روایات قرآن و احادیث امامان، واقعیات اسلام به جهانیان تبیین شده است. در قرن دوم هجری بود که صدها کتاب در بیان فقه اسلامی، تدوین و نشر پیدا کرد که یک مجموعه آن ۴۰۰ کتاب و رساله در زمینه فقه و کلمات امام باقر(ع) و امام صادق(ع)، حدیث، کلام و فلسفه اسلامی بود، بنابراین فخر و پشتوانه ما، کتاب است.

روحانی در بخش دیگر صحبت‌هایش به مغفول ماندن کتاب‌های کاغذی در دنیای دیجیتال امروز هم پرداخت و گفت: بعضی فکر می‌کنند در جدال بین کتاب کاغذی و دنیای دیجیتال، این کتاب کاغذی است که روزبه‌روز مغلوب می‌شود و جای کتاب را موبایل و تبلت خواهد گرفت. گرچه شکل کتاب ممکن است به صورت گوناگون در جامعه نشر یابد، اما هیچ چیز جای کتاب را نمی‌گیرد؛ مگر می‌شود خانه‌ای با همه ابزارهای الکترونیکی بدون قرآن یا ده‌ها کتاب دینی و صدها کتاب روایی، تاریخی و ادبی باشد؟

صحبت‌های ضمنی درباره ممیزی، محور بعدی سخنان رئیس‌جمهور بود. او بیان کرد: نمی‌توان آنچنان دروازه‌ها را باز کرد که هر خرافه‌ای به نام کتاب یا هر سخن افراطی به نام دین و انقلاب در اختیار نوجوانان و جوانان قرار گیرد. از آن طرف هم نمی‌توان آنچنان سختگیرانه و سوگیرانه عمل کرد که برای مولف و ناشر هر روز زحمت ایجاد شود. اصول ما برای نشر باید کاملا شفاف، روشن و کوتاه باشد. اگر بنا شد نظارت‌ها سلیقه‌ای شود، آن وقت چنان می‌شود که چاپ اول مجاز، چاپ دوم ممنوع و چاپ سوم مستحب خواهد شد.

روحانی به بازدید ۳ میلیون نفری از نمایشگاه بین‌المللی کتاب سال گذشته اشاره کرد و در عین حال هشدار داد: به‌همین نسبت باید کتابفروشی‌ها در سطح شهر تهران، استان‌ها، شهرستان‌ها و بخش‌ها و روستاها پررونق باشد و کتابخانه‌های عمومی ما پر از مراجعه‌کننده. اگر کتابخانه عمومی ما خلوت باشد، اگر ناشران ما در انتظار مشتری، ساعت‌ها چشم به ورودی مغازه بدوزند، پیداست ما هنوز مشکل داریم. برای حل این مشکل راهی وجود ندارد، مگر این‌که کتاب خریدن و کتابخوانی وارد سبک زندگی شود.

یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که روحانی در گشایش نمایشگاه کتاب به آن پرداخت، بحث کتاب‌های مجانی بود. آن هم در شرایطی که بسیاری در سال‌های اخیر گرانی کتاب را دلیل اصلی کاهش مطالعه عنوان می‌کنند. رئیس‌جمهور در این باره عنوان کرد: ارزان کردن کتاب یا توزیع مجانی آن نمی‌تواند راه‌حل قطعی برای کاهش مطالعه باشد. این تجربه من است که امیدوارم غلط باشد. این‌که هر کتابی که مجانی به کسی بدهیم، هدیه‌گیرنده فقط آن را ورق می‌زند و نمی‌خواند. باید برای کتاب پول داد تا صفحه صفحه آن را خواند.

اما کتاب‌های تجدید چاپی که مدام اخباری از چاپ‌های بعدی آنها منتشر می‌شود، رئیس‌جمهور در این زمینه هم گفت: گاهی آمار و ارقام می‌گوید فلان کتاب، آن تعداد نشر داشته است. متاسفانه برخی موسسات پولی دارند و نمی‌دانند چه کنند، کتاب منتشر می‌کنند و آن را به همه‌جا می‌فرستند. سوال این است که چند نفر آن را خوانده‌اند و چه مقدار تاثیرگذار بوده است؟

انتقاد از کم‌توجهی به مطالعه در فضاهای عمومی هم بخش دیگر سخنان حسن روحانی بود: چرا در متروی ما خیلی کم دیده می‌شود که کسی کتاب بخواند؟ چرا در اتوبوس کم شاهدیم کسی کتاب بخواند؟ در هواپیما هم همین‌طور. شما در برخی کشورهای غربی و شرقی می‌بینید یک جوان در اتوبوس، مطب دکتر، ایستگاه راه‌آهن، کتاب را می‌برد و علامت می‌گذارد، کتاب می‌خواند، برای کتاب ارزش قائل است، این باید در کشور ما هم اتفاق بیفتد. تا در مدارس ما زنگ کتابخانه احیا نشود و تا نوجوانان و جوانان ما در دبیرستان و دبستان و کتابخانه‌های مساجد با کتاب صمیمی نشوند، معضل کتابخوانی حل نمی‌شود.

عناوین غیرتکراری کتاب‌‌های خارجی

علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هم در این مراسم، نمایشگاه کتاب تهران را تجلیگاه نشر اندیشه‌های مختلف از سراسر جهان توصیف کرد و گفت: نمایشگاه کتاب تهران فرصتی منحصربه‌فرد برای بازبینی مقوله کتاب است. این نمایشگاه یک تالار هم‌اندیشی ملی و تامل در باب کتاب است که در آن دولت و ملت پیرامون حوزه‌های مختلف و با محور کتاب با یکدیگر گفت‌وگو و تبادل‌نظر می‌کنند.

به گفته وزیر ارشاد، در سال‌جاری و براساس آمارهای رسمی تعداد عناوین کتب عرضه شده نسبت به دوره قبل ۲۰ درصد افزایش پیدا کرده و در حوزه کتاب‌های خارجی حدود ۵۰ درصد عناوین، کتاب‌های غیرتکراری‌است.

جنتی با بیان این‌که یکی از مسائل ما این است که در سال‌های اخیر دولت بیش از حد لازم وارد عرصه‌های تصدیگری شده است، از واسپاری بسیاری از امور برگزاری نمایشگاه کتاب تهران به ناشران و تشکل‌های نشر خبر داد و گفت: در نظر داریم بتدریج و طی چند سال آینده همه امور نمایشگاه کتاب را به اهلش واگذار کنیم.

سخنرانی مهمان ویژه نمایشگاه

عبدالحمید بن‌منصورالحسنی، وزیر اطلاع‌رسانی عمان که کشورش مهمان ویژه نمایشگاه امسال کتاب تهران است، در این مراسم با اظهار خرسندی از حضور در ایران و استقبال گرم طرف ایرانی از هیات همراه کشورش گفت: دولت پادشاهی عمان بسیار خشنود است از این‌که جمهوری اسلامی ایران این کشور را به عنوان مهمان ویژه نمایشگاه کتاب تهران قبول کرده است.

او اظهار امیدواری کرد مشارکت عمان در این نمایشگاه، مشارکتی علمی باشد تا بازدیدکنندگان از نمایشگاه کتاب به نتایجی علمی، فرهنگی و فکری از حضور عمان در نمایشگاه دست یابند.

او درباره جزئیات حضور عمان در نمایشگاه هم بیان کرد: ما با ایجاد تالارهای گفت‌وگو، ارائه برخی نسخه‌های خطی، فیلم‌های مستند، برپایی نمایشگاه تابلو و فنون قدیمی و صنایع دستی، تلاش می‌کنیم گوشه‌ای از فرهنگ عمان را به نمایش بگذاریم.

در مراسم افتتاحیه نمایشگاه، از ناشران برتر و برگزیده سال 1393 هم تجلیل شد. نمایشگاه کتاب تهران امسال با شعار «خواندن، گفت‌و‌گو با جهان» تا 26 اردیبهشت در مصلای امام خمینی(ره) برپاست.

سجاد روشنی ‌/‌ گروه فرهنگ و هنر