درد‌های اسکلتی‌ پوکی استخوان یا آرتروز؟

از روی شکل و محل درد‌های اسکلتی می‌توان علت و روش درمان آنها را مشخص کرد، مثلا بیماری آرتروز که شایع‌ترین بیماری مفاصل است دردهایش روی مفاصل متمرکز است و هرچه مفاصل بیشتر استفاده شوند، دردها شدید می‌شوند. خانم شصت و پنج ساله‌ای را در نظر بگیرید که در طول روز و بعد از یک پیاده‌روی در محل زانوهایش احساس درد می‌کند. اگر این بیمار را معاینه کنیم، وقتی به جلو یا کناره‌های زانو فشار می‌آوریم، احساس درد تشدید می‌شود. خصوصیت دیگر دردهای مربوط به آرتروز این است که بعد از استراحت بهتر می‌شوند. آرتروز علاوه بر زانو می‌تواند مفصل لگن را هم مبتلا کند که در این صورت درد روی باسن یا بالای ران تمرکز دارد. البته بیماری آرتروز در بسیاری دیگر از مفصل‌ها نیز ایجاد می‌شود. دو نکته مهم در مورد آرتروز وجود دارد، اول این‌ که این بیماری به طور مستقیم با استفاده از مفاصل و بخصوص استفاده نابجا از آنها ارتباط دارد و دوم این ‌که درمان قطعی ندارد و باید با آن مدارا کرد. مثال خیلی واضح آن، بالا و پایین رفتن از پله برای افراد مسن و افراد چاق است. در چنین شرایطی، مفصل زانو، لگن و مچ پا که باید وزن را در موقع بالا و پایین رفتن تحمل کنند، کم‌کم دچار ساییدگی شده و درد ایجاد می‌شود.

از اشتباهات رایج میان مردم این است که پوکی استخوان را عامل دردهای اسکلتی می‌دانند. پوکی استخوان به معنی کم شدن قوام و کیفیت استخوان است. این بیماری در سنین بالای 70 سال بسیار شایع است و به موازات بالا رفتن سن، بیشتر نیز می‌شود. اگرچه پوکی استخوان شایع‌ترین بیماری اسکلتی در بشر است، ولی این بیماری برخلاف تصور اصولا دردی ایجاد نمی‌کند. هرچه سن افراد بالا می‌رود شیوع این بیماری بیشتر می‌شود. در خانم‌ها بعد از سن یائسگی احتمال ایجاد این بیماری بسرعت زیاد می‌شود به طوری که بعد از پنجاه سالگی حدود 40 درصد زنان دچار این بیماری هستند.

از آنجا که این بیماری هیچ گونه علائمی مثل درد یا علائم دیگر ندارد، به بیماری خاموش معروف است. اگرچه به خودی خود دردی وجود ندارد، ولی استخوان پوک با کمترین ضربه شکسته می‌شود. شکستگی مهره‌ها در این بیماری خیلی آسان رخ می‌دهد. بلند کردن یک جسم کمی سنگین، خم شدن زیاد یا حتی عطسه شدید می‌تواند باعث شکستگی مهره‌ها شود. این شکستگی‌ها ابتدا کم سر و صداست وفقط می‌تواند فرد را دچار کمر درد کند، ولی در درازمدت بسته به محل شکستگی می‌تواند باعث محدودیت تنفسی (مهره‌های سینه‌ای) یا بیماری گوارشی (مهره‌های شکمی) شود. مهم‌ترین عارضه پوکی استخوان شکستگی لگن است. این شکستگی در اثر زمین خوردن یک فرد مسن ایجاد می‌شود و قسمت بالای استخوان ران می‌شکند. در این صورت حتما باید بیمار از سوی ارتوپد درمان شده و بعد با فیزیوتراپی بازتوانی شود.

دکتر رضا کریمی / فوق تخصص بیماری‌های غدد