مذاکره موفق با طرح و طرفهای تازه

بیانیه اخیر وزارت امور خارجه کشورمان مبنی بر آمادگی برای ادامه مذاکرات فراگیر و بدون پیش شرط هسته ای ، از جهات مختلف ، از جمله محورهای زیر قابل تحلیل است :

کد خبر: ۷۷۴۲۳

1- بستر و ضرورت اصلی صدور این بیانیه را می توان در مولفه های زیر جستجو کرد.
- واکنش غیرمنتظره و فعالانه از دیپلماسی کشورمان به سیگنال های اخیر 3 کشور اروپایی مبنی بر درخواست از ایران برای بازگشایی مسیر مذاکره.
- سایر ملاحظات برآمده از رایزنی های بین المللی.
- ضرورت بازگشت آژانس از مسیر غیرمعقول و سیاسی به رویکرد فنی و حقوقی برای حل و فصل صلح آمیز ماجرا.
- استمرار راهبرد اصلی ایران ، یعنی استفاده از همه اهرمهای تفاهم بین المللی و حداکثر ظرفیت های قابل تعامل فنی ، حقوقی و سیاسی برای عبور مسالمت آمیز از چالش موجود.
- و سرانجام این که باید توجه داشت که درراه احقاق منافع ملی ایران در فناوری هسته ای ، هیچ تفاوتی بین بیانیه اخیر و بیانیه 17مرداد گذشته ایران مبنی بر رد پیشنهادهای غیرمنطقی 3کشور اروپایی در 5 آگوست و اعلام راه اندازی تاسیسات UCF اصفهان تحت نظارت آژانس نیست. قصد هر دو بیانیه ایران ، البته شکستن انجماد و ایجاد تلنگر تازه در مسیر تعامل و گفتگو بوده است.
2- نتیجه حاصل از مذاکره تاکنون برای ایران و 3 کشور اروپایی ثمربخش نبوده است ، اما بیشتر برای اروپا. همه دریافته اند که حتی فعالیت های پنهان اتمی ایران نیز رویکرد غیرصلح آمیز نداشته است. ایران طبق معاهدات هسته ای بین المللی از حق خود نمی گذرد و البته اهل مذاکره است . از آن سو ، 3 کشور اروپایی در پایان 2 سال مذاکره نشان داده بودند که سوئظن ما در مورد آنها مبنی بر اندیشه نفی حق مسلم ایران در داشتن چرخه سوخت هسته ای از ابتدا درست بوده است ! آنها موفق به مدیریت یک چالش بین المللی نشدند ، تنها به دلیل این که تمایلات امریکا را به مصالح و منافع اتحادیه بزرگ و قدرتمند اروپا ترجیح دادند موضوعی که در نشست اخیر شورای حکام و اختلاف بین کشورهای اتحادیه اروپایی باعث تنهایی 3 کشور اروپایی شد. خروج سولانا از مذاکرات و اعلام اتحاد این 3 کشور (به جای اتحادیه اروپایی) در مواضع اخیرشان سندی بر این مدعاست.
3- ادامه گفتگو از جهات مختلف ضروری است. ایران فعالیت بیشتری در این زمینه داشته و فعالانه (با این بیانیه) و مبتکرانه (با پیشنهاد رئیس جمهور مبنی بر پذیرش مشارکت بین المللی در فرآیند تولید سوخت هسته ای) سعی کرده تا بن بست ها را در مسیر تعامل بشکند. سخنان اخیر سفرای 3کشور اروپایی هم گرچه همچنان رگه هایی از زیاده خواهی را نشان می دهند اما حاکی است که آنها چاره ای جز گفتگو ندارند. از سوی دیگر در اقدامی کم سابقه ، قطعنامه سیاسی اخیر شورای حکام در بند 5 خود از ایران خواسته تا به مسیر مذاکره بازگردد. شکست اجماع مورد نظر غرب علیه ایران ، اختلاف در اروپا و تغییرات جدید در شورای حکام نیز مذاکره را برای همه ، راه حل بهتری ساخته است.
4- شرایط گفتگو نیز مهم است . ایران و 3 کشور برای گفتگو پیش شرط دارند. ایران بر محوریت قوانین بین المللی ، تعامل و همکاری و نیز توازن بین حقوق و تکالیف برآمده از حقوق بین المللی هسته ای اتکا دارد. اما سفرای 3 کشور یاد شده اگرچه در جایی از آمادگی برای مذاکره بدون پیش شرط سخن گفته اند اما در جای دیگر بازنگری ایران در رد قطعنامه 24 سپتامبر گذشته شورای حکام و نیز بازگشت به مقطع نوامبر 2004 (یعنی توافقنامه پاریس) را شرط آغاز مذاکره دانسته اند! همین مساله بخوبی نشان می دهد موقعیت ایران بهتر و وضعیت طرف اروپایی شکننده تر است.
5- با این تفاسیر اما موفقیت مذاکرات احتمالی آینده در گرو چه تدبیری است؛ شاید موارد زیر: شرایط مورد نظر ایران و 3 کشور اروپایی تطابقی با هم ندارد. اما ظرفیت پذیرش شرایط منطقی ایران از سوی دیگر کشورها تا حدی است که مطرح شدن هر طرف تازه ای در مذاکرات ، سرسختی ظاهری 3 تفنگدار اروپایی را تخفیف خواهد داد.
- دور جدید مذاکره نیازمند طرح و طرفهای تازه است. لااقل چون ما تجربه های خوبی اندوخته ایم. چارچوب یا طرح تازه مذاکرات باید در برگیرنده شرایط پیش گفته ایران ، بیرون کشیدن ملاحظات سیاسی غیرمرتبط با «تضمین عینی صلح آمیز بودن فعالیت ها» از سند مذاکرات ، اعطای نقش بیشتر به آژانس و احاطه روحیه تفاهم و انعطاف و صبر و حوصله طرفین در این مسیر باشد.
- همچنین برای به میدان آوردن کشورها و بلوک های موثر در شورای حکام از سوی ایران ، استفاده از تجربه همه مذاکره کنندگان مرحله به مرحله و متساوی بودن تعهدات احتمالی ، هوشیاری ملی و پشتیبانی دیپلماتیک و فراگیر ضروری است.
- ارائه طرحهایی مثل ایده آفریقای جنوبی در مدت محدود به شرط این که آنها نیز پای توافقات را امضاء کنند و حق و توان هسته ای موجود کشور محدود نشود ، از سوی ما قابل مطالعه است. مذاکره موفق محتاج طرح و طرفهای تازه است. طرف ما باید علاوه بر 3 کشور اروپایی شامل طرفهای دیگری هم باشد تا به نمایندگی واقعی از جامعه جهانی با ما گفتگو کنند.