آیا نوار قلب همه بیماری‌های قلبی را نشان می‌دهد؟

الکتروکاردیوگرافی (ECG) یعنی ثبت فعالیت الکتریکی قلب به‌وسیله الکترودهایی که روی پوست بدن نصب می‌شوند. الکتروکاردیوگرام دارای چند نوع موج است. برخی از این امواج گنبدی شکل و برخی نوک تیز است. هر کدام از این امواج مربوط به یکسری فعالیت‌های الکتریکی عضلات قلب می‌شود. پزشکان با دانستن اشکال طبیعی و غیرطبیعی این امواج می‌توانند بیماری‌های قلبی و حتی غیرقلبی را که به تغییرات الکتریسیته قلب منجر می‌شوند، شناسایی و درمان کنند.

ثبت فعالیت‌های الکتریکی قلب به چند روش صورت می‌گیرد: در روش اول که همان نوار قلب معمولی است، تغییرات ولتاژ الکتریکی قلب روی نوار کاغذی که با سرعت مشخص حرکت می‌کند، ثبت می‌شود. در روش دوم، بیمار در بیمارستان بستری شده و به طور مداوم فعالیت الکتریکی قلب او در صفحه‌نمایشی نشان داده می‌شود. از این روش در بیماری‌های حاد قلبی یا در بیماران بدحال که به مراقبت مداوم قلبی نیاز دارند، استفاده می‌شود. روش سوم، مونیتورینگ هولتر است. این روش برای افرادی استفاده می‌شود که در طول شبانه‌روز فقط لحظات یا دقایق کوتاه دچار مشکل قلبی می‌شوند و بقیه زمان‌ها مشکل واضحی ندارند. در این روش یک دستگاه ضبط به بیمار وصل می‌شود تا در طول شبانه‌روز فعالیت‌های الکتریکی قلب را ثبت کند تا پزشک با بررسی آنها وقوع حوادث قلبی را متوجه شود.

برای برخی بیماری‌ها الکتروکاردیوگرام بسیار مؤثر و جزو اقدامات تشخیصی اصلی است. این بیماری‌ها شامل آنفارکتوس قلبی و آریتمی‌های قلبی به معنی ضربان‌های نابجا و غیر طبیعی قلبی است. در مورد آنفارکتوس قلبی نه تنها در تشخیص اولیه بیماری از نوار قلب کمک گرفته می‌شود، بلکه در ساعات بعد از وقوع آنفارکتوس که بیشترین خطر وقوع آریتمی‌های بدخیم قلبی بیمار را تهدید می‌کند، بیمار به طور مداوم تحت مانیتورینگ بوده و هرگونه آریتمی سریع با شوک یا دارو درمان می‌شود. الکتروکاردیوگرام حتی در برخی بیماری‌های غیرقلبی مثل انواع مسمومیت‌های دارویی و تغییرات کلسیم و پتاسیم خون نیز کمک‌کننده است و پزشکان از آن کمک می‌گیرند.با وجود همه این محاسن، نوار قلب برای بسیاری از بیماری‌های قلبی دچار ضعف است. در نارسایی قلبی که به معنای ضعیف شدن و ناتوانی قلب است نوار قلب ممکن است کاملا نرمال باشد. در موارد تنگی رگ‌های کرونر قلبی که بیمار دچار درد قفسه سینه می‌شود نیز گاهی تغییرات نوار داریم و گاهی نوار قلب نرمال است. همچنین در بسیاری از موارد تنگی یا گشادی دریچه‌های قلبی نیز نوار قلب برای تشخیص، کارایی چندانی ندارد.

دکتر رضا کریمی / فوق تخصص بیماری‌های غدد