کسی به حفر چاه فاضلاب نظارت نمی‌کند

ساختمان‌های قدیمی همه طبیعتا چاه فاضلاب دارند و حفر چاه جدید باید در موقعیتی باشد که در میله و انبار با چاه قدیمی تلاقی نکند. در صورت تشخیص ندادن صحیح یا نبود اطلاعات درست درخصوص محل چاه قدیمی، ممکن است اتفاقات ناگواری برای مقنی رخ دهد. عمق چاه در هر منطقه‌ای به پاسخ آزمایش‌های آزمایشگاه مکانیک خاک بستگی دارد. وزن هر ساختمانی با توجه به جنس خاک منطقه محل قرارگیری‌اش، تا عمق مشخصی از زمین تاثیرگذار است. از آن عمق به بعد، اثر وزن ساختمان ـ شامل بار مرده و بار زنده ـ صفر می‌شود.

این عمق را آزمایشگاه مکانیک خاک تعیین می‌کند و بسته به جنس خاک هر منطقه متفاوت است؛ یعنی ممکن است برای یک منطقه 15 متر باشد و برای منطقه‌ای دیگر 20 متر.

ربط این عدد به ماجرای حفر چاه فاضلاب این است که عمق چاه باید بیشتر از عدد تعیین شده از سوی آزمایشگاه باشد یعنی محل حفر انبار چاه، حتما باید پایین‌تر از عمقی باشد که اثر وزن ساختمان خنثی می‌شود.

اگر این طور نباشد، احتمال ریزش انبار چاه بر اثر وزن ساختمان وجود دارد و چنین ریزشی می‌تواند تبعات خطرناکی به دنبال داشته باشد. معنای این قاعده این است که مثلا اگر عمق اثرگذاری وزن ساختمان توسط آزمایشگاه 20 متر تعیین شده باشد، اما صاحب ساختمان یک چاه 15 متری حفر کند، احتمال ریزش چاه بر اثر وزن ساختمان وجود دارد و نشست ساختمان، کمترین پیامد این اتفاق می‌تواند باشد.

پیامدهای بدتر، از قبیل خطر جانی هم بعید نیست. به‌رغم این اهمیت، اما حفر چاه فاضلاب به طور کلی از دایره شمول نظارت‌های رسمی در ساختمان‌سازی خارج است.

البته هیچ تبصره یا بندی در مباحث نظارتی ساختمان در این مورد وجود دارد.

به عنوان مثال تاکنون در هیچ یک از ساختمان‌هایی که مجری‌اش بوده‌ام، ندیده‌ام هیچ مهندس ناظری نسبت به مباحث مربوط به چاه و رعایت استانداردهای علمی و عرفی، حساسیت به خرج دهد. وارد چاه شدن و بررسی دقیق نحوه حفر چاه پیشکش.

از آنجا که اغلب کارگرهای چاه‌کن یا «مقنّی» از افاغنه هستند و عموم آنها مجوز کار ندارد، مباحث مربوط به بیمه و استانداردهای حقوق کارگر نیز چندان در موردشان رعایت نمی‌شود.

همه اینها در حالی است که با کمی هزینه بیشتر ـ که در مقیاس هزینه‌های ساختمان‌سازی رقمی به حساب نمی‌آید ـ می‌توان با کوَل‌گذاری، میله و انبار چاه را به طور کامل در مقابل ریزش ایمن کرد.

کوَل به جداره‌های آماده بتنی گفته می‌شود که در چاه کار گذاشته می‌شود و خصوصا در مناطقی که خاک سستی دارد، از ریزش چاه، چه در بخش میله و چه در بخش انبار جلو‌گیری می‌کند.

اصغر جدیدی

پیمانکار و سازنده مسکن