حفظ سلامت خانم‌ها با مراقبت پیشگیرانه

چکاپ یا مراقبت پیشگیرانه

هدف از آزمایش‌های چکاپ و مراقبت‌های پیشگیرانه حفظ سلامت، تشخیص زودهنگام بیماری و درمان بموقع آن است. امروزه تمایلی برای تغییر مراقبت‌های بهداشتی به‌وجود آمده است و به‌جای تمرکز بر بیماری بر پیشگیری تاکید می‌شود. براساس این‌که در هر گروه سنی چه بیماری‌هایی شایع‌تر است، مراقبت‌های پیشگیرانه که آزمایش‌های چکاپ، جزئی از آنهاست، طراحی شده است.

ویزیت دختران نوجوان

متخصصان بیماری‌های زنان و زایمان، علاوه بر این‌که مسئولیت مشاوره و درمان بانوان در سنین مختلف را به‌عهده دارند، نوجوانان را هم در شرایط بحرانی معاینه می‌کنند و مراقبت‌های لازم رابرای حاملگی‌های ناخواسته یا بیماری‌های آمیزشی فراهم می‌کنند. به ‌نظر می‌رسد مخاطرات بهداشتی کنونی برای نوجوانان، به‌طور عمده جنبه رفتاری دارد. زیرا نوجوانان امروزی در مقایسه با نسل‌های قبل در سنین پایین‌تری در رفتارهای پرخطر شرکت می‌کنند. البته برای دختران نوجوان نیز بهتر است برنامه مشخصی برای ویزیت، از سوی متخصصان زنان وجود داشته باشد که شامل ویزیت اولیه متخصص زنان می‌شود که همیشه با معاینه همراه نیست. همچنین ارائه راهنمایی‌های بهداشتی و پیشگیرانه در سنین سیزده تا هجده سالگی و سپس ویزیت‌های سالانه با هدف ارائه مراقبت‌های بهداشتی پیشگیری در این برنامه مد نظر قرار می‌گیرد.

بررسی‌های دوره‌ای در سنین سیزده تا هجده سالگی شامل بررسی کلی از نظر سلامت عمومی، بررسی تغذیه‌ای، قد و وزن و فشارخون، تکامل جنسی به صورت جسمی و رفتاری، راهنمایی از نظر پرهیز از رفتارهای پرخطر، به تعویق انداختن فعالیت‌های جنسی و مصرف کلسیم است. البته به وضع بهداشت از جمله بهداشت دندان‌ها، مخاطرات تفریحی، علائم افسردگی، مصرف دخانیات، الکل و مواد نیروزا نیز باید توجه ویژه کرد.

چکاپ‌های پیش از بارداری

برای بانوانی که در سنین باروری یعنی 19 تا 39 سال هستند، در صورتی که قصد باردارشدن نداشته باشند و فقط بخواهند از نظر سلامت عمومی چکاپ انجام دهند، بررسی وضع سلامت طبی، جراحی و خانوادگی توصیه می‌شود. بر این اساس از نظر تغذیه‌ای، فعالیت فیزیکی و تجارب جنسی با بانوان صحبت می‌شود. همچنین طی معاینه‌هایی قد، وزن، فشارخون، غده تیروئید و پستان‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد و یک معاینه لگنی نیز انجام می‌شود.

تست سالانه پاپ اسمیر

از بیست و یک سالگی به بعد یا از سه سال بعد از ازدواج باید سالانه تست پاپ اسمیر انجام شود. همچنین باید معاینه پستان از سوی خود فرد به بانوان آموزش داده شود و به انجام معاینه ماهانه از سوی خود فرد و معاینه سالانه توسط پزشک تاکید شود. روش‌های جلوگیری از حاملگی آموزش داده شود و دریافت کلسیم مورد بررسی قرارگیرد. برای بانوان سالمی که سابقه بیماری خاصی درخودشان یا افراد درجه یک فامیل ندارند هیچ چکاپ خاصی جز پاپ اسمیر سالانه نیاز نیست.

مقدمه چینی برای بارداری

اگر خانمی تمایل به بارداری دارد حتما از چندماه قبل از بارداری باید مکمل اسیدفولیک دریافت کند. همچنین باید وزن خود را در سطح ایده‌آل نگه دارد، آزمایش پاپ اسمیر انجام دهد و از نظرسلامت عمومی معاینه شود. آزمایش‌هایی که دراین افراد انجام می‌شود علاوه برآزمایش‌های سلامت عمومی مادر مثل قندخون و بررسی تست‌های مربوط به کلیه و کم‌خونی، شامل آزمایش تیروئید، آزمایش‌هایی از نظر بیماری‌های عفونی چون هپاتیت و ایدز و نیز بررسی از نظر واکسیناسیون بیماری‌هایی چون هپاتیت، سرخجه و آبله مرغان می‌شود.

مراقبت از باردار

طی بارداری علاوه بر این‌که باید دوبار آزمایش خون برای سلامت عمومی فرد انجام شود، تست غربالگری نیز از نظر دیابت بارداری بعد از 28 هفته بارداری برای وی انجام می‌شود.

مراقبت‌های ویژه از دهه چهارم زندگی به بعد

در سنین چهل تا چهل و شش سالگی نیز بانوان باید علاوه بر بررسی از نظر سلامت عمومی و معاینه از نظر وزن، فشارخون، تیروئید، پستان‌ها، زیربغل، شکم ولگن یکسری آزمایش‌های دوره‌ای نیز انجام دهند. مثلا تست پاپ اسمیر به‌طور سالانه ادامه یابد. از چهل و پنج سالگی به بعد نیز هر پنج سال یکبار باید بررسی چربی خون انجام شود. همچنین از پنجاه سالگی به بعد باید بررسی سالانه خون مخفی در مدفوع یا کولونوسکوپی هر ده سال یک‌بار و سیگموئیدوسکوپی هر پنج سال از نظرسرطان روده بزرگ انجام شود. در این گروه سنی هم باید به مصرف کلسیم توجه ویژه صورت بگیرد.

همچنین بررسی قندخون ناشتا (هر سه سال بعد از چهل و پنج سالگی) و بررسی هورمون تیروئید (هر پنج سال از پنجاه سالگی) جزو آزمایش‌های لازم در این گروه سنی است.

ضرورت غربالگری سرطان پستان در زنان ایرانی

در کشور ما باتوجه به شیوع سنی بیماری سرطان پستان که پایین‌تر از کشورهای اروپایی است، غربالگری سرطان پستان نیز باید با ماموگرافی سالانه از چهل سالگی شروع شود. درخانم‌هایی که سابقه سرطان پستان در فامیل درجه یک (مادر، خواهر و خاله) دارند شروع این ماموگرافی باید ده سال زودتر از سنی باشد که یک عضو خانواده در آن سن مبتلا شده است. مثلا اگر خانمی مادرش در چهل و پنج سالگی سرطان پستان گرفته است خودش از سی و پنج سالگی باید ماموگرافی سالانه را شروع کند. در خانم‌های شصت و پنج ساله و بالاتر نیز تقریبا معاینات مثل گروه سنی 40 تا 64 سال است با این تفاوت که غربالگری تراکم استخوان نیز باید سالانه انجام شود. امروزه توصیه می‌شود برای تمام بانوان در سنین باروری و یائسگی، اندازه‌گیری ویتامین D نیز به‌صورت سالانه انجام شود.

دکتر آمنه لاهوتی‌اشکوری / متخصص زنان و زایمان