درخواست ابتکار از بسیج برای پاکسازی سواحل خزر

به گزارش جام جم آنلاین، سوالات این مصاحبه آنلاین از سوی اعضای گروه "استمرار امید" در مورد مسائلی نظیر آلودگی هوا و ریزگردها، وضعیت کیفیت بنزین، وضعیت رسیدگی به دریاچه ارومیه، هامون و پریشان و تالاب‌های کشور، پاکسازی سواحل دریای خزر، مدیریت پسماندهای شهری، صنعتی و شیمیایی، نحوه ارتباط گروه‌های غیردولتی مردم‌نهاد با سازمان محیط زیست، پارازیت‌ها، کشته شدن گونه‌های حیات وحش، ادغام سازمان محیط زیست با وزارتخانه و سازمان‌های دیگر، ارتباط وی با صداوسیما و دیگر نهادهای عمومی و دولتی بوده است. بخش‌هایی از این مصاحبه را پیش رو دارید:

- من شمالی‌ام و می‌خواستم از خانم دکتر بپرسم برای پاکسازی ساحل دریای خزر چه برنامه‌هایی دارند چون با پیشروی آب دریا در سال‌های اخیر کلا وسعت ساحل خیلی کم شده و همان مقدار موجود هم همیشه مملو  از زباله است.

در دوره گذشته کارهای خوبی برای آزادسازی و پاکسازی سواحل انجام شد. اما متاسفانه با توقف آن برنامه‌ها و آلودگی‌هایی که به وجود آمده و دخل و تصرفاتی که صورت گرفته شرایط بسیار بدی در آن منطقه ایجاد شده است. سواحل باید طوری باشند که مردم بتوانند به راحتی استفاده کنند. برای حل بخشی از این مشکلات باید از سوی مسئولان محلی اقدام شود و بخشی هم باید از سوی ما سیاستگذاری شود. در کنار این باید از ارگان‌های توانمند مانند سپاه و بسیج کمک بخواهیم تا سواحل دریای خزر احیا و پاکسازی شود و در این مساله باید همه دست به دست هم دهیم.

- آلودگی هوا در تهران و شهرستان‌ها با چه برنامه‌ها و زمان‌بندیی مرتفع می‌شود؟
کارهای مطالعاتی درباره آلودگی هوا در دهه هفتاد جدی شد. سه مطالعه عمده داخلی و بین‌المللی در سال 78 با هم ادغام شد و کمیته کاهش آلودگی هوا با محوریت سازمان محیط زیست فعال شد. علاوه بر تهران، هفت شهر دیگر هم همزمان شروع به کار کاهش آلودگی هوا کردند. کارها در سطح استانداردهای همان موقع بود که اتفاقات خوبی افتاد و بسیاری کارها از جمله از رده خارج کردن خودروهای فرسوده شکل گرفت. بعد از سال 84 متاسفانه موضوع از اولویت دولت خارج شد و با وقفه بسیار جدیی در اجرای این برنامه مواجه شدیم. هیچ روش لحظه‌ای و آنی و ضربتی وجود ندارد و دستوری هم نیست و نیاز به استمرار برنامه‌ها و جدیت دارد و زمانبر است. موضوع محیط زیست سیاسی نیست که بتوانیم تعطیلش کنیم امروز میراث بدی در آلودگی هوا داریم.

عقب‌ماندگی‌های زیادی در صنعت خودرو و غیره داریم. اولین کار دولت تدبیر و امید راه‌اندازی سازوکارهای محیط زیست بود که در 8 سال گذشته تعطیل شده بود. در جلسه مشترک دولت و مجلس که این هفته صورت گرفت، یک چهارم سخنان رییس جمهور به موضع آلودگی هوا اختصاص داشت. شورای عالی محیط زیست 4 جلسه طی این 3 ماه گذشته برگزار کرده است و قدم‌های مثبتی برداشته شده است.

تا آخر سال وزارت نفت وعده توزیع 50 درصد بنزین یورو 4 در تهران داده است. به دلیل کمبود بنزین یورو4 بنزین مصرفی مخلوطی از بنزین بی‌کیفیت و با کیفیت است که همچنان به محیط زیست لطمه می‌زند.
- آقای پروفسور کردوانی اعتقاد دارد که دریاچه ارومیه به مثابه مرده‌ای است که هزینه کردن برای آن جز ضرر و زیان حاصلی ندارد، آیا اقدامات شما تاکنون امیدوارکننده بوده یا وضع همانگونه است که ایشان پیش بینی کرده اند؟

سال‌ها روی این مساله کار شده است و پیش بینی چنین اتفاقی می‌شد. الان متخصصین دیدگاه‌های متفاوتی دارند، بعضی مثل آقای کردوانی ناامیدند و بعضی امیدوار به بهبود وضعیت.

مهمترین کاری که باید انجام شود هم اصلاح الگوی کشت اطراف دریاچه ارومیه است. میزان برداشت آب دریاچه برای مصارف کشاورزی بسیار بالا رفته است. کشت زمین‌ها به سمت فرآورده‌هایی که مصرف آب بالا دارند رفته است. کشاورزی رونق پیدا کرده، اما دریاچه از بین رفته است. طوفان نمک هم یک فاجعه تمام عیار است، در نتیجه راهی جز تلاش برای بهبود وضعیت فعلی نداریم. ما همچنان در حال پیگیری هستیم و امیدواریم که در آینده خبرهای خوبی داشته باشیم.

- آیا احیای دریاچه هامون و پریشان که در مقایسه با ارومیه آسان‌تر است در دستور کار شما قرار دارد؟ اگر هست به کجا رسیده است؟

ما مساله دریاچه هامون و پریشان را از ابتدای کار دنبال کردیم. با اینکه موارد مشابه مانند دریاچه گاوخونی و بختگان وجود دارد. متاسفانه ۴۵ تالاب بحرانی شناسایی شده‌اند. در رابطه با دریاچه پریشان برنامه‌ریزی‌های خوبی کردیم.
سفرم به سیستان نیز در رابطه با دریاچه هامون بود. کارگروهی در این خصوص تشکیل شده و با وزارت خارجه و مسئولان کشورهای دیگر هم مذاکراتی انجام شده است. در دیدار آقای دکتر روحانی با آقای کرزای نیز این مسئله طرح شد. از جمله اینکه هامون باید به عنوان تالاب بین‌المللی شناخته شود و از نظر بین المللی هم حل شود و حق آبه مستقل داشته باشد. من در این رابطه گزارشی همراه با تصویر در دولت ارایه کردم. این دریاچه زمانی ۷۰۰ هزار پرنده مهاجر داشته و مردم از پرندگان و ماهی‌های آنجا استفاده می‌کردند و از نیزارهای آن برای حصیربافی استفاده می شد و ۵ تا ۱۰ هزار در این رابطه برای انها اشتغال‌زایی می شد. امیدواریم دولت افغانستان هم در حفظ تالاب هامون اقدام کند.

- با توجه به اینکه گروه رفتگران طبیعت یک گروه خودجوش از هر صنف و قشری هست و در بیشتر شهرهای ایران برای پاکیزگی محیط زیست هر جمعه وقت می‌گذارند، اقدامات شما در جهت حمایت از این گروه و رفع مشکلاتشان چیست؟

این کار از آن جمله کارهای بسیار خوب و مفید است ولی باید با هماهنگی کامل با مسئولین محلی این کار انجام شود. در هر محلی که پاکسازی دارند باید از قبل با شهرداری آنجا و مسئولانش هماهنگ کنند و نحوه امحای زباله‌ها را از مسئولان محلی بخواهند. مسئولیت‌ها در کشور توزیع شده و هر کس وظیفه خاص خود را دارد و در هر حیطه نیز باید با مسئولان آن بخش هماهنگی شود تا آنها را راهنمایی کنند. در بعضی مناطق در خصوص پسماندها، مشکل حاد داریم مثلا در استان مازندران محلی برای مدیریت پسماند وجود ندارد. ما در برنامه ی چهارم و در انتهای مجلس ششم برای حل مشکلات محیط زیستی استان‌های مازندران و گیلان اقدامات خوبی انجام دادیم اما مانند دیگر موارد برنامه چهارم در دولت بدان عمل نشد. اما در استان گلستان کارهای خوبی انجام شده و توانسته تا حدودی مدیریت پسماند خود را سازماندهی کند. مسئولیت پسماندهای ویژه با محیط زیست است ولی مسئولیت بقیه پسماندها با شهرداری‌هاست. متاسفانه در این خصوص در کشور مشکلات جدی داریم.

- تغییر فرهنگ یکی از عوامل اساسی برای پروژه های محیط زیست است. شما چه پروژه‌هایی با نهادهای علمی جهت یافتن راه حل مناسب در جهت تغییر فرهنگ عمومی کار کرده اید؟

سوال خوبی است؛ تا نگاه مردم اصلاح نشود مسایل محیط زیستی هم حل نمی‌شود. یکی از برنامه‌های اصلی ما که مدتی است شروع کرده‌ایم یک نشست مشترک با رییس صداوسیما بود که به امضای یک تفاهم‌نامه همکاری منجر شد. صداوسیما نیز در این مدت کارهای خوبی را شروع کرده و ظرف یکماه گذشته برنامه‌های آموزشی و فرهنگی محیط زیستی افزایش یافته است. بعد از مدت‌ها باز درباره کودک و محیط زیست در تهران و شهرستان‌ها جشنواره داشتیم که برنامه اصلی البته در تهران و در پارک پردیسان بود.

یکی از کارهای دیگر ما جلب دوستداران فوتبال بود که در حضور سب بلاتر صورت گرفت که پیشنهاد درج عکس یوزپلنگ آسیایی بر روی پیراهن تیم ملی را داشتیم که با همکاری خوب فدراسیون فوتبال و فیفا عملی شد و هفته آینده از لباس تیم ملی با آرم یوزپلنگ آسیایی رونمایی شود. مهم این است که گونه‌های حیات وحش حفظ شود. یوزپلنگ آسیایی از بین رفته و فقط در ایران است و آن هم در تعدادی محدود. گونه‌های حیات وحش وقتی از بین بروند دیگر قابل برگشت نیستند کمااینکه قبلا در ایران پلنگ و شیر ایرانی وجود داشته است و اهمیتش به این خاطر است که یک چرخه به هم پیوسته هستند و اگر یک زنجیره از بین برود کل چرحه از بین می رود.

- چرا همه پلنگ‌ها اتفاقا در دوره شما کشته می‌شوند. موضوع طرح ادغام محیط زیست چیست؟ چرا می‌خواهند محیط زیست زیر مجموعه منابع طبیعی و جهاد کشاورزی بشود؟ در مقابله با این موضوع چکار میتوان کرد؟ آیا این موضوعات سیاسی است؟

تعدادی از این پلنگ‌های کشته شده در تصادفات جاده‌ای کشته شده‌اند و برخی نیز به دلیل ناآگاهی ساکنان محلی کشته می‌شوند. به نظر می‌رسد پرداخت به این موضوع تا این حد، اندکی ژورنالیستی بوده است.

در رابطه با طرح ادغام محیط زیست ما تابع نظر نمایندگان هستیم. دولت آقای روحانی قانون‌گراست، اما در شرایطی که مسایل محیط زیستی در دنیا هر روز قوی‌تر و پررنگ‌تر و تخصصی‌تر دنبال می‌شود و حتی در بعضی از کشورها دو وزارتخانه در خصوص محیط زیست اختصاص داده‌اند، نمی‌تواند این ادغام پاسخگوی مطالبات مردمی باشد. اگر سازمان محیط زیست با وزارت جهاد کشاورزی ادغام شود آیا مشکلات محیط زیستی حل می‌شود؟ آیا پس از آن دیگر مشکل محیط زیستی نخواهیم داشت؟ آیا وزارت کشاورزی پیگیر مسئله آلودگی هوا خواهد بود؟ آیا سازمان جنگل‌ها و مراتع پیگیر موضوع پسماندها خواهد بود؟ به نظر می‌رسد این ادغام کار مناسبی نیست و به نفع محیط زیست نیست.

در کنار این مسئله، ما تکالیفی داریم که قانون معین کرده است و نمی‌شود برخلاف آن عمل کرد و ما باید بر اساس آن چارچوب عمل کنیم. امیدواریم طرح‌هایی که مطرح می‌شود مبتنی بر نگاه بلندمدت و راهبردی و برگرفته از شناخت باشد.
- در مورد واکنش صداوسیما پیرامون صحبت‌های شما در خصوص خروج از تهران و جایزه اخیر شما، جنابعالی چه نظری دارید؟

ما اعتقاد داریم که آزادی بیان ارزشش بالاتر از این است که اگر رسانه‌ها از حوزه اخلاق دور می‌شوند واکنش نشان بدهیم. باید بخاطر ارزشی که آزادی بیان دارد از خطاها گذشت کرد. انتقاد خوب است اما در چارچوب درست؛ حتی اگر ما مسئولین گاهی هم ناراحت شویم ایرادی ندارد. در مورد صداوسیما و جایزه اخیر و نیز بحث خروج از تهران، در شورای شهر خانم دکتر دانشور پرسیدند الان راه‌حل فوری شما چیست؟ راهکارهای شما به زمان احتیاج دارد اما بچه‌های من "الان" مریضند و پاسخی هم داده شد اما متاسفانه بعضی رسانه‌ها در این زمینه بداخلاقی کردند؛ اما باز هم من می‌گویم مساله‌ای نیست و ارزش آزادی بیان بیش از این حرف‌هاست اگر رسانه آزاد باشد و رصد و نقد کند بسیار مهم است و باید فضای نقد در کشورگسترش یابد...

- تاثیر پارازیت‌های موجود بر روی سلامت جامعه و افزایش آمار معنادار سرطان مورد سوال بخش زیادی از مردم کشور است، چه فعالیت معناداری در این خصوص انجام شده است؟

دلایل ایجاد سرطان متعدد است، درصدی ممکن است ژنتیکی باشد، بخشی مربوط به نوع تغذیه و آلودگی‌های محیط زیست یا مصرف دخانیات مثل قلیان و... است پس نمی‌توان علت آن را صرفا مشکلات محیط زیستی و پارازیت دانست. پارازیت یکی از انواع امواجی است که برای اختلال ماهواره ایجاد می‌شود و اگر خلاف استانداردها باشد، می‌تواند خطرناک هم باشد. نگرانی از جایی است که بعضی از این فرستنده‌ها خارج از محدوده نظارت هستند.
ما در سازمان در حال ظرفیت‌سازی در این خصوص هستیم و کمیته‌ای را مامور پیگیری این امر کرده‌ایم. ولی مسئولیت اصلی با وزارت ارتباطات و سازمان تنظیم مقررات رادیویی است. دکتر واعظی گفته‌اند که کمیته‌ای برای این موضوع تشکیل شده و قول پیگیری هم داده‌اند. طبق جمع‌بندی هم که پیشتر در شورای شهر هم انجام شد، مساله نگران‌کننده در خصوص پارازیت‌ها، اظهار بی‌اطلاعی دستگاه های نظارتی است.

- در رابطه با آلودگی هوا و مشکلات زیست محیطی اصفهان چه برنامه‌ای دارید؟
وضعیت آلودگی هوای اصفهان بسیار ناگوار است و یکی از دلایلش نیروگاه منتظرقائم و دیگر نیروگاه‌ها هستند که مازوت می‌سوزانند و مشکل جدی در منطقه ایجاد کرده است. در بودجه 93 خواسته‌ایم که وزارت نفت از مازوت به هیچ عنوان استفاده نکند و این مساله مورد تاکید سازمان است اما در خصوص شیر مادر من گزارش دقیقی ندیدم.

- مساله ریزگردها و مالچ پاشی با مساعدت کشورهای منطقه در چه مرحله‌ای‌ست؟ آیا شروع شده است؟
مساله متوقف شدن مالچ پاشی در عراق از زمان بعد از سقوط صدام بوده است. متاسفانه بعد از جنگ عراق بسیاری از زیرساخت‌های آنجا آسیب دید و از طرفی ترکیه نیز ۱۹ سد در دجله و فرات احداث کرده که این مساله هم به منابع طبیعی و آب‌های زیرزمینی عراق اثر گذاشته و موجب از بین رفتن شرایط محیط زیستی آنجا شده است. فقط مالچ پاشی نیست. کاشت گیاه، مدیریت صحیح تالاب‌ها و منابع آبی هم مهم است. در کشور ما نیز بیابان‌زدایی و آبخیزداری هم مساله اساسی است. اگر تالاب‌ها از بین بروند ریزگردها نیز افزایش می‌یابند که این مساله هم در سطح ملی و هم در سطح منطقه‌ای بسیار مهم است.

- وضعیت آلودگی عسلویه چگونه است و برای آن برنامه‌ای دارید؟

بله، متاسفانه وضعیت هوای عسلویه اصلا مناسب نیست. بنده هم اطلاع دارم، امیدوارم وزارت نفت هرچه سریع‌تر در این زمینه اقدامات لازم را انجام دهند.

- سوال من از خانم ابتکار در مورد ماهی‌ها و موجودات آبزی دریای خزر هست که تعدادشان روز به روز کمتر می‌شود که به خاطر ریختن فضولات کارخانه‌ها به دریاست. لطفا تا زمانی که نسل گونه‌های مختلف ماهی‌های خاص دریای شمالی ما از بین نرفته است راه حلی بجوئید.

در دریای خزر فاضلاب‌های انسانی و صنعتی علی‌الخصوص از طرف کشورهای شمالی به دریای خزر بسیار لطمه زده است. چند سال است که قاچاق ماهیان خاویاری بسیار لطمه زده، فوک‌های دریایی خزر به دلیل بیماری‌ها و صید به شدت آسیب دیده‌اند. ایران بهترین عملکرد را در میان کشورهای حاشیه دریای خزر داشته است. کاری را در دوره گذشته انجام دادیم و آن، کنوانسیون زیست محیطی دریای خزر بود. پروتکل‌هایی دارد و آنها در حال اجراست و موضوع را دنبال می‌کند.

- بعضی از اقتصاددانان جهان، برای جلوگیری از انقراض گونه‌های در معرض انقراض راهکار اجازه ورود بخش خصوصی و ایجاد مالکیت برای این گونه‌ها را ارائه کرده‌اند. نظر شما در مورد استفاده از ایجاد مالکیت خصوصی برای گونه های نادر چیست؟

امکان پرورش گونه‌های وحش در شرایط تعیین شده پیش بینی شده ‌است. در بخش خصوصی برای حیات وحش را ما استقبال می‌کنیم به طور مثال یوزپلنگ‌ها را بیمه دانا بیمه کرده و همچنین محیط‌بانان حافظ یوزپلنگ بیمه شدند و اگر آئین‌نامه خاصی که دولت اجازه بدهد ما می‌توانیم قوانین و مقررات خاصی را نیز اعمال کنیم.

- در زمینه بهره برداری از منابع پاک انرژی از قبیل آفتاب، باد، زغال قهوه ای، هیدروژن و ... چه برنامه‌هایی دارید؟ و آیا مشوق‌ها و تخفیف‌هایی برای کاربران انرژی پاک پیش بینی کرده اید؟

خوشبختانه در بودجه سال 93 پیش بینی در این مورد انجام شده است. ارتقا و بهینه شدن نیروگاه‌ها و استاندارد بهتر و ترویج انرژی‌های پاک از جمله مسائلی است که در قانون بودجه 93 آمده است. انرژی‌های تجدیدپذیر و بهینه‌سازی انرژی که سازوکارهای مختلفی مانند اصلاح سیستم های سوخت در نیروگاه ها وصنایع و مراکز خدماتی و دولتی دارد نیز مد نظر قرار گرفته است.

ماده 190 قانون برنامه پنجم، در مدیریت سبز اول بیان می‌کند که دولت خود، مصرف صحیح منابع انرژی را در اماکن دولتی مدیریت کند (مانند آب و کاغذ و سایر مصارف داخلی). از سال 82 این طرح مطرح بوده است، در سال‌های 83 و 84 انجام و پیگیری اجرای آن ادامه داشته است و اما متاسفانه بعد از آن، عمل به آن تنها در بخش‌های محدودی از دولت انجام شده است.

در جلسه دو هفته پیش دولت، از همه دستگاه‌ها خواسته شد با معرفی نماینده، پیگیری‌های لازم صورت گیرد تا نظام مدیریت سبز، اجرایی و عملیاتی شود. البته این مساله در حوزه مسئولیت‌های وزارت نیرو نیز قابل پیگیری است.