وحدت حوزه و دانشگاه در تحصن روحانیون

در دوران رضاشاه، نوسازی ایران به سبک غربی بر موقعیت اجتماعی و نفوذ سیاسی روحانیون آسیب‌هایی وارد کرد و بر این اساس شرع اسلام و دستورات دینی کمتر در زندگی اجتماعی مردم نقش ایفا می‌کرد. کشف حجاب زنان، تغییر لباس مردان، تاسیس محاکم عرفی و تشکیلات دادگستری از سال 1305 به بعد موجب خروج بسیاری از مناصب حقوقی و قضایی از دست روحانیون می‌شود.

در نتیجه فروپاشی دولت رضاشاه در سال‌های 1332 ـ 1320، روحانیون بسیاری آزاد شدند و بخشی از نفوذ از دست رفته خود را دوباره به دست آوردند.

پس از کودتای 28 مرداد 32 و تا سال 1342 میان دربار و روحانیت شکاف و کشمکش سیاسی پیدا نشد، اما نقض قانون اساسی و تشدید روند نوسازی به شیوه غربی توسط دربار از سال 1342 به بعد واکنش‌های منفی را در بین بخش‌هایی از روحانیت برانگیخت و در نتیجه میان دولت و مذهب شکافی عمیق پدید آمد. این رخداد بزرگ 15 خرداد 1342 به وجود آمد و موجب آغاز نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) شد.

از اواسط سال 1356 روحانیون به طرفداری از امام تشکلی به نام «روحانیت مبارز» در میان خود و در تهران به وجود آوردند. گفتنی است، شخصیت عمده تشکل روحانیت مبارز را شهید دکتر بهشتی تشکیل می‌داد. علاوه بر ایشان شهید مطهری، دکتر مفتح، دکتر باهنر، مهدوی‌کنی، هاشمی رفسنجانی و ناطق نوری از فعالان و گردانندگان روحانیت مبارز به شمار می‌آمدند.

برنامه‌ریزی راهپیمایی‌ها، سخنرانی در مساجد، تهیه شعارها و در مجموع سازماندهی نهضت عمدتا توسط روحانیت مبارز صورت می‌گرفت.

هشتم بهمن 1357 و در اعتراض به ممانعت دولت بختیار از ورود امام خمینی(ره) به کشور، حدود 40 نفر از روحانیون مبارز و انقلابی، در مسجد دانشگاه تهران تحصن کرده و شرط پایان این تحصن را بازگشت حضرت امام(ره) عنوان کردند. با آغاز این حرکت بتدریج بر تعداد روحانیون افزوده شد و دانشجویان هم به جمع آنان پیوستند و به این ترتیب فشارها بر دولت بختیار فزونی یافت.

روحانیون‌ مبارز سراسر کشور که‌ برای‌ استقبال‌ از امام(ره) به‌ تهران‌ آمده‌ بودند، وقتی با ‌بسته‌ شدن‌ فرودگاه‌ها و علاوه‌ بر آن‌، سرکوب‌ مردم‌ توسط‌ نظامیان‌ مواجه شدند در مسجد دانشگاه‌ تهران‌ تحصن‌ کردند. سازمان ملی دانشگاهیان ایران هم با صدور اعلامیه‌ای پشتیبانی خود را از اقدام روحانیون متحصن اعلام کرد.

این تحصن مورد حمایت و استقبال شدید مردم و مراجع تقلید واقع شد و در نهایت شرایطی را به وجود آورد که بالاخره دولت بختیار را مجبور کرد به بستن فرودگاه‏ها پایان بخشد و قدمی دیگر به عقب برود. به این ترتیب جریان نهضت با زعامت امام خمینی(ره) و رهبری روحانیت ادامه یافت تا این که 22 بهمن 1357 رژیم سلطنتی ساقط شد.

منابع:

نقش روحانیت شیعه در پیروزی انقلاب اسلامی از دکتر احمد نقیب‌زاده و وحید امانی‌زوارم * سیاستمداران اهل فیضیه از علی دارابی * خاطرات دکتر بهشتی

نغمه قطبی / جام‌جم