اطلاعات درآمدی، پیش نیاز اخذ مالیات‌ عادلانه

این در حالی است که یکی از بهترین روش‌ها برای پرداخت مالیات، خوداظهاری است؛ اما در شرایطی که مردم به دلایل مختلف، حاضر به شفاف کردن اطلاعات مالی خود نیستند، این روش نیز کارایی ندارد.

همچنین این پرسش همیشه مطرح است که چرا باید فقط از مزدبگیران پیش از آن که حقوق خود را دریافت کنند‏، مالیات کم شود در حالی که برخی کارفرمایان آن را به موقع به سیستم مالیاتی کشور پرداخت نمی‌کنند و اکنون برخی کارفرمایان بدهی‌های مالیاتی کلانی از این بابت دارند.

از سوی دیگر در حالی که در برخی کشورها صددرصد درآمد دولت از محل مالیات‌های مستقیم تامین می‌شود در ایران‏‌، کل مالیات‌های مستقیم فقط 15 درصد درآمد دولت است.

تمام این مشکلات این پرسش را پیش می‌آورد که ریشه موفق نبودن دولت در دریافت مالیات چیست. پاسخ این پرسش به نبود اطلاعات شفاف در حوزه درآمدی افراد جامعه بازمی‌گردد. در حقیقت جمع‌آوری اطلاعات درست از درآمد افراد موجب اخذ مالیات عادلانه و جلوگیری از فرارهای مالیاتی می‌شود. باید تا آنجا اطلاعات سازمان امور مالیاتی دقیق باشد که فرصت گریز به کسی داده نشود. اگر در کشورهای غربی فرار مالیاتی حتی در یک سال تشخیص داده شود جریمه مالیاتی به تمام سال‌هایی که آن فرد مالیات پرداخت کرده است، تعلق می‌گیرد چون تشخیص یک بار فریب مالیاتی مساوی است با متهم شدن به این‌که فرد مورد نظر در تمام سال‌های قبل نیز در حال فرار از پرداخت مالیات بوده است. ‏

همچنین در کشورهایی که نظام اطلاعات مالیاتی آنها دقیق است از هر نوع درآمدی‏، مالیات اخذ می‌شود. از حقوق‌بگیران و فعالان اقتصادی تا سفته‌بازها‏ مالیات گرفته می‌شود و همه باید پاسخگوی درآمد خود باشند. اگر برای به دست آوردن درآمدشان‏ خلاف کرده‌اند، باید در دادگاه پاسخگو باشند و در غیر این صورت باید به ازای هر درآمدی که داشته‌اند، ‏‌مالیات پرداخت کنند.

این در حالی است که در کشورهای دیگر حتی‏ اطلاعات خریداری می‌شود و در برخی موارد اطلاعات سازمان‌های مالیاتی از اطلاعات سازمان‌های اطلاعاتی دقیق‌تر است تا اجازه فرار مالیاتی به افراد داده نشود. اگر آنها اقدام به خرید اطلاعات می‌کنند در عوض هزینه‌ای که می‌کنند، می‌توانند اولا برای دولت کسب درآمد کرده و ثانیا موجب رونق کار تولید می‌شوند، چراکه هزینه اخذ مالیات از فعالیت‌های تولیدی بسیار کمتر از دیگر فعالیت‌هاست.

اما چرا دستگاه اجرایی ما این کار را نمی‌کند؟ آیا اگر از آنهایی که درآمد دارند مالیات گرفته شود آنها از دولت می‌رنجند؟ آیا پولدارها از این ‌که سهم خود را برای اداره مملکت دهند، می‌رنجند؟ آیا دولت در عمل هوای پولدارها را دارد؟

چرا دستگاه‌های قضایی ما باید نسبت به این موضوعات بی‌تفاوت باشد؟ چرا نمایندگان مردم در مجلس این مسائل را پیگیری نمی‌کنند. آیا اطلاع ندارند؟ چرا دستگاه داوری مالیاتی در سازمان امور مالیاتی نیز نسبت به این موضوعات بی‌توجه است؟ اینها پرسش‌هایی است که در ذهن همه مطرح می‌شود.

وقتی کاری انجام نشود و مسئولان به وظیفه خود عمل نکنند، کم‌کم صداهای معترض‌ها و آنها که کار خود را درست انجام می‌دهند، خاموش خواهد شد. در این میان فساد مامور مالیاتی هم تاثیرگذار است. پرداخت رشوه به برخی مدیران، خرید بازرسان مالیاتی و حتی گاهی تهدید آنهایی که کار خود را به‌درستی انجام می‌دهند نیز بر مشکلات حوزه مالیات افزوده است، چراکه برخورد جدی با متخلفان مالیاتی نمی‌شود؛ حتی برخی شرکت‌ها برای فرار مالیاتی از ممیزهای مالیاتی به عنوان مشاور برای دور زدن قوانین و فرار مالیاتی استفاده می‌کنند. همچنین با تنوع زیاد فعالیت‌های اقتصادی و انواع رشوه‌ها و حساب‌سازی‌ها بسیاری سعی دارند فعالیت‌های گاهی دلالانه خود را سودآور‌تر کنند. یکجا قیمت دلار را گران اعلام می‌کنند تا کالایشان را گران‌تر عرضه کنند و جایی دیگر قیمت دلار را پایین اعلام می‌کنند تا مالیات کمتری دهند.

وقتی مسئولان درباره وصول مالیات کم‌کاری می‌کنند‏، گریزهای مالیاتی هنر می‌شود و آنهایی که مالیات پرداخت می‌کنند، به عنوان آدم‌هایی مطرح می‌شوند که توانایی فرار مالیاتی ندارند. این در حالی است که با تامین نشدن درآمدهای دولت از راه مالیات و فرارهای مالیاتی، دولت برای تامین بودجه خود مجبور به چاپ اسکناس‌های بدون پشتوانه می‌شود و سرانجام با بالارفتن نقدینگی در جامعه، قشر فقیر، فقیر‌تر خواهد شد. بنابراین در اولین گام مردم و رسانه‌ها باید حساس شوند. نمایندگان مردم در مجلس هم باید چشم، گوش و زبان مردم باشند. باید برخی دستورهای سیاسی نیز برای مستثنا کردن برخی از پرداخت مالیات متوقف شود تا ممیزان مالیاتی با آسایش خاطر، کار خود را انجام دهند. دولت نیز باید به وظیفه خود در این خصوص اخذ اطلاعات و مالیات عادلانه عمل کند و قوه قضاییه نیز باید خاطیان را محاکمه کند.بااین حال رفع تمام این دغدغه‌ها در گرو این است که نظام اطلاعات مالیاتی کشور به‌سرعت راه‌اندازی و تکمیل شود تا بتوان به تناسب درآمد هر فرد از او مالیات گرفت. اگر این زیرساخت حیاتی تکمیل نشود تمام اصلاحات مالیاتی در حد امید و آرزو خلاصه خواهد شد وکاری از پیش نخواهیم برد.

دکتر ابراهیم رزاقی / اقتصاددان