مُهر برگشت بر پرونده ثبت جهانی طب سنتی ایران

به گزارش جام‌جم، اگر چه برای پرونده طب سنتی ایران از سوی ارگان فرعی یونسکو رای مرجوع صادر شده است، اما برخی از مسئولان هنوز امیدوارند که در کمیته بین الدول که نظر نهایی را صادر می‌کند بتوان با رایزنی و دفاع مناسب این رای را تغییر داد.

از میان پرونده‌های ارسالی به یونسکو پرونده طب سنتی ایران تنها پرونده‌ای است که از سوی ارگان فرعی یونسکو رای مرجوع گرفته است و باقی پرونده‌ها یا کاملا مردود شناخته شده یا تائید شده‌اند. به گفته کارشناسان دلیل ارگان فرعی یونسکو برای مرجوع کردن پرونده طب سنتی ایران، موضوع بیش از حد فراگیر آن بوده است، زیرا که ایران دارای شاخه‌های متعددی از طب سنتی در شهرهای مختلف کشور است، در حالی که یکی از ضوابط پرونده‌های ثبتی یونسکو، محدود و مشخص‌تر بودن موضوع پرونده است تا بتوان برای آن طرح مدیریتی تعریف کرد.

یدالله پرمون، رئیس مرکز مطالعات منطقه‌ای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی یونسکو در این باره به جام‌جم گفت: براساس روال یونسکو پس از آن‌که پرونده‌ای به این سازمان ارسال می‌شود پس از رفع اشکالات شکلی، مستندات و... پرونده به ارگان فرعی سپرده می‌شود که در این ارگان نمایندگان شش کشور عضو هستند و ظرف چند ماه پرونده‌ها را با توجه به دستورالعمل و معیارهای تعریف شده ارزیابی می‌کنند و نظر خود را به کمیته بین الدول ارائه می‌دهند.

وی افزود: رای ارگان فرعی یونسکو یک توصیه به کمیته بین‌‌الدول است نه رای نهایی. در واقع این ارگان رای به تائید، مردود یا مرجوع بودن پرونده‌های ارسالی می‌دهد که پرونده ایران از میان 42 پرونده ارسالی از کشورهای مختلف تنها پرونده‌ای است که رای مرجوع گرفته است.

با توجه به این‌که هر کشوری هر سال می‌تواند یک سهمیه برای ثبت در میراث ناملموس یونسکو ارسال کند از پرمون پرسیدیم آیا ایران این فرصت را از دست داده است و او پاسخ داد: پرونده طب سنتی به کشور ارجاع داده نشده است؛ بلکه پرونده با رای مرجوع به کمیته بین الدول می‌رود و درآنجا بحث و تبادل نظر می‌شود و با توجه به تجربیات سال‌های گذشته بسیار اتفاق افتاده است که رای ارگان فرعی در این کمیته تغییر کرده و پرونده‌ای که مردود شده مرجوع و پرونده‌ای که مرجوع شده است رای تائید گرفته است. بنابراین امیدوارم که نمایندگان ایران بتوانند با رایزنی و دفاع مناسب این رای را تغییر دهند.

وی درباره دلیل تائید نشدن پرونده طب سنتی در ارگان فرعی یونسکو گفت: در مجموع سه نوع پرونده وجود دارد، برخی پرونده‌ها با موضوع محدود و مصداق مشخص هستند و براحتی می‌توان آنها را بررسی و طرح مدیریتی داد، اما نوع دیگر فراگیر هستند با مصادیق فراوان اما بازهم می‌توان آن را با یک استدلال خوب در یک محور مرکزی گرد هم آورد، اما نوع سوم پرونده‌هایی هستند که بیش از حد فراگیرو کلی هستند و نمی‌توان نظر ارگان فرعی را با توجه به معیار‌های تعریف شده تامین کرد که پرونده طب سنتی ایران نیز از نوع سوم بوده و به دلیل فراگیر بودن و کلی بودن نتوانسته کارشناسان ارگان فرعی را قانع کند.

پرمون گفت: هر پرونده باید پنج معیار را به دست آورد، ولی پرونده طب سنتی ایران در دو مورد دارای اشکال بوده است یکی این‌که بین اجزا و عناصر آن ارتباطی وجود ندارد و دیگری آن‌که دامنه طب سنتی در ایران بسیار وسیع است در حالی که یونسکو به موارد محدودتر و جوامع کوچک‌تر تاکید دارد. به عنوان مثال طب سنتی گیاه درمانی در شیراز با طب سنتی استان خراسان تفاوت دارد و این پرونده نتوانسته، پیوند میان رشته‌های مختلف را توضیح دهد درحالی که شاید اگر این پرونده مختص به شهر یا قوم خاصی از ایران بود، قابل قبول تشخیص داده می‌شد.

وی در پاسخ به این پرسش که چرا پیش از این اشکالات موجود برطرف نشده بود هم توضیح داد: رئیس پیشین سازمان میراث فرهنگی زمانی که این پرونده برای ارسال مطرح شد تاکید کردند که در تمامی پرونده‌های ثبتی از کلمه ایرانی استفاده شود حتی آن موقع نیز ما مطرح کردیم که کلی بودن موضوع پرونده، ثبت آن را تهدید می‌کند، اما به هرصورت چون سیاستگذار این‌گونه دستور داده بود درنتیجه تیم تدوینگر پرونده ناچار شد تا نظر سیاستگذار را تامین کند.

پرمون گفت: پرونده‌ای که توسط ارگان فرعی و مشورتی یونسکو مردود اعلام می‌شود؛ یعنی نتوانسته دست‌کم یکی از معیارهای مورد نظر را کسب کند، اما پرونده‌ای که مرجوع شده به این معناست که پرونده بخوبی نتوانسته خود را تبیین کند و باید به کشور مبدا برگشت داده شده تا رفع اشکال شود.

سیما رادمنش ‌‌/‌‌ گروه فرهنگ و هنر