سرمای زمستان تَن تخت جمشید را می لرزاند

این بنای تاریخی هر سال با شروع فصل بارندگی، با مشکل نفوذ آب به داخل شیارهای بنا و آبگرفتگی در محوطه‌های آن مواجه می‌شود، به طوری‌که پایه ستون‌های این بناهای دوهزار و پانصد ساله نیز غرق در آب باران می‌شود.

البته نه‌تنها تخت جمشید، بلکه مجموعه بناهای پاسارگاد همچون آرامگاه کورش بزرگ، باغ پادشاهی پاسارگاد، کاخ دروازه، پل، کاخ بار عام، کاخ اختصاصی، دو کوشک، آرامگاه کمبوجیه و کاروانسرای مظفری نیز از بارش باران در امان نیست.یکی از اقداماتی که برای جلوگیری از بارش برف و باران و نم زدگی مجموعه تخت جمشید پیشنهاد شده بود، مسقف کردن آن است که در سال‌های گذشته در بخش پلکان شرقی این مجموعه انجام شد، ولی به دیگر بخش‌های بنا تسری نیافت و برخی مخالفت سازمان جهانی یونسکو را عامل توقف آن دانستند.

معاون میراث فرهنگی استان فارس با رد این فرضیه که سازمان جهانی یونسکو مانع از انجام این طرح شده است، به جام‌جم می‌گوید: یونسکو فقط زمانی با اجرای طرح نوسازی یا بهسازی یک اثر تاریخی مخالفت می‌کند که آن طرح بخواهد ساختار بنا را تغییر داده یا چیزی به آن اضافه یا از آن کم کند.

عبدالرضا نصیری با بیان این‌که یونسکو با هر عاملی که به بنا آسیب برساند نیز مخالف و خواستار پیگیری و رفع آن است، می‌افزاید: رطوبت و نم‌زدگی آثار تاریخی از جمله تخت جمشید نیز از جمله مواردی است که یونسکو خواستار رفع آن است، بنابراین با اجرای هر طرحی در این زمینه موافق است و ساخت سقف موقت برای جلوگیری از این معضل با مخالفتی مواجه نیست، زیرا در بحث ساخت سقف قرار نیست سازه‌ای به بنا اضافه شود، بلکه فقط قرار است با اجرای این طرح مانع آسیب رسیدن به مجموعه شویم.

وی با بیان این‌که علاوه بر مسقف شدن محوطه پلکان شرقی که پس از دفع رطوبت صورت گرفت، طرح مسقف کردن بخش پلکان شمالی نیز در دستور کار سازمان قرار دارد، خاطرنشان می‌کند: از آنجا که به این بخش نیز آسیب‌های زیادی وارد شده است، در صدد مسقف کردن آن هستیم، اما هنوز در این زمینه به طرح اصولی و نتیجه خاصی نرسیده‌ایم و این کار به زمان، کار کارشناسی دقیق و اعتبار نیاز دارد.

نصیری با بیان این‌که آبگرفتگی هنوز معضل اساسی تخت جمشید است و بخش‌های متعددی از آن از جمله آپادانا را درگیر می‌کند، یادآور می‌شود: با این حال جمع شدن آب در دو محوطه صفه (سکوی اصلی تخت جمشید) و خزانه بیشتر از دیگر نقاط مشاهده می‌شد و به‌دلیل اهمیت این دو بخش خطرناک‌تر بود، به همین دلیل طی دو سال گذشته با انجام اقداماتی از جمله حفر کانال در ضلع جنوبی صفه، آب جمع شده در محوطه از طریق کانال خارج شد، در حالی که در گذشته به وسیله پمپ خارج می‌شد. در بخش خزانه نیز با انجام شیب‌بندی و خاک‌ریزی این مشکل رفع و اکنون آب براحتی از خزانه خارج و وارد کانال می‌شود.

جلوگیری از یخزدگی

وی معتقد است: کار جمع‌آوری آب از سطح آپادانا نیز به ساختاری دقیق و طرحی کارشناسی شده احتیاج دارد، زیرا طرح حساس است و ابتدا باید برای آن طرحی نوشته و تصویب و پس از تامین اعتبار به انجام عملیات آن مبادرت شود.

معاون میراث فرهنگی استان فارس به مشکل یخ‌زدگی نیز به عنوان یکی آسیب‌های اساسی و مشکلات جدی تخت جمشید و پاسارگاد اشاره می‌کند و می‌گوید: این مشکل همچنان پابرجاست و از آنجا که موضوع حساس و سنگینی است، به مطالعات اصولی و تهیه طرحی جامع و اساسی نیاز دارد.

نصیری درباره مسقف شدن پاسارگاد نیز که از سال گذشته در دستور کار میراث فرهنگی قرار گرفته، ‌اما همچنان به سرانجام نرسیده است، یادآور می‌شود: سازهای این سقف موقت ساخته و آماده شد،‌ اما هنگام نصب پایه‌های آنها در محوطه، به آثاری تاریخی در دل زمین و نقطه تعبیه شده برای پایه‌ها برخوردیم که به توقف عملیات مسقف‌سازی و انجام عمل کاوش در محوطه مجبور شدیم.

این کارشناس مسئول با بیان این‌که به دنبال این اتفاق، طراحی سقف نیز دچار تغییراتی شد و شکل آن به دلیل تغییر مکان پایه‌ها تغییر و از حالت ال به مستطیل تغییر یافت، خاطرنشان می‌کند: همه اینها متحمل هزینه‌های زیادی شد که اکنون منتظر اختصاص اعتبار هستیم تا عملیات سقف‌گذاری را آغاز کنیم.نصیری با اشاره به این‌که سقف‌ها سفارش داده شده و اکنون آماده است، تاکید می‌کند: با تخصیص اعتبار این عملیات امسال اجرایی می‌شود.

منتظر نظر یونسکو هستیم

بحث مسقف کردن پاسارگاد در حالی از سوی سازمان میراث فرهنگی استان فارس دنبال می‌شود که مدیر بنیاد پژوهشی پارسه ـ پاسارگاد درباره موافقت یا مخالفت یونسکو با اجرای این طرح به جام‌جم می‌گوید: گزارشی در این مورد برای یونسکو ارسال شده است و اکنون منتظر پاسخ این سازمان برای انجام عملیات اجرایی آن هستیم و امیدواریم تا یک ماه آینده نظر این سازمان جهانی به دست ما برسد.

محمدحسن طالبیان با بیان این‌که مسقف کردن که اکنون فقط مطالعات آن انجام شده است، طرحی است موقتی که به‌وسیله سقف‌های پیش‌ساخته و فقط در بخشی از محوطه پاسارگاد که دارای سنگ‌های سیاه است، انجام می‌شود، می‌افزاید: از آنجا که سنگ‌های سیاه در مقابل بارش باران و رطوبت مقاومت کمی دارد و زود از بین می‌رود، برای حفاظت از آن در مقطع کنونی چاره‌ای جز استفاده از این سقف‌های پیش‌ساخته نداریم.وی با بیان این‌که اکنون بجز اجرای این طرح، راه دیگری وجود ندارد، خاطرنشان می‌کند: با این حال این طرح موقتی است و پس از رسیدن به طرحی اساسی و اصولی که البته زمان‌بر خواهد بود، سقف‌ها جمع خواهد شد.

طالبیان در عین حال پیش‌بینی می‌کند یونسکو با این طرح مخالفت نکند، زیرا راه دیگری برای حفاظت از سنگ‌ها وجود ندارد و فعلا این بهترین راه است.

فاطمه مراد زاده / گروه ایران