ساماندهی مباحث معرفتی در رادیو معارف

حجت‌الاسلام محمد لطفی‌نیاسر اسفند 1376 وارد سازمان صدا و سیما شد و تولید برنامه‌های قرآنی و معارفی را آغاز کرد. سال 77 با افتتاح رادیو معارف به‌عنوان مسئول برنامه‌های قرآن و تفسیر این رادیو، فعالیتش وارد دور جدیدی شد. وی پس از مدتی مدیریت رادیو معارف را پذیرفت و کارش را در این حوزه آغاز کرد. در آستانه پانزدهمین سال افتتاح رادیو معارف با حجت‌الاسلام محمد لطفی‌نیاسر درباره وضع کنونی و چشم‌انداز رادیو معارف به گفت‌وگو نشستیم.

با توجه به تولید برنامه‌های معارفی در شبکه‌های سراسری صدا، رادیو معارف براساس چه اهدافی راه‌اندازی شد؟

سال 1376 تصمیم گرفته شد رادیوها به سمت تخصصی شدن حرکت کنند تا بتوانند دقیق‌تر و منسجم‌تر بحث‌ها و موضوع‌ها را پیگیری کنند. بر این اساس، رادیو معارف هم با هدف سامان‌دادن به بحث‌های معارفی و برنامه‌های دینی تاسیس شد تا پاسخگوی نیازهای دینی افراد جامعه باشد.

مخاطبان رادیو معارف چه کسانی هستند؟

مخاطبان رادیو معارف عموما افرادی هستند که به مباحث دینی علاقه‌مندند. البته زمانی بود که برنامه‌های رادیو معارف برای سطح خاصی از افراد باسواد تولید و پخش می‌شد، اما با توجه به این‌که مردم ما معلومات دینی خود را فقط براساس مدرک تحصیلی کسب نمی‌کنند، بلکه با حضور در جلسات دینی هم کسب علوم معارفی دارند و از طرفی برنامه‌های رادیو معارف جنبه عمومی‌تری پیدا کرده است از جمله مباحث تربیتی و خانوادگی که از منظر دینی پرداخته شده است، عموم مردم می‌توانند از مخاطبان برنامه‌های رادیو معارف باشند و هر کسی در هر سنی و سطح سواد علمی که دارد برنامه‌های ما را بشنوند.

آیا رادیو معارف برنامه‌ نمایشی هم پخش می‌کند؟

حدود 5 درصد برنامه‌های ما نمایشی است که با موضوع تاریخی، سیره انبیا، اجتماعی و فرهنگی تولید می‌شود.

برنامه‌های نمایشی رادیو معارف هم مثل دیگر شبکه‌های سراسری در مرکز نمایش رادیو تولید می‌شود؟

نمایش‌های رادیو معارف با همکاری مرکز نمایش و برخی نیز در رادیو معارف تولید می‌شود.

برنامه‌های مذهبی رادیو معارف چه تفاوتی با برنامه‌های مذهبی سایر شبکه‌ها دارد؟

برنامه‌های رادیو معارف به‌طور عمیق و گسترده به مباحث معارفی می‌پردازد و این شرایط به دلیل وجود زمان کافی برای طرح موضوعات دینی و افراد مجرب و نیروهای متخصصی است که در این شبکه فعالیت می‌کنند.

یکی از حرف و حدیث‌های بیشتر شنوندگان رادیو معارف، کیفیت نامطلوب صدای این رادیوست. در این خصوص چه اقداماتی انجام داده‌اید؟

در یک سال گذشته اقدامات بسیار خوبی برای بهتر شدن شرایط دریافت صدای رادیو معارف در معاونت فنی سازمان صدا و سیما صورت گرفته است. کیفیت آنتن‌های رادیو معارف در استان‌ها خیلی بهتر شده و اکنون سیگنال‌رسانی امواج این رادیو هم از سیستم‌های فنی تهران انجام می‌شود؛ البته ماهواره مستقلی نیز در قم راه‌اندازی شده که باعث بهتر شدن کیفیت صدای رادیو معارف شده است.

به نظرتان برای این که برنامه‌های معارفی رادیو بیشتر شنیده شود چه باید کرد؟

به نظرم چند کار بسیار مهم است. ابتدا برنامه‌سازی در حوزه معارف باید براساس نیازهای فطری و روز مخاطبان انجام بگیرد؛ یعنی برنامه‌سازی بر مبنای نیاز روز مخاطبان و همچنین بهره‌گیری از قالب‌های متنوع و جدید در برنامه‌های معارفی می‌تواند به جذب مخاطبان جدید بینجامد. یکی دیگر از عوامل موثر استفاده از نیروی انسانی قدرتمند و عالم در حوزه معارف اسلامی و کارشناسان اهل مطالعه، قوی و ماهر در ادبیات روز جامعه است، اما یک نکته را هم نباید فراموش کرد آن هم این که هدف برنامه‌های معارفی، تاثیرگذاری در زندگی معرفتی مخاطب است و این نیازمند باورمندی خود برنامه‌سازان به پیام‌هایی است که می‌خواهند به شنوندگان ارائه کنند.

فکر می‌کنید با وجود رسانه‌های مختلف برای ترویج دین، برنامه‌های رادیویی تا چه اندازه شنیده می‌شوند و در راستای اهدافش موفق هستند؟

موفقیت هر محصولی را باید براساس محیط ارائه آن سنجید، لذا به نظرم با توجه به این‌که براساس نظرسنجی‌ها حدود 30 درصد مردم مخاطب بالفعل شبکه‌های مختلف رادیویی هستند، وضع برنامه‌های معارفی رادیو در این میان بسیار خوب و تأثیرگذار است. به نظرم یکی از نشانه‌های موفقیت برنامه‌های معارفی در رادیو و اساسا مقوله معارف در رادیو، وجود دو شبکه‌ پرمخاطب رادیو قرآن و رادیو معارف میان شبکه‌های رادیویی در کنار برنامه‌های متعدد معارفی در شبکه‌های مختلف دیگر است. در نظرسنجی‌های مرکز تحقیقات سازمان هم بر علاقه‌مندی مخاطبان رادیو به برنامه‌های معارفی شبکه‌های مختلف رادیویی تأکید شده است. به هرحال امیدواریم به یاری خداوند و زحمات همکاران برنامه‌ریز و برنامه‌سازان ما در حوزه معارف اسلامی هر لحظه شاهد ارتقای برنامه‌ها و ارائه برنامه‌های پربارتر و پرمخاطب‌تر باشیم.

راه‌اندازی رادیوهای تخصصی می‌تواند زمینه‌ای مناسب برای جریان‌سازی‌های متناسب با ماموریت‌ها و وظایف هر رادیو در جامعه و میان مخاطبان هدف پدید آورد. رادیوی تخصصی معارف تا چه اندازه به دنبال استفاده موثر از چنین ظرفیتی در جامعه است؟

جریان‌سازی در حوزه معارف دینی ازجمله راهبردهای جدی رادیو معارف است که همواره مدنظر بوده است. فعالیت‌های رادیو معارف اگر نتواند به جریان‌سازی‌های مناسب و متناسب در حوزه‌های فرهنگی و دینی جامعه منجر شود، نمی‌تواند چندان ثمر بخش باشد. به جرأت می‌توانم بگویم نخستین رسانه‌ای که شهامت و جرأت آن را داشت تا درباره پدیده گلدکوئیست یا همان شرکت‌های هرمی در جامعه پیش از آن‌که هیچ قانونی در مجلس شورای اسلامی تصویب شود، سخن گوید رادیو معارف بود. دوستان ما در برنامه فقه و زندگی وارد بحث گلدکوئیست شدند. همچنین در بحث تولیدمثل و قوانین مربوط به آن‌که خیلی بحث و مساله حساسی است و شامل اجاره دادن رحم و دیگر مسائل مرتبط می شود نیز وارد شدیم، اما باز هم این بحث با خلاقیت دوستان مطرح شد و بسیاری از کارشناسان حتی از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هم در برنامه حضور یافتند و به ما در اجرای این برنامه یاری رساندند. روند برنامه‌ها هم این‌گونه بود که به فرض از کارشناسان می‌پرسیدیم رحم‌های اجاره‌ای چگونه است. کارشناسان مدعو کاملا به این پرسش پاسخ می دادند و می‌گفتند ما این اقدامات را انجام می‌دهیم. در مقابل، کارشناسان مذهبی برنامه می‌گفتند اگر تا اینجا و به این صورت عمل کنید، ایرادی ندارد اما اگر از این حد بگذرید ایراد شرعی دارد و باید راهکاری دیگر بیندیشید. ما در طرح بسیاری دیگر از مسائل نیز این‌گونه اقدام و عمل کرده‌ایم. در بحث بهائیت هم اولین رسانه‌ای بودیم که این موضوع را بوضوح روی آنتن بردیم و بیان کردیم وقتی می‌گوییم اینها استعماری هستند با چه دلیل و مدرکی می‌گوییم. معارف اینها چیست که ما می‌گوییم منحرف هستند. البته بسیاری از رسانه‌های مکتوب هم ما را در این راه یاری دادند و این رفته‌رفته به یک جریان تبدیل شد و مسئولان فرهنگی جامعه را به تامل انداخت که راه‌حل‌ها و راهکارهای فرهنگی برای این امر بیابند. از این‌گونه مسائل بسیار زیاد است که خوشبختانه با کمک برنامه‌سازان موفق توانسته‌ایم جریان‌سازی‌هایی را در سطح کشور داشته باشیم. رادیو معارف با افتخار در پی اثبات این هدف است که دین مبین اسلام برای تمام مسائل زندگی راهکار دارد.

چه برنامه‌هایی برای ارتقای برنامه‌های رادیو معارف دارید؟

در بخش فنی باز هم ارتقای کیفیت فنی رادیو را پیگیری خواهیم کرد. در برنامه‌سازی هم به طور جدی به سمت تولید برنامه‌های آموزشی برای مخاطب خاص و عام پیش می‌رویم. در بخش تخصصی، ضمن آموزش به مخاطب تصمیم داریم مدرک و گواهینامه آموزشی هم برای مخاطبان صادر کنیم. از طرف دیگر گرایش بیشتر و جدی به موضوعات روز از مهم‌ترین اتفاقات جدید در برنامه‌سازی است. برای رسیدن به این هدف، گروهی در رادیو معارف تشکیل شده که اعضای آن موضوعات روز را شناسایی می‌کنند. تیم رصدی آماده کرده‌ایم تا به شناسایی موضوعات روز در جامعه بپردازد و آنـها را در اختیار برنامه‌سازان قرار ‌دهد و پس از تحقیق و بررسی در قالب برنامه‌ روی آنتن رادیو معارف می‌رود.

مرتضی علیخانی