اینجا تهران ، صدای انقلاب راستین ایران است!

اشاره ملت ایران در مقاطع مختلف تاریخ پرفراز و نشیب خود روزهای تلخ و شیرینی را شاهد بوده است. در تیرماه 1331 با همدلی رهبران نهضت ملی ، سیاستمدار کهنه کاری

کد خبر: ۵۸۴۵۵

به نام احمد قوام (قوام السلطنه) با توفان خشم مردم ایران از جا کنده شد و پس از 5 روز نخست وزیری ! بناچار مستعفی گردید. سال بعد باز مردم ایران شاهد تجربه عبرت آموز دیگری بودند. مرداد ماه 32، طی 3 روز تلخ و سرنوشت ساز ، دولت ملی سرنگون شد و رژیم وابسته طی 25 سال بعد تسمه از گرده مردم کشید. مجددا در بهمن 57 غیورمردان این مرزوبوم در 3 روز سرنوشت ساز منتهی از جنسی دیگر از شامگاه 20 بهمن تا بعدازظهر 22 بهمن 57 کار کردند کارستان و به رغم میل همه قدرتهای جهانی ، تومار عمر رژیم شاهنشاهی را برای همیشه بستند و آزادی و استقلال را به ارمغان آوردند. مقاله ای که پیش رو دارید به اختصار وقایع پرشور آن روزها را، که در آن جوانان نقش عمده را برعهده داشتند باز می نمایاند.

نوزدهم بهمن 1357 با یک راهپیمایی بزرگ آغاز شد، این راهپیمایی از جمله تظاهرات و اجتماعاتی بود که به دعوت امام خمینی (ره) در پشتیبانی از نخست وزیری بازرگان برگزار می شد. راهپیمایی از 9 منطقه تهران شروع و به سمت میدان آزادی ادامه یافت. گروه بسیاری از همافران نیروی هوایی با یونیفرم های نظامی در این راهپیمایی حضور داشتند. شعارهای راهپیمایان در دعوت از ارتش به همبستگی با ملت و حمایت از دولت موقت بود.
پس از آن که تمام راهپیمایان در میدان آزادی تجمع کردند ، قطعنامه ای خوانده شد که در آن از فرار شاه و بازگشت رهبر انقلاب استقبال شده بود.
همچنین ضمن حمایت از نخست وزیری بازرگان ، نیروهای مسلح به اطاعت از دولت او دعوت شدند. در این قطعنامه به دولت بختیار جهت مقاومتش در برابر موج خروشان انقلاب اخطار داده شد و اعلام گردید که فقط قراردادهایی اعتبار دارند که به تصویب دولت موقت رسیده باشند. ⁽¹⁾
پرسنل نیروی هوایی پس از این تظاهرات عازم محل اقامت امام خمینی (ره) شده و در مقابل ایشان ادای احترام کردند. این خبر به همراه تصویری باشکوه در روزنامه کیهان منتشر شد. این اقدام برای سران ارتش چنان غیرمنتظره بود که در اعلامیه ای درصدد تکذیب حضور نظامیان در این راهپیمایی برآمدند. آنان که هنوز بر توهم وفاداری و سوگند به شاه باقی بودند عکس ادای احترام همافران در برابر امام را جعلی خواندند. در مقابل این اقدام ارتش ، دفتر امام خبر و عکس کیهان را صحیح و واقعی دانست. ⁽²⁾
از سوی دیگر اخبار روزنامه ها در روز 19 بهمن حاکی از آن بود که ارتشبد قره باغی ارتش را از دخالت در سیاست برحذر داشت. ⁽³⁾
در مقابل موج حمایت ها از دولت موقت ، یک روز قبل از این در 18 بهمن عده ای تحت عنوان طرفداران قانون اساسی در سالن بدمینتون استادیوم امجدیه (شیرودی) گرد آمدند.
این عده که به دعوت جبهه وحدت ملی در این مراسم حاضر شدند، با شعارهایی چون: «زنده باد ارتش »، «پاینده باد قانون اساسی» و «بختیار سنگرتو نگهدار» به ستیز با انقلاب اسلامی مردم ایران پرداختند. این تجمع به گفته ناظران در حدود چهار، پنج هزار نفر را شامل می شد. قطعنامه ای که در پایان این مراسم قرائت شد بر حفظ قانون اساسی ، استقلال و تمامیت ارضی کشور، مبارزه با استعمار سرخ و سیاه و حمایت از ارتش و دولت قانونی بختیار تاکید داشت. ⁽⁴⁾
روز پنجشنبه 19 بهمن برای دولت موقت روز موفقیت آمیزی بود. وزارتخانه ها به تصرف کارمندان طرفدار دولت موقت درآمد. ⁽⁵⁾
این اقدامات بختیار را آشفته ساخت و او که تا آن زمان دولت بازرگان را دولت سایه می نامید وزیران کابینه بازرگان را به بازداشت تهدید کرد. ⁽⁶⁾

جمعه بیستم بهمن 1357

روز 20 بهمن در حالی فرا رسید که مردم تهران برای شنیدن اولین سخنرانی نخست وزیر دولت موقت عازم دانشگاه تهران می شدند. دانشگاه تهران پس از کودتای 28 مرداد در معرض تهاجم و سرکوب رژیم شاه قرار داشت و بازرگان نیز در سخنرانی خود به این وظیفه خطیر دانشگاه در آن سالها اشاره کرد ; «دانشگاه چنین افتخار و حق بزرگی دارد که هیچگاه بعد از 28 مرداد ساکت نبوده ، در آن دوران اختناق بعد از 28 مرداد و جبهه ملی ، در اختناق شدید که بر سراسر ایران حکمفرا بود، تنها مکانی که در آن اجتماع و اعتراض علیرغم مزاحمت ، زندان ، شکنجه و غیره تعطیل نشد و هر چند ماه اگر نگوییم هر چند هفته فریاد مرگ بر شاه بلند می شد، دانشگاه بود که چشم و چراغ ایران بود.» بازرگان در این سخنرانی از بختیار خواست که برای جلوگیری از خونریزی و اتلاف سرمایه های کشور از قدرت کناره گیری کند. ⁽⁷⁾
در آن سوی جبهه انقلاب ، مخالفان به نام هواداران از قانون اساسی بار دیگر در ورزشگاه امجدیه (شهید شیرودی) گرد آمدند. این بار اجتماعکنندگان از فضای ورزشگاه خارج شده و در خیابان روزولت (شهید مفتح) تظاهرات کردند که این تظاهرات منجر به درگیری شد. از سوی دیگر در خوی عده ای به نام روستائیان طرفدار قانون اساسی ، مردم را مورد ضرب و شتم قرار داده و چند نقطه از شهر را به آتش کشیدند. ⁽⁸⁾
در حالی که روز 20 بهمن رو به پایان بود ، هیچ کس تصور نمی کرد شبی پرحادثه در پیش باشد اما آن شب ، تهران آبستن حوادث بزرگی بود. اوایل شب عده زیادی از همافران و درجه داران نیروی هوایی در سالن آسایشگاه جمع شدند تا تصاویر امام را از تلویزیون ببینند. هنگامی که تصویر امام (ره) بر صفحه پدیدار شد ، همافران با ابراز احساسات برای ایشان صلوات فرستادند. این ابراز احساسات موجب خشم افسران گارد جاویدان و درگیری میان طرفین شروع شد. در همان شب یگانهایی از گارد جاویدان از نقاط دیگر تهران برای سرکوب همافران عازم دوشان تپه شدند. بامداد 21 بهمن در راه بود و پایگاه هوایی دوشان تپه لحظه به لحظه در حلقه تنگ محاصره نیروهای گارد جاویدان درآمد. همافران که در محاصره بودند متحمل تلفات شدیدی شدند. در اواخر شب نیروهای مردمی و گروههای مسلح به یاری همافران شتافته و نبرد سختی بین دو طرف آغاز شد. سرانجام نیروهای گارد مجبور به عقب نشینی شدند. هجوم دوباره نیروهای گارد جاویدان به پادگان دوشان تپه نبرد خونین دیگری را رقم زد. ⁽⁹⁾

21 بهمن درگیری مسلحانه و نقشه ای برای کودتا

صبح روز 21 بهمن مردم تهران به هواداری از همافران تظاهرات کردند. در چند نقطه از تهران درگیری رخ داد و از میدان فوزیه (امام حسین) تا خیابان نیروی هوایی به طور ممتد صدای تیراندازی به گوش می رسید. در حالی که مردم به سمت دوشان تپه حرکت می کردند ، عده ای از همافران در منزل امام خمینی (ره) پناه گرفتند.
گزارش روزنامه های تهران از کشته و زخمی شدن صدها تن در درگیری های دوشان تپه حکایت داشت. در این زمان آیت الله سیدمحمود طالقانی به نمایندگی از امام (ره) از یگانهای نظامی خواست به پادگان های خود باز گردند و به درگیری ها خاتمه دهند. ⁽¹⁰⁾ پیش از ظهر روز 21 بهمن مذاکرات میان فرماندهان ارتش و رهبران انقلابیون آغاز شد ، اما زد و خوردها در نقاط مختلف تهران ادامه داشت: پادگان سلطنت آباد در تهران (خیابان پاسداران فعلی) به تصرف انقلابیون درآمد و تاسیسات نظامی امریکاییها تسخیر شد. زندان اوین به اشغال مردم درآمد و پس از سالها به روی زندانیان رژیم گشوده شد. ⁽¹¹⁾
این تحولات در حالی رخ می داد که بختیار خود را هنوز نخست وزیر قانونی می دانست و در مجلس سنا از آمادگی خود برای مذاکره با مخالفان خبر داد. علیرغم این سخنان اعلامیه فرمانداری نظامی تهران ساعت 2 بعدازظهر 21 بهمن ، از رادیو پخش شد که منع عبور و مرور از ساعت 16:30 روز 21 بهمن تا 5 بامداد 22 بهمن اعلام کرد. این فرمانداری در اعلامیه بعدی زمان منع عبور و مرور تا 12 ظهر 22 بهمن تمدید کرد. ⁽¹²⁾
امام خمینی (ره) که بیمار بود، طی اعلامیه ای ضمن رد این اعلامیه به مردم اعلام کرد: «به دستور فرماندار نظامی وقعی نگذارید و به خیابان ها بیایید چرا که گاردیها و فرماندار نظامی توطئه کرده اند تا با استفاده از نبودن مردم ، همافران را تارومار کنند.» ⁽¹³⁾
پس از اعلام فرمان امام (ره) مردم به خیابان ها ریخته و در هر گوشه ای از شهر سنگری برپا شد. به گفته خبرنگار بی.بی.سی: «روحانیون در بین شهر می گردند و می گویند که آیت الله خمینی اعلام کرده است ساعتهای منع عبور و مرور غیرقانونی است و همچنین ایشان گفته است اگر لازم شود متقابلا می جنگد.» ⁽¹⁴⁾
در جبهه انقلابیون در مورد اعلامیه فرماندار نظامی گمانهایی وجود داشت که از آن جمله تصور بر این بود که فرمانداری نظامی قصد داشته با اعلام منع عبور و مرور از فرصت استفاده کرده و در خالی بودن خیابان ها، امام خمینی (ره) را دستگیر کنند. ⁽¹⁵⁾
بختیار با همه تظاهری که به مذاکره با دولت موقت داشت ، سعی می کرد با خشونت در مقابل انقلاب بایستد. از همین رو ساعت 6 بعدازظهر روز 21 بهمن در جلسه شورای امنیت ملی با فرماندهان ارتش شرکت کرد و از آنان خواست باشدت تمام مقررات حکومت نظامی را اجرا کنند. او حتی دستور داد منطقه اطراف پادگان دوشان تپه بمباران شود. و در همان جلسه دستور دستگیری سران انقلاب را صادر کرد. ⁽¹⁶⁾
علیرغم این خطرها تهران بیدار بود و مردم به فرمان رهبر انقلاب ، بی اعتنا به حکومت نظامی شب را در خیابان ها سرکردند و چون در میان مردم شایع شده بود که نیروهای ارتش از شهرهایی همچون همدان و قزوین به سوی تهران در حرکتند ، مردم شهرهای اطراف تهران از خانه های خود بیرون آمده و در خیابان ها و جاده ها مشغول حفر خندق و ایجاد مانع شدند تا بدین وسیله از پیشروی نیروهای نظامی به سوی تهران ممانعت کنند. ⁽¹⁷⁾
در تهران نیز وسایط نقلیه بزرگ و اتوبوس های شرکت واحد تا آنجا که توانستند بزرگراهها و خیابان های اصلی را مسدود کردند تا از این طریق مانع رفت وآمد ماشینهای نظامی و تانکها بشوند. ⁽¹⁸⁾

22 بهمن ، اعلام بی طرفی ارتش و پیروزی انقلاب اسلامی

22 بهمن 1357 فرماندهان نظامی و انتظامی برای شرکت در جلسه شورای عالی ارتش در ستاد بزرگ ارتشتاران حاضر شدند و پس از بررسی جوانب مختلف اوضاع سرانجام به اعلام بیطرفی ارتش متقاعد شدند. ساعت 10:30 تعدادی از فرماندهان ، معاونان ، روسا و مسوولان سازمان های ارتش در این جلسه حضور پیدا کردند. مهمترین این افراد عبارت بودند از: ارتشبد عباس قره باغی (رئیس ستاد)، ارتشبد جعفر شفقت ، ارتشبد حسین فردوست ، سپهبد هوشنگ حاتم ، سپهبد ناصرمقدم (رئیس ساواک)، احمدعلی محققی ، امیرحسین ربیعی (فرمانده نیروی هوایی)، کمال حبیب اللهی (فرمانده نیروی دریایی) و عبدالعلی بدره ای (فرمانده نیروی زمینی).
جلسه با سخنان ارتشبد قره باغی آغاز شد که طی آن به تشریح وضعیت نیروهای ارتش و مشکلات آنها پرداخت. سپس از زدوخوردهای دوشان تپه و اتفاقات متعاقب آن سخن گفت.
عبدالعلی بدره ای فرمانده نیروی زمینی از کمبود نیروهای تحت امرش برای کمک به فرمانداری نظامی و جلوگیری مردم از ورود گردان پیاده لشگر قزوین پرده برداشت. آنچه در این جلسه گفته شد، همه حکایت از ناتوانی ارتش در برابر موج خروشان انقلاب داشت.
سپهبد حاتم خطاب به فرماندهان ارتش گفت : به طوری که تیمساران ملاحظه می کنید ، با توجه به آخرین وضعیت خصوصی یگانها که فرماندهان نیرو تشریح کردند، به عللی که همه می دانیم ، ارتش در موقعیت خاصی قرار گرفته است که نیروها بنا به اظهار فرماندهانشان قادر به انجام عملی نمی باشند. از طرف دیگر اعلی حضرت رفته اند و بنا به اظهار نخست وزیر ، مراجعه نمی کنند.ماهها است که امور کشور تعطیل است. آیت الله خمینی خواهان جمهوری اسلامی است. تمام ملت ایران هم عملا در این مدت نشان داده اند که پشتیبان و خواستار جمهوری اسلامی هستند. بختیار هم با توجه به اظهاراتش در مجلس و همچنین در مصاحبه هایش می خواهد جمهوری اعلام کند ولی طرفدار در بین مردم ندارد ، پیشنهاد من این است که در این مناقشه سیاسی ارتش خود را کنار کشیده و مداخله ننماید.
در ساعت یک بعدازظهر اعلامیه بی طرفی ارتش از رادیو پخش شد. شورای عالی ارتش در این اعلامیه از سربازان خواست تا به پادگان ها بازگردند. (19)
امام خمینی (ره) نیز در پیامی خطاب به ملت ایران از آنان خواست در عین هوشیاری و مراقبت و آمادگی برای درهم کوبیدن هر نوع حمله تازه ای از سوی ارتش ، از حمله ، آزار و درگیری با آنها در پادگان هایشان خودداری شود.
از سوی دیگر در آن روز نمایندگان مجلس شورای ملی به سفارش جواد سعید رئیس مجلس به طور دسته جمعی استعفا دادند. (20)
مراکز حساس دولتی یکی پس از دیگری به تصرف انقلابیون درآمد. رادیو تهران که از ساعت 11 صبح 22 بهمن در محاصره نیروهای مردمی قرار داشت ، در ساعت 2 بعدازظهر کاملا در اختیار آنان قرار گرفت. (21)
اولین کلامی که از رادیو پخش شد و به گوش مردم رسید، نوید فتح این مرکز را می داد: «توجه بفرمایید. توجه بفرمایید. اینجا تهران صدای راستین ملت ایران ، صدای انقلاب است.» در ساعت 5:45 پیام امام خمینی (ره) از رادیو پخش شد و امام در این پیام مردم را از اعمال غیرقانونی برحذر داشت. (22)
سپهبد رحیمی فرماندار نظامی تهران و معاونش اولین افرادی بودند که توسط مردم دستگیر و به مدرسه رفاه آورده شدند. پس از سقوط پادگان جمشیدیه در ساعت 7 بعدازظهر ، نیک پی شهردار تهران ، منصور روحانی (وابسته به فرقه ضاله بهائیت و وزیر کشاورزی هویدا) و نصیری رئیس سابق سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) که در آنجا تحت نظر قرار داشتند توسط مردم دستگیر شدند. (23)
طبق آنچه که در روزنامه ها نوشتند در حوادث روزهای 21 و 22 بهمن 654 نفر شهید و هزاران نفر مجروح شدند. (24)
بعدازظهر 22 بهمن روز دیگری بود. روز خوب پیروزی و بهار آزادی.

پی نوشت ها:

1- اطلاعات ، پنجشنبه 19 بهمن ماه 1357، شماره 15780، ص 1
2- کیهان ، شنبه 21 بهمن 57، شماره 10634، ص 1
3- اطلاعات ، پیشین ، ص 1
4- پیشین ، ص 8
5- پیشین ، ص 1
6- پیشین ، شنبه 21 بهمن 1357، شماره 15781، ص 8
7- عبدالعلی بازرگان ، مسائل و مشکلات نخستین سال انقلاب از زبان بازرگان ، ناشر: مولف ، تهران ، 1362، ص 77
8- اطلاعات ، پیشین ، ص 8
9- پیشین ، ص 2
10- پیشین ، ص 2
11- مهدی بازرگان ، 60 سال خدمت و مقاومت ، رسا، تهران ، 1377، 324.2
12- اطلاعات ، یکشنبه 22 بهمن 1357، شماره 15782، ص 9
13- پیشین ، ص 8
14- تحریر تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی ایران ، تفکر، قم 1373، ص 448
15- پیشین ، ص 448
16- همان ، ص 449 }450
17- اکبر خلیلی ، گام به گام با انقلاب ، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی ، تهران ، 1357 ، 306.1
18- پیشین ، ص 310
19- غلامرضا نجاتی ، تاریخ سیاسی 25 ساله ایران ، رسا، تهران ، 1373 ، 392.2-387
20- اطلاعات ، دوشنبه 23 بهمن 1357، شماره 15783 ، ص 1
21- پیشین ، یکشنبه 22بهمن 1357، شماره 15782 ، ص 8
22- پیشین ، دوشنبه 23 بهمن ، ص 8
23- پیشین ، ص 2
24- کیهان ، دوشنبه 23 بهمن 1357 ، شماره 10636 ، ص 2