حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
رشد بیسابقه فناوری هوایی باعث شده که هواپیماها دیگر به خلبان نیازی نداشته باشند
هواپیماهای بدون خلبان آماده پرواز میشوند
حتما بیشتر شما این بخش آشنا در یک سفر هوایی را تجربه کردهاید. زمانی که هواپیما به باند فرودگاه نزدیک میشود و تکانهای شدید یا ضعیف و چرخیدنهای مداوم، دلهره برایتان به ارمغان آورده که ناگهان شنیدن صدای آرامشبخش خلبان از داخل بلندگو که مختصری از مسیر پرواز، طول پرواز و وضع هوا را برای آگاهی مسافران میگوید، خیالتان را راحت میکند که فردی باتجربه و بااعتماد به نفس آن جلو پشت فرمانها و سوئیچها نشسته و حواسش به همه چیز است. این صدای آشنا به مسافران اطمینان میدهد هواپیما در دستان خلبان، امن و قابل اطمینان است و آنها میتوانند آسودهخاطر بوده و از پرواز لذت ببرند.
اما عبارت: «این خلبان شماست که صحبت میکند» ممکن است به تاریخ بپیوندد! با توجه به نسل جدید وسایل مکانیکی خودکار، هواپیماهای مسافربری به تنهایی به سوی آسمان پرواز خواهند کرد.
آقای داگ دیویس، مدیر پروژه هواپیماهای بدون خلبان در دانشگاه شهر نیومکزیکو میگوید: ما معتقدیم هواپیماهای بدون خلبان، انقلاب بعدی در صنعت هوانوری خواهد بود. در هواپیماهای نظامی این بحث شناختهشدهای است. سیستم خودکار فرود هواپیما سالهای زیادی است که هواپیماهای نظامی مانند اف ـ18را کمک میکند تا در مسیرهای بسیار باریک و کوتاه کشتیهای هواپیمابر فرود آیند. این سیستم بهطور پیشرفتهتری در هواپیماهای بدون سرنشین (UAV) به کار گرفته شده به طوری که این هواپیماها میتوانند در صورت مشکل ارتباطی با مرکز هدایتکننده به طور خودکار و براساس یک برنامه از پیش تعریف شده مسیر پروازی را یافته و حتی در مکانی فرود بیایند.
این مسیر به سوی آیندهای خودکار تقریبا حدود صدسال پیش با معرفی اولین خلبان خودکار آغاز شد. این سیستم طراحی شده بود تا هواپیما را در مسیر و ارتفاع از قبل برنامهریزی شده ثابت نگه دارد. این سیستم به خلبانان این اجازه را میداد از وسایل کنترل کمی دور باشند. از حدود یک قرن گذشته، این روند سرعت یافته و هواپیماها را با وسایل الکترونیکی بسیار پیچیدهای همراه کرد که معمولا خلبان را به یک نظارهگر منفعل تبدیل میکند. در حقیقت در هواپیماهای پیشرفته به خلبان تنها برای انتقال هواپیما به باند پرواز نیاز است. تمام قسمتهای دیگر از پرواز تا لحظه فرود میتواند به صورت خودکار انجام شود.
خانم میسی کومینگس، خلبان بازنشسته و پروفسور در دانشگاه صنعتی ماساچوست به یکی از جهشهای بزرگ در صنعت هواپیماسازی که بحث تکنولوژی پرواز با سیم (Fly by Wire) است، اشاره میکند. این فناوری انتقال فرامین مکانیکی خلبان به موتورهای هواپیما و بالکهای کنترلی روی بال را با بهرهگیری از سیگنالهای کامپیوتری به چند رشته کابل نازک مسی تبدیل کرده است. سپس به هواپیماهای بدون سرنشین اشاره میکند که در آنها از این سیستم بهره برده شده است: هر هواپیمایی که از تکنولوژی پرواز با سیم بهره برده است، میتواند یک هواپیمای بدون سرنشین (خلبان) باشد. از آنجا که کنترلها دیجیتالی است و نه آنالوگ، همه چیز به صورت الکترونیکی انجام میشود. بنابراین به کسی نیازی نیست تا اهرمهای هیدرولیکی را جابهجا کند. این تکنولوژی بتازگی در شرکت انگلیسی بیایایی (BAE) و روی هواپیمایی بدون خلبان آزمایش شده است. در این نمونه، پرواز آزمایشی همراه با چند نفر همراه بود تا تنها کنترل هواپیما را در حالت غیرمنتظره به دست بگیرند، اما بیشترین زمان پرواز به صورت خودکار صورت گرفت.
از حدود پنج دهه گذشته هواپیماها با دو خلبان پرواز میکنند. در آینده نزدیک، افزایش سیستمهای خودکار به معنی کاهش خلبانها به عدد یک خواهد بود. در مرحله بعد شاید هواپیماها بدون خلبان و از روی زمین کنترل شوند؛ چیزی مانند هواپیماهای نظامی یا کاوشگرهای علمی. قسمت نهایی راه که حذف کامل همه کنترلکنندههای انسانی از روی سامانه پرواز است از آن قسمتهایی است که باید اطمینان پیدا کرد هواپیماها توانایی تصمیمگیریهای پیچیده را دارند.
داک دیویس میگوید: هواپیما باید از موقعیت، شرایط پرواز، مقصد پرواز، جهت و قدرت باد و جهت پرواز آگاه باشد. شما نیاز خواهید داشت بهطور دائم سلامت پرواز را چک کنید تا زمانی که سیستمی بخوبی کار نکرد، متوجه شوید. به طور مثال شما باید از فضای اطراف هواپیما مطلع باشید تا بتوانید مسیر پروازی را بدون مزاحمت برای پروازهای دیگر مشخص کنید؛ چیزی که به حس کردن و پرهیز معروف است.
در حال حاضر، این وظیفه خلبان است تا با نگاه کردن به رادار و حتی پنجرهها متوجه شرایط اطراف هواپیما باشد، اما برای یک ماشین خودکار این کار آسانی نیست، ما نیاز به حسگرها، دوربینها و کامپیوترهای قوی داریم تا چیزی را که در واقعیت دیده میشود، تفسیر کنیم. البته پیشرفت در این زمینه ادامه دارد. این تکنولوژی قبلا هم استفاده شده است؛ با نگاهی به خودروهای خودکار متوجه میشوید کامپیوترها خیلی بهتر از گذشته میتواند محیط اطراف خود را تفسیر کرده و بفهمند.
دکتر جان تریسی، رئیس بخش تکنولوژی در شرکت بوئینگ (Boeing) معتقد است نیازی به تصمیمگیری از طرف کنترل زمینی وجود ندارد. او اشاره میکند سیستمهای کنترل ترافیک (ATM) که در حال حاضر استفاده میشود، براساس تکنولوژی دهه ۱۹۵۰ است. تریسی معتقد است سیستم فعلی که براساس کمک و کنترل زمینی (با رادار) انجام میشود و ایستگاه کنترل به خلبان، فرمانهایی چون چرخش به چپ، چرخش به راست، رفتن به بالا یا پایین را میدهد، بسیار ناتوان است. اما هواپیماهای جدیدی طراحی شده که میتوانند با استفاده از ماهوارههای موقعیتیاب (GPS) موقعیت خود را یافته و این اجازه را به آنها میدهد تا در مطلوبترین مسیر ممکن پرواز کنند، بنابراین قدم بعدی آن خواهد بود که به هواپیما اجازه داده شود تصمیمهای بیشتری را بهطور خودکار بگیرد و به هواپیماهای دیگر پاسخ دهد و حتی موارد هواشناسی و تاثیر آن بر هواپیما را درک کند.
در این شکی نیست که ارتباط برقرار کردن با هواپیماها حیاتی خواهد بود و این میتواند یک جهش بزرگ باشد. بخصوص اگر بدانیم بیشتر فضای ارتباطی به موجهای دستگاههای مخابراتی تخصیص داده شده است. پس یکی از مشکلات در استفاده از این تکنولوژی، پیدا کردن طیف موج ارتباطی برای این نوع هواپیماهاست. البته شرکتهای تولیدی هواپیما این اعتقاد را ندارند. آنها فکر میکنند این مساله قابل حل است. مثلا شرکت بزرگی چون ایرباس (Airbus) بتازگی برنامههایش در مورد صنعت هوانوردی در سال ۲۰۵۰ را نیز منتشر کرده و یکی از آنها اشاره به منافع متعدد استفاده از هواپیماهای بدون خلبان است. در این گزارش پیشنهاد میشود پرواز هواپیماها میتواند به صورت دستهجمعی انجام شود که برای صرفهجویی در مصرف انرژی بسیار موثر خواهد بود. در این چنین حالتی هواپیماها دائما با هم در ارتباط هستند و موقعیت خود را نسبت به دیگری دیدهبانی میکنند.
اما زمانی که این دست چالشها برای چنین برنامه و هدفی حل شد، یک مانع بزرگ دیگر برای غلبه کردن باقی خواهد ماند و آن، آماده کردن فضای عمومی جامعه برای پذیرش این موضوع است که پرواز یک هواپیما بدون خلبان امکانپذیر و ایمن است.
در این مورد، پروفسور کومینگس میگوید حجم اطلاعات موجود به نفع سیستمهای پروازی بدون خلبان است. او اشاره میکند از حدود سه سال پیش هواپیماهای بدون سرنشین از صنعت هوایی عمومی امنتر شده و این به آن معناست که هواپیماهای معمولی دچار سوانح بیشتری در قیاس با هواپیماهای بدون سرنشین میشوند. بر این اساس، یک هواپیمای بدون سرنشین از یک هواپیمای کوچک با خلبان که برای یک سفر کوتاه انتخاب شده امنتر است. کومینگس اشاره میکند تنها دلیلی که هرکس به داشتن خلبان در هواپیما علاقهمند است به دلیل وجود این حقیقت است که در صورت بروز یک سانحه، خلبان دارای سرنوشت مشابهی همچون باقی مسافران و خدمه است. پس اگر هواپیما دچار حادثه شود ما میدانیم کسی هست که تمام سعی خود را به کار میگیرد تا حداقل جان خود را نجات دهد و این موضوع آرامشبخش است.
بی.بی.سی / مترجم: محمد یزدانی
گفت و گو
