شیعیان پاکستان و مساله شرکت در انتخابات

بسیاری از ناظران از این بابت نگرانند که ناآرامی‌های فعلی و اوضاع خطرناک امنیتی می‌تواند انتخابات یازدهم می(بیست و یکم اردیبهشت)‌ پاکستان را به تعویق بیندازد. این ملاحظات قابل درک است، اما برگزار نشدن انتخابات چندان بجا و مطلوب نیست و اخیرا نیز اعلام شد که پاکستان حتی در سخت‌ترین شرایط و در مناطق بشدت بحرانی از جمله دره سوات و در اوج شورش طالبان در سال 2008 نیز انتخابات را برگزار کرد. گروهی از تحلیلگران مسائل پاکستان از تاثیر کشمکش‌های قومی بر انتخابات سخن می‌گویند. 20 درصد جمعیت فعال پاکستان را شیعیان تشکیل می‌دهند که به‌طور یکپارچه خواهان پایان حاکمیت حزب مردم هستند که البته انگیزه آنها کاملا بدیهی است. شیعیان، مسیحیان و دیگر اقلیت‌های مذهبی در پاکستان برای آنچه نبود تامین امنیت‌شان از سوی دولت می‌نامند و فقدان اقدامات اساسی علیه کسانی که دست به ترور آنها می‌زنند، خشمگین و عصبانی‌اند.

عبدالخالق هزاره از شخصیت‌های برجسته شیعیان و رهبر حزب دموکراتیک هزاره در اظهاراتی صریح در کویته اعلام کرد: «دولت اراده لازم را برای پیگیری اوضاع شیعیان ندارد.»

اکنون پرسش اینجاست که شیعیان تحت چنین شرایطی به چه کسی رای خواهند داد؟ احتمال کمی وجود دارد که آنها به حزب مسلم لیگ نواز که اصلی‌ترین حزب مخالف در پاکستان و نامزد اصلی تشکیل دولت ائتلافی آینده است، رای دهند. پایگاه سنتی این حزب ایالت پنجاب است که مقر بیشترین و خطرناک‌ترین گروه‌های افراطی از جمله لشکر جنگوی نیز محسوب می‌شود. تاکنون حزب مسلم لیگ به جای مواجهه با لشکر جنگوی، ظاهرا از فعالیت‌های آنان استقبال نیز کرده است.

سال گذشته وزیر دادگستری دولت ایالتی پنجاب که تحت رهبری حزب مسلم لیگ است با رهبر گروه سپاه صحابه که سازمان اصلی لشکر جنگوی است، دست به مبارزات انتخاباتی زد و چند روز قبل نیز دبیرکل گروه اهل سنت و جماعت، که همانند لشکر جنگوی یک گروه دیگر انشعابی از سپاه صحابه است با فخرفروشی عنوان کرد ما هزاران رای‌دهنده در سراسر حوزه انتخاباتی مرکز و جنوب پنجاب داریم که هنگام انتخابات به رهبر حزب مسلم لیگ رای می‌دهند. شایعات فراوانی نیز وجود دارد که حزب مسلم لیگ در حال گفت‌وگو با این گروه‌ها و امضای توافق‌نامه‌ای به منظور تقسیم کرسی‌های مجلس است.

انتخاب دیگر شیعیان پاکستان می‌تواند رای دادن به حزب «تحریک انصاف» عمران خان نیازی «پی.تی.آی» باشد. حزب پی‌.تی‌.آی بسیار بیشتر از دو حزب مسلم لیگ و مردم، حمام خون ناشی از جنگ فرقه‌ای و بانیان و محرکان آن را محکوم کرده است و برخلاف اشارات آشفته و مغلق دولت، این حملات را تقبیح کرده و هشدارهای جدی نسبت به این‌گونه اقدامات داده است. عمران خان در کنفرانس مطبوعاتی بلافاصله بعد از بمبگذاری لشکر جنگوی در بازاری در کویته که منجر به کشته شدن 90 نفر در ماه گذشته شد، اعلام کرد: «من به شما لشکر جنگوی صراحتا می‌گویم دشمنی بزرگ‌تر از شما برای اسلام وجود ندارد.»

وی همچنین لشکر جنگوی را به بدترین نوع خصومت با اسلام متهم کرد. چنین لحن تند و گزنده‌ای بندرت از سوی حزب مردم و حزب مسلم لیگ به‌کار برده شده است. در ماه ژانویه وی حتی بر تقاضای شیعیان برای اجرای عملیات علیه شبه‌نظامیان مذهبی صحه گذاشت. در عین حال باید اذعان کرد که پی.‌تی.‌آی هیچ برنامه‌ای برای بررسی دلایل ریشه‌ای خشونت‌های قومی در پاکستان ندارد. به‌طور مثال هیچ حزب سیاسی در پاکستان جرأت و جسارت لازم برای اصلاح قوانین کفرگویی در پاکستان را ندارد، چه برسد به لغو چنین قوانینی. چندی قبل سلمان تاسر، فرماندار پنجاب به دلیل انتقاد از همین قوانین ترور شد. با این همه پی.‌تی.‌آی در مقایسه با دو حزب اصلی پاکستان نگرش صادقانه‌تری داشته و خواهان کمک به اقلیت‌های کشور است. گفته می‌شود بعد از حمله به یک باشگاه اسنوکر در کویته در ماه ژانویه که در آن بیش از صد نفر از شیعیان کشته شدند، عمران‌خان قبل از ورود مقامات دولت پاکستان با خانواده‌های داغدار قربانیان دیدار کرد.

شیعیان در لاهور و دیگر مناطق پنجاب با 148 کرسی از 272 کرسی مجلس ملی پاکستان در صورت دادن رای به پی‌.تی‌.آی می‌توانند باعث کاهش شدید آرای انتخاباتی حزب مسلم لیگ شوند. با این حال احتمال کمی وجود دارد که شیعیان پاکستان به طور اجماع به حزب پی‌.تی.‌آی رای بدهند. بسیاری از شیعیان به عمران‌خان به دلیل حمایت از گفت‌وگو با طالبان مشکوک هستند. یکی از روحانیون شیعه حتی شایع کرد که توطئه پیچیده‌ای از سوی عربستان و سرویس اطلاعات پاکستان «آی.‌اس.‌آی» برای گماشتن عمران‌خان به عنوان رهبر یک دولت اسلامی وهابی ـ سعودی در حال شکل‌گیری است. همچنین این احتمال که شیعیان به طور یکپارچه به هر حزب سیاسی دیگر نیز رای دهند، بسیار اندک است. یقینا آرای آنها طیف‌های سیاسی گوناگون را در بر خواهد گرفت و حتی ممکن است بسیاری از شیعیان به دلیل ترس، تنفر و بی‌علاقگی به روند سیاسی در انتخابات شرکت نکنند.

نوامبر گذشته یکی از مقامات ارشد مجلس وحدت مسلمین که شامل فرهیختگان شیعی پاکستان است، اعلام کرد این سازمان در حال تشکیل شورای اتحاد شیعیان برای ایجاد هماهنگی میان آنهاست.وی اضافه کرد این مجلس در حال تلاش به منظور وحدت تمامی احزاب شیعی پاکستان تحت یک خط‌مشی سیاسی واحد است. این مجلس چند هفته قبل به عنوان یک حزب سیاسی در کمیسیون انتخابات پاکستان ثبت‌نام کرد و اکنون درصدد آغاز مبارزات انتخاباتی است.

مقامات این حزب ب رای نامزدی صد کرسی پارلمان در مناطق اکثرا شیعی در پنجاب و سه ایالت دیگر پاکستان اعلام آمادگی کرده‌اند.

به هر حال خشونت‌های قومی بعید است که انتخابات امسال را به تعویق بیندازد و به دلیل پیروزی محتمل دو حزب مردم و مسلم لیگ در یازدهم ماه می ‌آرای شیعیانی را که خواهان تمرکز بر خشونت‌های قومی و تعویق انتخابات هستند، به جایی نخواهد برد و دولتی که با ائتلافی شکننده به قدرت می‌رسد یا ناتوان است یا اراده‌ای برای تامین امنیت آنها نخواهد داشت.

فارین پالیسی / مترجم: ایرج جودت