مشاوره در مسیر «هزار راه نرفته»

حالا همه می‌دانند موفقیت‌ها، شکست‌ها و در نیمه راه ماندن‌ها، ناشی از نداشتن اطلاعات کافی افراد در زمینه‌های مختلف و انتخاب‌های نادرست است. از این رو، انجام مشاوره در زمینه‌های مختلف و در شرایط بحرانی اهمیت زیادی دارد اما مشکلاتی نظیر هزینه‌های بالای مشاوره، دسترسی نداشتن برخی از مردم به مشاور باتجربه باعث شده بسیاری نتوانند در زمان‌هایی که لازم است از یک مشاوره خوب و مفید بهره ببرند.

با توجه به همه این موارد، شبکه رادیویی فرهنگ فرصتی فراهم کرده تا مردم از نقاط دور و نزدیک ایران بتوانند از طریق تلفن یا پیامک از مشاوران و روان‌شناسان برنامه «هزار راه نرفته» مشاوره رادیویی بگیرند. برنامه هزار راه نرفته از شنبه تا چهارشنبه هر روز ساعت 16 به مدت یک ساعت از رادیو فرهنگ پخش می‌شود. به همین مناسبت، سراغ مدیر گروه فرهنگ و جامعه، سردبیر ثابت و یکی از گویندگان این برنامه رفتیم و با آنها درباره هزار راه نرفته صحبت کردیم.

ترویج فرهنگ مشاوره

نجیبه معصوم‌زاده، مدیر گروه فرهنگ و جامعه رادیو فرهنگ در پاسخ به این سوال که با توجه به ساخت برنامه‌های متعدد مشاوره در رادیو و تلویزیون برنامه هزار راه نرفته چه ویژگی‌هایی دارد تا مردم را جذب کند، به جام‌جم گفت: ما در این برنامه به سراغ معضلاتی رفته‌ایم که نمونه آن را می‌توان در افراد مختلف مشاهده کرد. در حال حاضر ما خیلی درگیر مشکلات زندگی‌ شده‌ایم به همین دلیل متوجه نیستیم بخشی از اختلالات رفتاری ما ناشی از مشکلات روحی ـ روانی است که نسبت به آن بی‌توجه هستیم.

وی افزود: ما در این برنامه به دنبال پاسخگویی به نیازهای مردم در حوزه روان‌شناسی هستیم. این نیازها را به درستی تعریف می‌کنیم و بعد به آن می‌پردازیم. در واقع، برنامه هزار راه نرفته اختلالات رفتاری مردم را که در سطح جامعه دیده می‌شود، بررسی می‌کند.

معصوم‌زاده گفت: این برنامه قرار نیست همه را درمان کند، بلکه نکات اولیه شناخت اختلالات روانی را به مردم می‌گوید و از سوی دیگر، فرهنگ مراجعه به مشاور را ترویج می‌کند. در ضمن به مردم می‌گوید نگاه علمی به اختلالات رفتاری خودشان داشته باشند و برای رفع آن تلاش کنند.

مدیر گروه فرهنگ و جامعه رادیو فرهنگ تاکید کرد: مردم نسبت به مشکلات‌شان نباید غفلت کنند و ما به آنها کمک می‌کنیم تا از یک راه درست، مشکل‌شان را حل کنند.

وی با اشاره به استقبال خوب شنوندگان بویژه شهرستانی‌ها از برنامه هزار راه نرفته گفت: خوشبختانه مردم هر روز از تهران و استان‌های مختلف با برنامه تماس می‌‌گیرند و پیامک‌ ارسال ‌کرده و از مباحث مختلف این برنامه استقبال می‌کنند. مسائل مربوط به خانواده و روابط بین زن و شوهرها بیشتر مورد توجه مردم قرار می‌گیرد.

برنامه هزار راه نرفته، هر روز با اجرای یک گوینده پخش می‌شود. معصوم‌زاده درباره تنوع گویندگان این برنامه گفت: سردبیر، محور اصلی برنامه رادیویی است. به همین دلیل این برنامه یک سردبیر ثابت دارد که مهسا اسماعیلی این مسئولیت را بر عهده دارد.

وی ادامه داد: اما هر روز تهیه‌کننده و گوینده برنامه تغییر می‌کند تا به لحاظ ساختار تنوع حفظ شود. این برنامه ساختار ساده‌ای دارد، اما با این اقدام توانسته‌ایم این برنامه را متنوع‌تر پخش کنیم. هر تهیه‌کننده و گوینده‌ای ویژگی‌های خودش را برای اجرای برنامه دارد. در واقع ما تلاش کرده‌ایم افراد مختلف با سلیقه‌های مختلف را پای برنامه بنشانیم.

معصوم‌زاده در پاسخ به این سوال که برنامه هزار راه نرفته را چگونه با ماموریت‌های رادیو فرهنگ منطبق کرده‌اند، توضیح داد: ما در این برنامه به مسائلی که در سطح فرهنگ عمومی مطرح می‌شود و ریشه‌های روان‌شناختی دارد، می‌پردازیم. در واقع این مسائل را گزینش و بعد آنها را بررسی می‌کنیم. این روش برنامه‌سازی با اهداف و ماموریت‌های رادیوفرهنگ همخوانی دارد.

وی عنوان کرد: با توجه به این‌که برنامه هزار راه نرفته عصرها پخش می‌شود، بنابراین تلاش کرده‌ایم یک برنامه آموزشی و مفرح برای عصر شنوندگان پخش کنیم. برنامه‌های عصرگاهی برای جذب شنونده باید ضرباهنگ خاصی داشته باشد. تلاش کرده‌ایم برنامه هزار راه نرفته این ویژگی را داشته باشد.

معصوم‌زاده ادامه داد: کسانی که گویندگی برنامه عصرگاهی را به عهده دارند، نه‌تنها باید صدای خوبی داشته باشند، بلکه باید سرعت‌ عمل‌شان مناسب باشد تا بتوانند یک برنامه عصرگاهی را بخوبی هدایت کنند.

مشارکت زیاد مردم

مهسا اسماعیلی، سردبیر ثابت برنامه هزار راه نرفته درباره شکل‌گیری این برنامه به جام‌جم گفت: با توجه به نیاز شنوندگان رادیو فرهنگ، تولید برنامه هزار راه نرفته شروع شد. ما با تولید این برنامه پاسخگوی مردم در حوزه روان‌شناختی و روانپزشکی هستیم.

وی افزود: خوشبختانه استقبال مردم از این برنامه خوب بوده و ما از مشارکت مردم خیلی بهره می‌بریم.

این سردبیر درباره این‌که چگونه از مشارکت مردم استفاده می‌کنند، توضیح داد: قبل از شروع برنامه هزار راه نرفته بخشی که یک دقیقه و 30 ثانیه‌ طول می‌کشد با نام سخن سردبیر پخش می‌شود. در این بخش کوتاه موضوع و مهمانان برنامه معرفی می‌شوند تا شنوندگان آمادگی ذهنی را درباره موضوع مورد بحث پیدا کنند.

اسماعیلی اشاره کرد: همچنین تکرار این برنامه 3 و 30 دقیقه بامداد از رادیو فرهنگ پخش می‌شود تا شنوندگانی که موفق به شنیدن برنامه نشدند، بتوانند برنامه را گوش بدهند. در طول برنامه برای پاسخگویی به هر پیامک سه دقیقه وقت در نظر گرفته‌ایم. البته مشاور برنامه تلاش می‌کند نکات مهم را بگوید تا مورد استفاده مردم قرار بگیرد. در واقع از حاشیه پرهیز می‌کنیم و یکراست سر اصل مطلب می‌رویم.

وی درباره بخش‌های برنامه هزار راه نرفته گفت: بخش‌های این برنامه کوتاه و با ضرباهنگ مناسب است تا بتواند شنوندگان را جذب کند. البته ما نمی‌توانیم پاسخگوی همه پیامک‌ها باشیم و همیشه از شنوندگان عذرخواهی می‌کنیم که در برنامه فرصت نمی‌کنیم پاسخگوی همه سوالات باشیم.

اسماعیلی درباره انتخاب موضوع‌های برنامه‌ گفت: با توجه به نیاز مردم هر روز به یک موضوع می‌پردازیم. اگر موضوعی گسترده باشد و یک جلسه کافی نباشد، سعی می‌کنیم هفته بعد هم موضوع را بررسی کنیم.

این سردبیر درباره این‌که چرا نام این برنامه (هزار راه نرفته) از یک برنامه تلویزیونی به همین نام که از شبکه دو پخش می‌شد، گرفته شده توضیح داد: ما می‌خواستیم نامی استفاده کنیم که برای مردم ملموس باشد. معمولا برنامه‌های تلویزیونی از برنامه‌های رادیویی الهام می‌گیرند. حالا ما از یک برنامه تلویزیونی نامش را قرض گرفتیم.

اسماعیلی در پاسخ به این سوال که با توجه به این‌که پخش برنامه هزار راه نرفته از تابستان شروع شده و همچنان ادامه دارد، موضوع برنامه با توجه به فصول و مناسبت‌ها چه تغییراتی می‌کند، گفت: این تنوع در نظر گرفته می‌شود. به عنوان مثال با شروع فصل مهر به موضوع‌هایی مثل مهرورزی پرداختیم که با این فصل همخوانی دارد. برنامه‌های این برنامه مناسب با هر فصل تغییر می‌کند.

جلب اعتماد مردم

لیدا وحیدی، روزهای شنبه اجرای برنامه هزار راه نرفته را بر عهده دارد. او در پاسخ به این سوال که وقتی اجرای برنامه‌ای به شما پیشنهاد می‌شود باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد تا آن را بپذیرید، به جام‌جم گفت: دلمشغولی من ادبیات و مسائل اجتماعی است. بنابراین وقتی برنامه‌ای چنین رویکردی داشته باشد، اجرای آن را می‌پذیرم. برنامه هزار راه نرفته رویکرد روان‌شناختی دارد. در واقع موضوع برنامه به گونه‌ای بود که من را برای اجرا ترغیب می‌کند.

وی افزود: وقتی می‌بینیم مردم خصوصی‌ترین مشکلات و مسائل‌شان را با برنامه در میان می‌گذارند و تا این میزان به برنامه اعتماد دارند، خوشحال می‌شویم که برنامه توانسته با شنوندگانش ارتباط برقرار کند. در واقع استقبال مردم از برنامه باعث دلگرمی ما می‌شود.

گوینده برنامه هزار راه نرفته در پاسخ به این سوال که برای جلب اعتماد مردم به این برنامه از چه راهکارهایی بهره می‌برید، گفت: خداوند را شاکرم من را در مسیری قرار داده که می‌توانم کاری انجام بدهم. بنا به گفته دوستان، من در برنامه‌هایم لحن گرم و مهربانی دارم که باعث جلب اعتماد مردم می‌شود.

وحیدی اشاره کرد: البته نوع بیانم به گونه‌ای است که صحبت‌هایم جنبه نصیحت به خود نمی‌گیرد. به همین دلیل هیچ وقت شنونده را شما خطاب نمی‌کنم، بلکه می‌گویم «ما» باید این کار را انجام بدهیم. این نوع بیان باعث می‌شود مخاطب بداند گوینده و دیگر عوامل برنامه هم با او همراه هستند.

وی عنوان کرد: اولویت کار من احترام به مخاطبان است. برخورد مجری باید طوری باشد تا شنونده این مساله را حس کند.

این گوینده درباره این‌که در برنامه هزار راه نرفته تا چه میزان وابسته به متن هستید و چقدر بداهه دارید، گفت: برنامه یک متن اولیه دارد که سردبیر برنامه می‌نویسد. من تلاش می‌کنم قبل از برنامه حتما مطالعه آزاد درباره موضوع برنامه داشته باشم تا دستم در زمان اجرا پر باشد. البته ما خیلی نمی‌توانیم اظهار نظر کنیم، چون برنامه کارشناس دارد. این طور هم نیست که فقط حرف‌های کارشناس را تائید کنیم.

وی در خاتمه افزود: در مجموع تلاش می‌کنم به‌موقع صحبت کنم تا مورد استفاده شنوندگان قرار بگیرد. مطالعه روزانه برای هر مجری ضرورت دارد. البته یک مجری باید در زمینه‌های مختلف مطالعه کند و اطلاعات خودش را در یک حوزه خاص محدود نکند. در این صورت با اعتماد به نفس بیشتر برنامه را اجرا می‌کند.

فاطمه عودباشی‌ / گروه رادیو و تلویزیون