با علیرضا پویا رئیس مرکز تحقیقات ، مطالعات و سنجش برنامه ای صدا وسیما
سازمان صدا وسیما امروز دیگر به آن تعریف کلیشه ای رادیو و تلویزیون شباهت چندانی ندارد.
ساخت برنامه ، انتشار کتاب ، مجله و روزنامه ، راه اندازی شبکه های اینترنتی کنار ساخت همه اینها برنامه های تلویزیونی و رادیویی ، فعالیت های این سازمان چند رسانه ای را تشکیل می دهد.
روزهای هفته پژوهش را سپری می کنیم. به همین علت به سراغ یکی از مدیران مجموعه جام جم رفتیم که بخش پژوهشی این سازمان را اداره می کند.
این گفتگو بیشتر به نیت معرفی این مجموعه گسترده انجام شد تا بهانه ای باشد برای طرح موضوع های متنوع در زمینه فعالیت های پژوهشی صدا وسیما.
به نظر می رسد مرکز تحقیقات ، مطالعات و سنجش برنامه ای سازمان صداو سیما به عنوان یک مجموعه مادر با دیگر مراکز تحقیقاتی صدا وسیما ارتباط دارد، همین طور است ؛
بله ، درحال حاضر این مجموعه با واحدهای پژوهشی سازمان صدا وسیما در دو وجه تعامل می کند.این مرکز به عنوان مرکزی قدیمی و مادر در سازمان صدا و سیما با واحدهای پژوهشی دیگر همکاری می کند و در برخی موارد بعضی پژوهش ها که به سفارش نیازدارند از طریق این واحد سفارش نیاز داده میشود.
همکاری ما با دیگر مراکز گاه متقابل است وگاه از ظرفیت دیگر مراکز استفاده می کنیم. با توجه به وجود مراکز تحقیقاتی تخصصی در سازمان صدا وسیما،گاه اجرای بخشی از یک پروژه تحقیقاتی به یک بخش خاص واگذارمی شود؛ مثلا اگر قرار است تحقیقی درباره یک مساله اجتماعی از جنبه اسلامی انجام شود؛ این تحقیق به مرکز پژوهش های اسلامی قم واگذار می شود، زیرا این مرکز در زمینه این تحقیقات تخصص خاصی دارد.
یا اگر آنها بخواهند تحقیقی اجتماعی انجام دهند، این تحقیق به ما واگذار می شود.
فعالیت های دیگر شما چیست؛
نوع دیگر فعالیت این بخش از سازمان صدا وسیما،مدیریت هماهنگی پژوهش هاست. از دیگر اهداف این مرکز می توان به اجرای نظام نامه پژوهشی اشاره کرد که اجرای دقیق آن با هدف جلوگیری از انجام کارهای تحقیقاتی موازی ، تکرای ، هدر رفتن بودجه ،نیروی انسانی و... به عهده ماست.
در کار بودجه ریزی هم در پایان هرسال مشارکت می کنیم.به گونه ای که درپایان هر سال ، برنامه تحقیقاتی بخشهای مختلف را دریافت می کنیم و در اختیار معاونت برنامه ریزی قرار می دهیم.
بر اساس این برنامه ، بودجه به مراکز مختلف تعلق می گیرد.بخش دیگری از برنامه های ما،تشکیل شورای تحقیق هر دو ماه یکبار است.این شورا اگر دستور کاری داشته باشد هر دو هفته یکبار تشکیل جلسه می دهد و در این جلسه معاون برنامه ریزی و تحقیقات سازمان صدا وسیما حضور دارد و مهمترین موضوع ها بررسی می شود.
فعالیت دیگر این واحد،برگزاری جشنواره دوسالانه ای برای معرفی افراد و آثار برتر در حوزه تحقیق و پژوهش در سازمان صدا وسیماست.
امسال علاوه بربرگزاری سومین گردهمایی پژوهشگران سازمان صداو سیما، دهمین سال تشکیل مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما نیز گرامی داشته می شود.
آیا نقش این مرکز نظارتی - هدایتی است؛
بله ،از کانال شورای تحقیقات این مساله انجام می شود.
چند مرکز در سازمان صدا وسیما در زمینه تحقیق وپژوهش فعالیت می کنند؛
بر حسب تقسیم کار در حوزه های مختلف سازمان صدا وسیما،حوزه های تحقیقاتی مختلفی وجود دارد.در هر یک از این بخشها، هر حوزه بسته به تولیداتی که دارد در همان زمینه تحقیق می کند. در شهرستان ها هم تمامی مراکز دارای مرکز تحقیقاتی دارند.
این مراکز هم زیر نظر این واحد فعالیت می کنند که کنار آن مراکز، ما و مرکز پژوهش های اسلامی قم نیز فعالیت داریم.
روند کار به چه صورت است؛
هر مرکز تحقیقاتی با ارائه طرحهای خود به این مرکز پس از تایید اولیه به تحقیق اقدام می کند و بعد در مرحله اجرا هم نظارت می کنیم.
این روند چقدر طول می کشد؛
گاه خیلی سریع و گاه خیلی طولانی.
فعالیت این مرکز در صدا وسیما چقدر شاخص است؛
صدا وسیما رسانه ای چند بعدی است.رسانه به مفهوم رادیو تلویزیون ، بخصوص تلویزیون که رسانه منحصر به فردی است در همه زمینه ها نیازمند استفاده از تحقیقات و پژوهش هاست.
این رسانه در جامعه ما تعریف خاصی دارد. بسیاری از خانواده ها به دلیل تقید دینی از دیگر رسانه ها همچون ماهواره استفاده نمی کنند.
به دلیل همین حساسیت هاست که باید این رسانه به محصول خود توجه زیادی کند و با تامل و تفکر کاری کند که محصول خوبی ارئه شود.از سوی دیگر، ساخت برنامه تابع عناصر متعدد است.
تحقیقات نقش مهمی در این زمینه دارد؛ اما باید به یک نکته توجه کرد و آن تفاوت فعالیت سازمان صدا وسیما با دیگر نهادها در زمینه استفاده از مسائل تحقیقاتی است. در همه سازمان ها برای ارائه خدمات به مردم و تهیه محصول نهایی ، تمرکز در یک رشته کفایت می کند. اما در صدا وسیما باید در چند رشته وارد شد.
بحث های هنری ، کنار مباحث نظر سنجی و تحقیقات اجتماعی باید به طور موازی انجام شود تا محصولی که خلق می شود قابل قبول باشد.
در حال حاضر تولیدات سازمان تا چه حد برمبنای تحقیقات شما صورت می گیرد؛
این مساله به حس و حال برنامه ساز و حوزه تولید بستگی دارد؛ البته الان نسبت به گذشته وضع بهتر شده است و برنامه سازان نسبت به تحقیقات ما توجه بیشتری دارند.
تا حدود سال 70 چنین روالی در صدا وسیما وجود نداشت ، اما الان این تقاضا وجود دارد و بیشتر تحقیقاتی که از سوی بخشهای مختلف تحقیقی صدا وسیما انجام می شود، مورد استفاده مدیران و برنامه سازان قرار می گیرد.
تقاضای مدیریتی تا چه حد برای این تحقیقات وجود دارد؛
در حال حاضر مدیران بخشهای مختلف صدا وسیما بیشتر مشتری تحقیقات ما هستند.
آیا ارتباط محکمی میان حوزه تحقیق و تولید وجود دارد؛
پاسخ این پرسش چندان مثبت نیست.
علت هم این است که ارتباط سازمان دهی شده ای در این زمینه وجود ندارد.
چرا؛
این مساله در دراز مدت باید شکل بگیرد.درواحدهای پژوهشی باید کاری صورت گیرد و این واحدها به تحقیق توجه بیشتری کنندو متناسب با نیازهای واحدهای تولیدی به فعالیت تحقیقی اقدام کنند و سرعت کار را بالا برند.از سویی درزمینه استفاده برنامه سازان از این تحقیقات هم باید یک ساز و کار قابل اجرا تعریف شود.
آیا ضمانتی برای استفاده از تحقیقات انجام شده در بخش تولید وجود دارد؛
یکی از مسائل ما این است که در هر 2قسمت کاستی هایی وجود دارد.هنوز تحقیق متناسب با نیاز و سرعت شکل نمی گیرد.این مساله هم ضعف سازمان ما نیست بلکه ضعف کشور است. در بیشتر بخشهای تولیدی این مساله وجود دارد.
در برخی مواقع تولید خیلی به مساله تحقیق نیاز دارد و بدون آن کار پیش نمی رود. مانند بخش پزشکی که بدون استفاده از تحقیقات کار آن پیش نمی رود؛ اما در حوزه علوم انسانی چون مساله تحقیق با تولید، پیوستگی ظاهری ندارداز این روگاهی هم نیاز به آن کمتر حس و درک می شود.
در این حوزه هم افراد زیاد منتظر تحقیق نمی مانند وگاهی بدون اتکا به این مساله کار خود را انجام نمی دهند.
البته بیشتر افراد نیز در حوزه مسائل اجتماعی خود را صاحب نظر می دانند.
بله.متاسفانه افراد گاه کار را ساده می گیرند.در زمینه مسائل فنی افراد تا مطالعه کاملی نداشته باشند فعالیت خود را آغاز نمی کنند.اما در حوزه علوم انسانی بیشتر از پشت میز هم می توان مدیریت کرد.
در صورتی که در این حوزه به تحقیق بیشتر و بهتری نیاز است ، چون اشتباه ها در این عرصه نتایج بزرگتری به دنبال دارد.
هر چند ممکن است این تصمیم گیری ها بزودی بروز پیدا نکندو بعدها خود را نشان دهد،زیرا در زمینه علوم انسانی شاخصی برای ارزیابی نداریم و شاخص ها تا حدود زیادی گنگ و مبتنی بر سلایق افراد است.
تبعات خطا در این حوزه نیز خود را بسیار دیرتر نشان می دهد، به همین دلیل باید وسواس بیشتری داشته باشیم.
شما چه نقشی در زمینه برنامه ریزی های بلند مدت سازمان صدا وسیما دارید؛
مرکز تحقیقات برنامه های خود را بر اساس نظر مدیران ارشد سازمان صدا و سیما و شبکه های تلویزیونی پایه ریزی می کند.
اواخر هر سال نامه هایی به این مراکز نوشته می شود تا کلیات عناوین تحقیقاتی خود را اعلام کنند.این عناوین شامل نیازهای تحقیقاتی این مراکز می شود.البته ممکن است شبکه ها ریز موضوع ها را ندهند اما محورها همیشه داده می شود.
برخی شبکه ها مخاطبان خاصی دارند.گاه پیش آمده که مثلا شبکه ای به شما سفارش خاصی دهد؛
بله ، ولی عمومی نیست.اگر بخواهیم نتیجه بگیریم هنوز زود است.این کار در آن سطح نیست که به عنوان فعالیت عمومی شبکه ها در بیاید.
بیشترین تقاضاها برای انجام چه نوع تحقیقاتی است؛
مدیران بیشتر دوست دارند اطلاعاتی درباره موقعیت مخاطب بگیرند.برخی دوست دارند باز خورد مخاطب را بگیرند.اینها بیشترین تقاضا برای انجام تحقیق است.
در سازمان صدا وسیما،جایی هست که اصلا مراجعه ای به شما نداشته باشد؛
ارتباط واحدها شدت و ضعف دارد، اما نمی توان گفت کدام واحد اصل ارتباط ندارد.
علاقه مندان چگونه می توانند به واحدهای تحقیقی دسترسی داشته باشند؛
در این واحد کتابخانه مرکزی وجود دارد که بخش آرشیو آن در تمام ساعتهای شبانه روز آماده پاسخگویی به مراجعان است.
در واحد اطلاع رسانی این مرکز چکیده اطلاعات و تحقیقات موجوداست.الان در کتابخانه این مرکز بیش از 30هزار منبع تحقیقی وجود دارد که می تواند مورد استفاده محققان قرار گیرد.
آیا این خدمات شامل خارج سازمان صدا و سیما هم می شود؛
به طور عمومی نه ولی در حد رفع نیاز سرویس می دهیم.
تحقیقات کلان شما معمولا شامل چه موضوع هایی می شود؛
بخشی از این تحقیقات شامل برنامه ریزی و سیاستگذاری های آینده نگرانه می شود.برخی طرحهایی که در این زمینه مورد بررسی قرارمی گیرد ممکن است امروز کاربرد چندانی نداشته باشد، اما بعدها مورد استفاده رسانه قرارخواهد گرفت ؛ مثلا در حال حاضر در اداره کل مطالعات در حال بررسی طرحی درباره بهره برداری از نشانه شناسی و استفاده از نمادها در فعالیت های رسانه ای هستیم.
ممکن است در حال حاضر هیچ شبکه ای از ما درخواستی برای اجرای چنین طرحی نداشته باشد، اما می دانیم که اگر صدا وسیما بخواهد به طور جدی در زمینه حوزه هایی همچون دین فعالیت کند باید در این زمینه اطلاع راهبردی و کاربردی داشته باشد.موضوعهایی از این قبیل ، زیاد در دستور کار ماست.
رضا استادی 
