سهم نابرابر ورزش بانوان از سرانه ورزشی

سرعت رشد و فراگیری رشته‌های مختلف ورزشی در میان جمعیت بانوان طی سال‌های اخیر نیاز بیشتر به افزایش فضای مناسب ورزشی را به وجود آورد و باعث شکل‌گیری ایده‌ها و برنامه‌هایی در جهت ایجاد سرانه ورزشی متناسب با ظرفیت و توانایی ورزش بانوان هر استان شد. البته حجم عمده‌ای از این برنامه‌ها حداقل تا امروز به مرحله اجرا در نیامده است تا توسعه و فراگیر شدن انواع رشته‌های ورزشی در میان زنان و مقیاس ناچیز سرانه ورزشی بانوان به دو جریان متناقض در ورزش ایران تبدیل شود.

برخی شعارها و برنامه‌هایی که برای افزایش فضای ورزشی اختصاص یافته برای هر فرد ورزشکار ارائه می‌شود با آنچه در بسیاری از استان‌های کشور برآورد شده، همخوانی ندارد. در حالی که حداقل فضای لازم برای هر ورزشکار به مساحت یک متر‌مربع تعریف شده در بسیاری استان‌های کشور این فضا کمتر از یک متر‌مربع است و میانگین کلی آن نیز به کمتر از یک متر‌مربع می‌رسد. افسانه حسن نایبی، مسئول ورزش بانوان استان قزوین با بیان این‌که در تمام استان‌های کشور سرانه ورزشی بانوان وسعتی کمتر از یک متر‌مربع دارد، به جام‌جم می‌گوید: در استان قزوین فضای ورزشی ورزشکاران زن در بهترین حالت 80 سانتی‌متر است. متوسط این فضای ورزشی 76 سانتی‌متر است که پاسخگوی ظرفیت و پتانسیل زیاد بانوان ورزشکار استان قزوین نیست. این اوضاع در تمام استان‌های کشور وجود دارد و کمتر از 80 درصد از فضای استاندارد تعریف شده در اختیار بانوان ورزشکار قرار می‌گیرد. این در حالی است که بانوان ورزشکار به اماکن مستقلی برای ورزش کردن نیاز دارند که این نیاز هنوز برآورده نشده است.

با حذف واژه «محروم» از تعریف در نظر گرفته شده برای استان‌هایی که از امکانات ورزشی لازم، استاندارد و متناسب با ظرفیت ورزشی همان استان بی‌بهره‌اند، اکنون واژه «غیربرخوردار» برای توصیف وضع کنونی این استان‌ها استفاده می‌شود. به دنبال تقسیم‌بندی نسبتا جدید، استان‌های سراسر کشور به لحاظ بهره‌مندی از امکانات ورزشی به سه دسته «برخوردار»، «نیمه‌برخوردار» و «غیربرخوردار» تقسیم می‌شوند. در دسته استان‌های «برخوردار» تهران، اصفهان، فارس و.... قرار دارند که از امکانات متناسبی با سرانه ورزشی بهره‌مند هستند. استان‌هایی مانند زنجان و گلستان «نیمه‌برخوردار» هستند، به این معنا که امکانات موجود و فضای ورزشی در این استان‌ها در حد متوسط تعریف می‌شود. در دسته «غیربرخوردارها» نیز قزوین، ایلام، اردبیل، بوشهر و... قرار می‌گیرند که برآوردها نشان می‌دهد میزان امکانات موجود در این استان‌ها از حداقل‌ها عبور نمی‌کند.

اندازه‌گیری مجموع سرانه ورزشی هر استان برای بانوان و در نظر گرفتن میانگین آن، دسته‌بندی اخیر ـ که سه واژه برخوردار و نیمه‌برخوردار و غیربرخوردار تعریف کلی آن است ـ را بی‌معنا جلوه می‌دهد، چرا که وسعت فضای ورزشی هر استان تقریبا یکسان است و برای هر زن ورزشکار به زیر یک مترمربع می‌رسد. البته در برخی موارد آمار ثبت‌شده نتایج تاسف‌برانگیزتری نشان می‌دهد؛ زیرا سرانه ورزشی در برخی استان‌ها حتی به یک سانتی‌متر هم نمی‌رسد و در حد صفر است. صدیقه کعبی‌زاده، معاون امور ورزش بانوان در اداره کل تربیت بدنی استان اصفهان در این رابطه به «جام‌جم» می‌گوید: کمبود فضای ورزشی در کشور و از جمله استان اصفهان از انجام برنامه‌های استعدادیابی جلوگیری می‌کند. موارد متعددی از گله و شکایت در این رابطه داشته‌ایم. اگر بخواهیم برنامه نخبه‌پروری در ورزش بانوان را به بهترین شکل اجرا کنیم باید فضای استاندارد برای هر ورزشکار را در اختیار داشته باشیم. حتی اگر فضای مناسبی در اختیار بانوان ورزشکار قرار بگیرد، سازماندهی شده نیست و ورزشکاران به دلیل بی‌برنامه‌بودن این ساختار نمی‌توانند توانایی‌های ورزشی خود را بروز دهند.

همان‌طور که گفته شد سرعت رشد رشته‌های مختلف ورزشی و راه‌اندازی رشته‌های جدید در میان زنان با فضای ورزشی موجود تطابق ندارد. در حالی که رشته‌هایی همچون بسکتبال، والیبال، فوتبال، شنا، ژیمناستیک و... بیشتر از هر زمانی با اقبال عمومی زنان و دختران مواجه شده ‌است، کمبود فضای ورزشی از رشد و توسعه بیشتر این رشته‌ها جلوگیری می‌کند، در واقع یک مانع بسیار بزرگ به شمار می‌آید. 76 سانتی‌مترمربع، گنجایش این‌که توانایی‌های ورزشی بانوان مستعد ورزشکار را درون خود جای بدهد ندارد، حتی یک مترمربع نیز پاسخگوی پتانسیل ورزشی موجود در کشور نیست.

در شرایطی که مردان ورزشکار مجاز به استفاده از تمام سالن‌ها و زمین‌های ورزشی اعم از سرپوشیده و باز هستند، بانوان ورزشکار در بیشتر اوقات ملزم به استفاده از سالن‌های سرپوشیده هستند؛ سالن‌هایی که در استان‌ها و شهرستان‌های زیادی موجود نیست و اگر هم موجود باشد محدودیت‌ها و نبود قوانینی تعریف شده دسترسی به آنها توسط زنان را در بیشتر اوقات غیرممکن می‌کند و همین می‌شود که فضای ورزشی بانوان ورزشکار به‌رغم وجود سالن ورزشی استان باز هم کاهش یافته و به زیر حد استاندارد می‌رسد. حسن نایبی با تائید این مطلب عنوان می‌کند: فضای ورزشی موجود برای بانوان بسیار کم است و این وضع با نیاز مبرم زنان به سالن سرپوشیده منافات دارد. اماکن مستقل ورزشی و سالن اختصاصی سرپوشیده که محدودیتی بر آن اعمال نشده باشد نیاز مبرم زنان ورزشکار است، اما این نیاز حداقل تا امروز برآورده نشده است.

هیلدا حسینی خواه / جام جم