پذیرش بدون کنکور در تحصیلات تکمیلی، ممنوع

انتقال ترافیک کنکور کارشناسی به کنکور مقطع تحصیلات تکمیلی، وجود انبوه متقاضیان پشت کنکوری در مقطع ارشد و دکتری و همچنین کمبود بودجه دانشگاه‌ها طی سال‌های اخیر موجب شده است که بسیاری از مراکز آموزش عالی به پذیرش بدون کنکور دانشجوی ارشد و دکتری روی بیاورند، اما حالا در ابلاغیه جدید وزارت علوم که روز گذشته صادر شد، دانشگاه‌ها حق ندارند بدون برگزاری آزمون، دانشجوی تحصیلات تکمیلی جذب کنند.

البته این ابلاغیه را به نوعی می‌توان نوشداروی پس از مرگ سهراب دانست، زیرا هم اکنون بسیاری از دانشگاه‌ها (معمولا در پردیس‌های وابسته به مراکز آموزش عالی) به جذب دانشجوی پولی اقدام می‌کنند و بسیاری از متقاضیان تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری برای فرار از کنکور تحصیلات تکمیلی، متحمل هزینه‌های سنگینی برای پرداخت شهریه این دانشگاه‌ها می‌شوند. جدای از پرداخت شهریه‌های چند میلیونی که از توان مالی همه متقاضیان ورود به مقطع تحصیلات تکمیلی خارج است، بحث پایین آمدن کیفیت آموزشی نیز مطرح است؛ یعنی در شرایطی که متقاضیان متمکن بتوانند بدون آزمون وارد دانشگاه شوند، در چند سال آینده باید شاهد فارغ‌التحصیلانی باشیم که نه بر اساس شایستگی‌های علمی، بلکه صرفا به دلیل توان مالی‌شان توانسته‌اند مقطع تحصیلات تکمیلی را بگذرانند.

در برخی دانشگاه‌ها، این امکان برای مربیان دانشگاهی وجود دارد که برای تحصیل در مقطع تحصیلات تکمیلی، بورسیه دانشگاه شوند و در کنار تدریس، به تحصیل نیز بپردازند؛ اگرچه بسیاری از دانشجویان و حتی مربیان مراکز آموزش عالی معتقدند که در روند جذب مربیان بورسیه، روابط بر ضوابط اولویت دارد، اما به هر حال در ابلاغیه جدید وزارت علوم، مربیان دانشگاهی از پذیرش با آزمون در تحصیلات تکمیلی معاف شده‌اند.

حسین نادری منش، معاون آموزشی وزارت علوم به ایسنا می‌گوید: به منظور هماهنگی در اجرای بند ح ماده 20 قانون برنامه پنجم توسعه از یک سو و رعایت عدالت در پذیرش دانشجو برای دوره‌های تحصیلات تکمیلی، از این پس پذیرش دانشجوی تحصیلات تکمیلی صرفا از طریق شرکت و قبولی داوطلبان در آزمون سراسری ورود به دوره کارشناسی ارشد و آزمون نیمه متمرکز برای ورود به دوره دکتری امکان‌پذیر است.

هم اکنون آمار دقیقی وجود ندارد که بتوانیم با قاطعیت بگوییم چه تعداد از دانشجویان مقطع تحصیلات تکمیلی در کشور، بدون آزمون وارد دانشگاه شده‌اند، اما حالا با این ابلاغیه جدید، این سوال پیش می‌آید که تکلیف دانشجوهایی که بدون آزمون وارد دانشگاه شده‌اند و هم اکنون نیز مشغول ادامه تحصیل هستند، چیست؟

نادری‌منش تاکید می‌کند: براین اساس پذیرش مستقیم داوطلبان تحصیل در دوره‌های تحصیلات تکمیلی چه در واحد اصلی و چه در پردیس‌های دانشگاهی خارج از آزمون سراسری یا کسب معرفی‌نامه از شورای مرکزی بورس مجاز نیست.

معاون آموزشی وزیر علوم تصریح می‌کند: مدارک تحصیلی این قبیل پذیرفته‌شدگان در صورت پذیرش و ادامه تحصیل از نظر وزارت علوم مدارکی غیر رسمی و فاقد امکان ارزشیابی است.

شاید در چند سال آینده، کنکور کارشناسی ارشد هم به سرنوشت فعلی کنکور کارشناسی برسد و این آزمون سراسری هم نصفه و نیمه حذف شود، اما مدیرکل دفتر آموزش‌های آزاد و چند رسانه‌ای دانشگاه پیام نور به «جام‌جم» می‌گوید: فعلا با توجه به تعداد زیاد متقاضیان ورود به مقطع تحصیلات تکمیلی، راهی به جز برگزاری کنکور نداریم.

آرش قربان‌نیا دلاور می‌افزاید: تا زمانی که تعداد متقاضیان تحصیلات تکمیلی کمتر از میزان فعلی شود و همچنین تعادلی بین سهم استاد به دانشجو وجود داشته باشد و درواقع تعداد استادان دانشگاه بیشتر از میزان فعلی شود، چاره‌ای نداریم که کنکور را در تحصیلات تکمیلی برگزار کنیم.

وی با اشاره به راه‌های جذب دانشجوی تحصیلات تکمیلی در کشورهای توسعه یافته می‌گوید: در این کشورها، متقاضی ورود به مقطع کارشناسی ارشد و دکتری باید مورد تائید سه استاد متخصص در آن دانشگاه باشد و به‌همین‌خاطر کنکوری در این مقطع وجود ندارد، اما ما هنوز شرایط رسیدن به این شرایط را نداریم.

این کارشناس آموزش عالی خاطرنشان می‌کند: متعادل‌شدن سیستم عرضه و تقاضای دانشجو در مقطع تحصیلات تکمیلی و کیفی سازی بیشتر رشته‌های کارشناسی ارشد و دکتری در کشور ما می‌تواند نظام آموزش عالی را به سمتی سوق دهد که بتوانیم کنکور را در مقطع تحصیلات تکمیلی حذف کنیم.

اگر به فهرست دانشگاه‌هایی که بدون برگزاری کنکور، دانشجوی ارشد و دکتری می‌گیرند، نگاهی بیندازیم متوجه می‌شویم که تعداد این مراکز آموزش عالی، نه تنها کم نیست، بلکه اغلب آنها نیز شامل دانشگاه‌های معتبر کشور می‌شود.

پردیس ارس در دانشگاه تهران، پردیس دانشگاه خوارزمی کرج، پردیس بین‌المللی ارس دانشگاه تبریز، دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه علم و صنعت، شعب بین‌الملل دانشگاه پیام نور در کیش و عسلویه، دانشکده علوم و فنون نوین دانشگاه تهران، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاه کاشان، دانشگاه رازی کرمانشاه، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه الزهرا، دانشگاه تهران، دانشگاه سیستان و بلوچستان و دانشگاه صنعتی شاهرود، از جمله دانشگاه‌هایی هستند که در مقطع کارشناسی ارشد و حتی برخی از آنها در مقطع دکتری، بدون آزمون دانشجو می‌گیرند.

اگرچه برخی از روسای دانشگاه‌ها معتقدند که جذب دانشجوی پولی در مقطع تحصیلات تکمیلی می‌تواند بحران مالی دانشگاه‌ها را تا حدودی مرتفع کند، اما معاون مالی‌اداری وزیر علوم، پیشتر به «جام‌جم» گفته بود؛ ما با تاسیس پردیس‌ها برای رفع مشکلات بودجه دانشگاه‌ها مشکلی نداریم و هر دانشگاهی که امکانات آموزشی و پژوهشی لازم را داشته باشد، اجازه تاسیس پردیس‌ها را از وزارت علوم خواهد گرفت، اما ما نگران این مساله هستیم که با احداث پردیس‌ها در دانشگاه‌هایی که بستر و امکانات این کار را ندارند، کیفیت آموزش در این واحدهای دانشگاهی افت کند.

حال با وجود محدودیت‌های جدیدی که برای پذیرش بدون آزمون دانشجو در پردیس‌های دانشگاهی وضع شده است، باید دید آیا این قوانین تازه به باسوادتر شدن خروجی‌های نظام آموزش عالی و ارتقای کیفیت آموزش در مقطع تحصیلات تکمیلی کمک می‌کند، یا این‌که دانشگاه‌ها برای رفع مشکلات مالی‌شان هم که شده، بالاخره راهی برای گریز از این محدودیت جدید پیدا می‌کنند؟

امین جلالوند / گروه جامعه