ثبت 4 آیین عاشورایی خراسان جنوبی در فهرست میراث معنوی

محمدرضا رضایی در گفت‌وگو با ایسنا، ‌این آیین‌ها را شامل «مشعل‌گردانی» در روستای برکوه‌، «علم‌بندان»‌ و «علم‌گردان» در شهرستان درمیان و «سنگ‌زنی» در بخش درخش شهرستان درمیان دانست و اظهار کرد: در پنجمین اجلاس سراسری شورای سیاست‌گذاری ثبت میراث معنوی که چندماه پیش در استان البرز برگزار شد، چهار آیین از این استان در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسیدند.

در آیین «سنگ‌زنی» که فقط در شهرستان درمیان، روستای درخش برگزار می‌شود، دو تکه چوب استوانه‌یی هشت سانتی‌متری که نخی از آن عبور کرده است، پشت دست سنگ‌زنان قرار می‌گیرد و با کوبیده شدن روی یکدیگر، صدای سنگ ایجاد می‌شود. این روستا هشت نفر سنگ‌زن دارد که این کار را از پدران‌شان آموخته‌اند و پس از درگذشت پدر، فرزند ذکور ورثه به جای پدر در سنگ‌زنی شرکت می‌کند. این هشت نفر سنگ‌زن از میان خود، یک نفر را به‌عنوان آخوند (نوحه‌خوان) انتخاب می‌کنند و این سمت بعد از او، به پسر بزرگش می‌رسد و اگر سن او کم باشد، برادر آن شخص مسئولیت را برعهده می‌گیرد. این آیین از شب پنجم محرم همراه با هیأت و با همان آهنگ نوحه، سینه‌زنی یا زنجیرزنی انجام می‌شود.

آیین «مشعل‌گردانی» در روستای برکوه شهرستان «سرریشه» نیز به این‌گونه است که چند تسمه‌ی آهنی که به‌شکل استوانه‌یی درست شده‌اند و داخل آنها با کنده‌ی چوب آغشته به روغن پنبه‌دانه یا نفت پر شده است، آتش زده می‌شوند و مردم در کنار روشنایی آن به عزاداری می‌پردازند. اجرای این مراسم در روستای «خوسف» در خراسان جنوبی سال‌ها پیش منسوخ شد.

در اجرای این آیین در روستای برکوه، شب عاشورا بعد از آن‌که مشعل‌ها را در میدان «قلعه» روشن می‌کنند، دو مرد که توانایی حمل آن را داشته باشند، مشعل‌ها از داخل کوچه‌ها به طرف مسجد و حسینیه می‌برند و در حالی که عزاداران به دو دسته تقسیم می‌شوند، دسته‌ی جلویی با صدایی غمگین شروع به خواندن چند نوحه می‌کند و این کار ادامه می‌یابد تا به داخل حیاط مسجد و حسینیه می‌رسند. سپس مشعل‌ها را کنار دیوار حیاط مسجد تکیه می‌دهند و دوباره دو گروه شروع به خواندن نوحه‌هایی می‌کنند و این کار به همین صورت ادامه می‌یابد.

آیین «علم‌بندان» یا «عقدبندان» نیز به این ترتیب است که در هریک از نقاط استان، هر علم را به نشانه‌ی امام حسین (ع) و یارانش نامگذاری کرده‌اند و هر علم را نمادی از آن شخصیت می‌دانند. در این آیین که معمولا در پنج روز اول ماه محرم برگزار می‌شود، علم‌ها را با پارچه‌ی سبز که معمولا توسط مردم و به‌عنوان نذری داده می‌شود، می‌پوشانند.

آیین «علم‌گردانی» نیز در استان خراسان جنوبی و در دهه‌ اول ماه محرم اجرا می‌شود.